Zadanie 26, matura maj 2021, historia rozszerzona

12 pktotwartetrudne 29%Maj 2021

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

12 punktów

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.

1. Porównaj ustrój demokratycznych Aten i republikańskiego Rzymu.

2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XV wieku.

3. Złoty wiek w dziejach Rzeczypospolitej szlacheckiej nie był legendą czy mitem, lecz był faktem historycznym. Uzasadnij słuszność powyższej tezy, charakteryzując polityczne i kulturowe osiągnięcia XVI wieku.

4. Opisz ekonomiczne i społeczne konsekwencje rewolucji przemysłowej w Europie w XIX wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 29–30).

5. Scharakteryzuj i oceń relacje państwo-Kościół w okresie komunistycznych rządów w Polsce. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 31–32).

Materiały źródłowe do tematu 4.

Źródło A. Alexis de Tocqueville o przemysłowych miastach Anglii w 1835 roku

Manchester. Trzydzieści czy czterdzieści manufaktur wznosi się na szczycie wzgórz […]. Ich sześć pięter góruje nad krajobrazem […], pozwala stwierdzić z daleka centralizację przemysłu. Wokół nich porozrzucane w bezładzie ubogie siedziby plebsu. […] Małe uliczki starają się opleść niekompletne jeszcze człony tego miasta, stanowią obraz dzieła tworzonego w pośpiechu i nieładzie […]. Niewiele z tych uliczek jest wybrukowanych, reszta to zwyczajne ścieżki […]. Usłyszycie hałas pieców, ciężkie sapanie miechów. […] [Ł]atwo dostrzec bogactwo niektórych i mizerię większości, zaradność kilku fabrykantów, dla których pracują tysiące […]. [S]łońce podobne do jasnoszarego dysku już nie próbuje nawet pokonać dymu; pod tą powłoką pracuje 300 000 ludzi.

Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 141.

Źródło B. Wykres. Dochód PKB na głowę w wybranych krajach europejskich (w dolarach amerykańskich)

wykres liniowy dochodu PKB na głowę w latach 1700–1950 dla pięciu państw europejskich; oś pozioma: lata, oś pionowa: dolary amerykańskiePowiększ
wykres liniowy dochodu PKB na głowę w latach 1700–1950 dla pięciu państw europejskich; oś pozioma: lata, oś pionowa: dolary amerykańskie

https://commons.wikimedia.org

Źródło C. Rozwój linii kolejowych w Europie w II poł. XIX i na pocz. XX wieku (w km)

Kraj184018701914
Austria/Austro-Węgry1446 12222 981
Francja41015 54437 400
Hiszpania-5 29515 256
Niemcy46918 87661 749
Rosja2710 73162 300
Wielka Brytania2 39021 55832 623
Włochy206 42919 125

Na podstawie: Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 286.

Źródło D. Fotografia

fotografia małej dziewczynki stojącej w przejściu między maszynami przędzalniczymi w hali fabrycznejPowiększ
fotografia małej dziewczynki stojącej w przejściu między maszynami przędzalniczymi w hali fabrycznej

https://ciekawostkihistoryczne.pl

Materiały źródłowe do tematu 5.

Źródło A. Infografika. Miejsca internowania Prymasa Stefana Wyszyńskiego

infografika: kontur mapy Polski z podpisanymi miejscami i okresami internowania połączonymi strzałkami z Warszawą, herbem prymasa i fotografią duchownegoPowiększ
infografika: kontur mapy Polski z podpisanymi miejscami i okresami internowania połączonymi strzałkami z Warszawą, herbem prymasa i fotografią duchownego

Na podstawie: https://info.wiara.pl

Źródło B. Fragment opracowania historycznego

Napięcie w stale pogarszających się stosunkach państwowo-kościelnych osiągnęło szczyt po wydaniu […] Orędzia biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym urzędzie pasterskim. W prasie zaroiło się od artykułów oskarżających hierarchię kościelną o zdradę narodową, organizowano też zebrania, na których odcinano się od stanowiska Episkopatu; hasłem przewodnim całej kampanii propagandowej stało się zdanie: Nie przebaczamy. Po ogromnej kampanii propagandowej rozpętanej w związku Orędziem władze państwowe uznały, że oficjalne uroczystości Tysiąclecia Państwa Polskiego powinny swoimi rozmiarami przyćmić kościelne obchody milenijne. W celu ich właściwego przygotowania powołano do życia specjalną Komisję Partyjno-Rządową d/s Uroczystości Tysiąclecia […]. Jej wysiłek koncentrował się nie tylko na organizacji obchodów państwowych i zapewnieniu masowego w nich udziału ludności, ale także na działaniach mających na celu ograniczanie frekwencji w uroczystościach kościelnych. Próbowano to osiągnąć m.in. poprzez […] ograniczanie transportu publicznego, jak i odciąganie ludzi od udziału w nabożeństwach przy pomocy atrakcyjnych imprez świeckich. Rozważano nawet tak nieszablonowe rozwiązania, jak zaproszenie do Polski znajdującego się wówczas u szczytu popularności brytyjskiego zespołu „The Beatles”, którego koncerty miałyby radykalnie zmniejszyć udział młodzieży w uroczystościach kościelnych. Pomysłu nie udało się ostatecznie zrealizować, ale wydano duże środki na emisję w telewizji amerykańskich filmów oraz organizację festynów, koncertów, wystaw, meczy i wycieczek dla młodzieży – wszystko po to, by ograniczyć frekwencję na uroczystościach kościelnych.

https://dzieje.pl

Źródło C. Fragment homilii wygłoszonej przez papieża Jana Pawła II na placu Zwycięstwa w Warszawie, 2 czerwca 1979 roku

I wołam, ja, syn polskiej ziemi, a zarazem ja: Jan Paweł II, papież, wołam z całej głębi tego tysiąclecia, wołam w przeddzień święta Zesłania, wołam wraz z wami wszystkimi: Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój! I odnowi oblicze ziemi. Tej Ziemi! Amen.

http://polishfreedom.pl

Źródło D. Fotografia. Ks. Jerzy Popiełuszko podczas nabożeństwa w intencji Ojczyzny

fotografia: kapłan w ornacie przy ołtarzu, nad nim transparent z orłem, datami i hasłem, obok rzeźba dwóch małych postaci w hełmachPowiększ
fotografia: kapłan w ornacie przy ołtarzu, nad nim transparent z orłem, datami i hasłem, obok rzeźba dwóch małych postaci w hełmach

https://przystanekhistoria.pl

WYPRACOWANIE

na temat nr

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Zasady oceniania CKE nie zawierają przykładowego wypracowania. Wypracowanie ocenia się poziomowo (0–12 pkt) według kryteriów wybranego tematu (zob. schemat punktowania). Wymagania szczegółowe sprawdzane w poszczególnych tematach według CKE:

Temat 1. I. Starożytność.

2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnej Grecji. Zdający:

1) charakteryzuje geograficzne uwarunkowania cywilizacji greckiej;

2) porównuje formy ustrojowe greckich polis.

4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:

1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne w Rzymie republikańskim […].

Temat 2. II. Średniowiecze.

7. Polska w XIV–XV w. Zdający:

4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i kulturowej.

Temat 3. III. Dzieje nowożytne.

3. Rzeczpospolita w okresie renesansu i demokracji szlacheckiej. Zdający:

1) opisuje i wyjaśnia funkcjonowanie najważniejszych instytucji życia politycznego w XVI-wiecznej Polsce, w tym sejmików, sejmu, senatu i sejmu elekcyjnego; ocenia demokrację szlachecką;

2) ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego na tle europejskim;

3) opisuje zmiany terytorialne państwa polsko-litewskiego i charakteryzuje stosunki z sąsiadami w XVI w.;

4) ocenia zmiany w relacjach polsko-litewskich w XVI w.;

5) ocenia kulturową rolę Polski w przeniesieniu wzorców cywilizacji zachodniej na obszary ruskie i litewskie;

6) ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach Rzeczypospolitej w XVI w., w tym tolerancję wyznaniową oraz unię brzeską;

7) identyfikuje dzieła polskiego renesansu.

Temat 4. IV. Wiek XIX.

2. Europa i Stany Zjednoczone w epoce rewolucji przemysłowej. Zdający:

1) ocenia gospodarcze, społeczne, kulturowe i ekologiczne skutki rewolucji przemysłowej.

Temat 5. V. Wiek XX.

14. Polska w latach 1948–1956. Zdający:

4) charakteryzuje zjawisko socrealizmu w literaturze i sztuce.

15. Polska w latach 1956–1980. Zdający:

1) charakteryzuje i porównuje etapy: 1956–1970 i 1970–1980,

2) wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-politycznych: 1968 r., 1970 r., 1976 r. i 1980 r.,

3) charakteryzuje działalność opozycji w PRL-u,

4) charakteryzuje relacje państwo-Kościół i ocenia rolę Kościoła w życiu społecznym;

5) charakteryzuje kulturę i życie codzienne w Polsce Ludowej.

Schemat punktowania

Kryteria oceniania (stosuje się kryteria tematu wybranego przez zdającego)

Temat 1. Porównaj ustrój demokratycznych Aten i republikańskiego Rzymu.

Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji, charakteryzując podobieństwa i różnice między ustrojami obu państw,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,

• porównał sposób wyłaniania i kompetencje najważniejszych organów władzy w obu państwach,

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,

• podjął próbę formułowania wniosków.

Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wymienił najważniejsze organy władzy w obu państwach),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii celem porównania ustroju obu państw,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.

Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.

Temat 2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XV wieku.

Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (militarny, społeczny, ekonomiczny),

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. opisał dyplomatyczne wysiłki zmierzające do rozwiązania konfliktu polsko-krzyżackiego w XV wieku),

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. wyjaśnił znaczenie postanowień obu pokojów toruńskich),

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił genezę wojny trzynastoletniej),

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,

• podjął próbę formułowania wniosków.

Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. opisał wielką wojnę z zakonem krzyżackim i wojnę trzynastoletnią),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ zawarcia unii polsko-litewskiej na stosunki Polski z zakonem).

Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.

Temat 3. Złoty wiek w dziejach Rzeczypospolitej szlacheckiej nie był legendą czy mitem, lecz był faktem historycznym. Uzasadnij słuszność powyższej tezy, charakteryzując polityczne i kulturowe osiągnięcia XVI wieku.

Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,

• w odniesieniu do tezy poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. opisał wpływ humanizmu na rozwój szkolnictwa i myśli politycznej),

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:

• w odniesieniu do tezy dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. dostrzegł wzrost międzynarodowego znaczenia monarchii polsko-litewskiej, zaprezentował przejawy tolerancji religijnej),

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił wpływ ruchu egzekucyjnego na rozwój demokracji szlacheckiej),

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,

• podjął próbę formułowania wniosków.

Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. opisał postanowienia unii lubelskiej, wymienił przykłady osiągnięć polskiego renesansu),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. ukazał wpływ dworu królewskiego na rozwój renesansu).

Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.

Temat 4. Opisz ekonomiczne i społeczne konsekwencje rewolucji przemysłowej w Europie w XIX wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 29–30).

Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. opisał pozytywne oraz negatywne konsekwencje rewolucji przemysłowej w aspekcie społecznym i ekonomicznym),

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił wpływ upowszechnienia odkryć i wynalazków na zmiany w życiu społecznym),

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,

• w większości wykorzystał materiał źródłowy,

• podjął próbę formułowania wniosków.

Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. podał przykłady odkryć i wynalazków),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wyjaśnił wpływ industrializacji na przemiany społeczne),

• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.

Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,

• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.

Temat 5. Scharakteryzuj i oceń relacje państwo-Kościół w okresie komunistycznych rządów w Polsce. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 31–32).

Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił stosunek Kościoła wobec przełomowych wydarzeń okresu PRL),

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. rola instytucji katolickich),

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił przyczyny internowania Prymasa Wyszyńskiego),

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,

• w większości wykorzystał materiał źródłowy,

• podjął próbę formułowania wniosków i oceny.

Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wybór Karola Wojtyły na papieża),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wyjaśnił wpływ ideologii komunistycznej na stosunek do religii i Kościoła),

• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.

Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,

• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.