Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Polecenie
Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Podboje macedońskie na trwałe zmieniły świat starożytny. Odnieś się do powyższej tezy, charakteryzując przyczyny, przebieg i konsekwencje wojen toczonych przez Filipa II Macedońskiego i Aleksandra III Wielkiego. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 22–23).
2. Scharakteryzuj przyczyny i konsekwencje sporu o inwestyturę w Europie w XI i XII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 24).
3. Rewolucja, zanim wyszła na ulice, uprzednio dokonała się w umysłach ludzi. Odnosząc się do powyższej tezy, scharakteryzuj przyczyny wybuchu rewolucji we Francji w końcu XVIII w.
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
5. Władzy raz zdobytej nie oddamy nigdy [Władysław Gomułka, 18 czerwca 1945 r.] Rozstrzygnij, czy zapowiedź rozwoju wydarzeń zawarta w słowach Władysława Gomułki znalazła potwierdzenie w wydarzeniach politycznych w Polsce w latach 1945–1948.
Materialy źródłowe do tematu 1.
Źródło A. Polityka Aleksandra wobec Persów i Medów po podboju ich państwa, w relacji Plutarcha
[Aleksander] pomaszerował do kraju Partów. Tu, korzystając ze spokoju, po raz pierwszy włożył na siebie strój obcokrajowca. I nie wiadomo, czy chciał tylko przystosować się do miejscowych obyczajów, zdając sobie sprawę, jak wielki wpływ na przychylne dla niego nastroje wśród ogółu ludności ma równość obyczajów i zewnętrznych form życia, czy też próbował w ten sposób wprowadzić u swoich Macedończyków perski zwyczaj padania przed królem na kolana, przyzwyczajając ich z wolna do zmiany etykiety dworskiej. […] Używał tego stroju początkowo w rozmowach z ludźmi pochodzenia niehelleńskiego […]. Później jednak zaczął się w nim pokazywać także publicznie i oficjalnie. Dla Macedończyków był to widok nieprzyjemny.
Na podstawie: Plutarch z Cheronei, Żywoty sławnych mężów, Warszawa – Wrocław – Kraków 1976, s. 196.
Źródło B. Charakterystyka epoki hellenistycznej w ujęciu współczesnych historyków
Z wyprawami Aleksandra zaczyna się nowy okres w dziejach Grecji, który przywykliśmy nazywać okresem hellenistycznym lub hellenizmem. Rozszerzenie granic świata greckiego, współistnienie Greków i ludów Wschodu na perskich niegdyś terytoriach, narodziny monarchii, których rozmiary i potęga nie miały sobie równych w poprzedniej historii Hellady, stworzyły nowe warunki, nowy porządek życia.
Na podstawie: B. Bravo, E. Wipszycka, Historia starożytnych Greków, t. 3, Warszawa 1992, s. 5.
Źródło C. Mapa imperium Aleksandra Wielkiego

Materialy źródłowe do tematu 2.
Źródło A. Dictatus papae [fragment]
1. Kościół rzymski przez samego Boga został założony.
2. Tylko sam biskup rzymski może być prawnie nazwany biskupem powszechnym.
3. Tylko on sam może biskupów składać z godności lub do nich przywracać […].
8. On sam tylko może używać insygniów cesarskich […].
12. Jemu wolno władcami rozporządzać (a więc i cesarzy z tronu składać) […].
14. W całym kościele wolno mu duchownych mianować, gdzie by chciał.
T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych, t. 1, Toruń 1994, s. 42.
Źródło B. Henryk IV i Grzegorz VII w Canossie w 1077 [namalował Carlo Emanuelle]

Źródło C. Konkordat wormacki [fragment]
Akt cesarski
Ja, Henryk […] posiadłości i lenna św. Piotra, zabrane od wybuchu tego sporu aż po dzień dzisiejszy […] zwracam, o ile mam je w posiadaniu, temuż św. Kościołowi Rzymskiemu, jeśli zaś których nie posiadam, dopomogę wiernie do ich odzyskania. […] I daję prawdziwy pokój […] Kalikstowi i św. Kościołowi Rzymskiemu i wszystkim, którzy po stronie jego stoją lub stali. A we wszystkich sprawach, w których św. Kościół Rzymski zażąda ode mnie pomocy, wiernie go wesprę […].
Akt papieski
Ja, Kalikst […] zezwalam, aby wybory biskupów i opatów królestwa niemieckiego […] obywały się w Twojej obecności. […] Wybrany zaś niechaj otrzyma od Ciebie za pomocą berła lenna i to, co Ci z tego tytułu wedle prawa winien będzie, niechaj wypełni; z wyjątkiem tego wszystkiego, co oczywiście należy do Kościoła Rzymskiego. […] Daję prawdziwy pokój Tobie oraz wszystkim, którzy po stronie Twojej są lub byli w czasie tego sporu.
T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych, Toruń 1994, t.1, s. 43–44.
Schemat oceniania dla poszczególnych tematów:
Temat 1 (Podboje macedońskie): Przyczyny: ambicje Filipa II, konsolidacja Macedonii, osłabienie państw greckich; Aleksander kontynuuje podboje. Przebieg: bitwa pod Issos (333 p.n.e.), bitwa pod Gaugamelą (331 p.n.e.), podbój terytoriów od Grecji po Indie. Konsekwencje: powstanie imperium hellenistycznego, przenikanie się kultury greckiej i wschodniej, rozprzestrzenienie hellenizmu, zmiany terytorialne ukazane na mapie. Wykorzystanie źródeł: źródło A pokazuje politykę wobec podbitych ludów i zmianę obyczajów dworskich; źródło B charakteryzuje epokę hellenistyczną; źródło C dokumentuje zasięg podbojów na mapie.
Temat 2 (Spór o inwestyturę): Przyczyny: dążenie papiestwa do niezależności od cesarstwa, tendencje reformistyczne w Kościele, teoria teokracji papieskiej, ruchy krucjatowe. Konsekwencje: podział między władzą świecką a duchowną, podziały w łonie Kościoła, kompromis w konkordacie wormackim (1122 r.), długotrwałe napięcia między cesarstwem a papiestwem. Wykorzystanie źródeł: Dictatus papae pokazuje pretensje papieskie do supremacji; scena z Canossie obrazuje zmianę stosunków sił; konkordat wormacki dokumentuje kompromis i podziały kompetencji.
Temat 3 (Przyczyny rewolucji francuskiej): Wpływ idei oświecenia (teoria umowy społecznej Rousseau, trójpodział władzy Monteskiusza, teorie naturalne prawa Locke'a, krytyka starych instytucji przez Voltaire'a). Uwarunkowania społeczno-gospodarcze: podział na trzy stany, dobrobyty szlachty i duchowieństwa wobec biedy trzeciego stanu, kryzys gospodarczy, głód, kłopoty finansowe monarchii. Nastroje społeczne: rosnące aspiracje burżuazji, świadomość nierówności, żądania reform. Przebieg: zwołanie Stanów Generalnych, uchwalenie Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela.
Temat 4 (Dążenia Polaków do zachowania tożsamości): Walka zbrojna: powstania (listopadowe 1830–1831, styczeniowe 1863–1864) i ich represje, podziały programowe. Praca organiczna: aktywność w oświacie, gospodarka, naukach, działalność Kościoła katolickiego. Kontekst podziałów zaborczych: germanizacja i Kulturkampf na terenie Niemiec, rusyfikacja w Królestwie Polskim, względna autonomia galicyjska. Skutki: wzrost świadomości narodowej, szczególnie wśród chłopów po uwłaszczeniu, ruchy społeczne (PPS).
Temat 5 (Słowa Gomułki a wydarzenia 1945–1948): Teza do rozstrzygnięcia: czy komuniści rzeczywiście utrzymali władzę bez możliwości jej utraty. Dokumentacja: działalność WiN i innych struktur podziemia antykomunistycznego, represje służb bezpieczeństwa, likwidacja PSL, sfałszowane wybory w 1947 r., referendum ludowe w 1946 r., powstanie PZPR, przejmowanie stanowisk władzy, eliminiacja konkurencji politycznej. Wnioski: Gomułka miał rację w kontekście zdolności komunistów do utrzymania władzy poprzez użycie przemocy i aparatu bezpieczeństwa, pomimo opozycji podziemia.
9–12 pkt – wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty; poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji; trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy; poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe; sformułował wnioski oraz podsumował rozważania; odniósł się do tezy i w pełni uargumentował swoje stanowisko.
6–8 pkt – dokonał celowej i trafnej selekcji faktów; w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe; przedstawił zagadnienia w ujęciu dynamicznym; w większości wykorzystał materiał źródłowy; sformułował wnioski; odniósł się do tezy i częściowo uargumentował swoje stanowisko.
3–5 pkt – przedstawił częściową faktografię potrzebną do opracowania tematu; podjął próbę uporządkowania faktografii; podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych; podjął próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
1–2 pkt – w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu; podał kilka faktów, zwykle bez wskazywania związków między nimi; poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni.
Zdający powinien wybrać jeden temat i konsekwentnie go opracować, odnosząc się do sformułowanej tezy. Dopuszczalne są różne interpretacje przy zachowaniu poprawności faktograficznej i logiki argumentacji. Dla tematów 1 i 2 materiały źródłowe stanowią obowiązkowy element pracy.
Ocena według schematu punktowania CKE, zwykle w 15–30 s
Dowiedz się, ile punktów naprawdę zdobywasz. Zrób zdjęcie kartki albo wklej odpowiedź: Maturownik+ porówna ją ze schematem punktowania, policzy punkty i wytłumaczy, gdzie i dlaczego je tracisz.