Zadanie 26, matura maj 2021, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktówZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Porównaj ustrój demokratycznych Aten i republikańskiego Rzymu.
2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XV wieku.
3. Złoty wiek w dziejach Rzeczypospolitej szlacheckiej nie był legendą czy mitem, lecz był faktem historycznym. Uzasadnij słuszność powyższej tezy, charakteryzując polityczne i kulturowe osiągnięcia XVI wieku.
4. Opisz ekonomiczne i społeczne konsekwencje rewolucji przemysłowej w Europie w XIX wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 29–30).
5. Scharakteryzuj i oceń relacje państwo-Kościół w okresie komunistycznych rządów w Polsce. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 31–32).
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Alexis de Tocqueville o przemysłowych miastach Anglii w 1835 roku
Manchester. Trzydzieści czy czterdzieści manufaktur wznosi się na szczycie wzgórz […]. Ich sześć pięter góruje nad krajobrazem […], pozwala stwierdzić z daleka centralizację przemysłu. Wokół nich porozrzucane w bezładzie ubogie siedziby plebsu. […] Małe uliczki starają się opleść niekompletne jeszcze człony tego miasta, stanowią obraz dzieła tworzonego w pośpiechu i nieładzie […]. Niewiele z tych uliczek jest wybrukowanych, reszta to zwyczajne ścieżki […]. Usłyszycie hałas pieców, ciężkie sapanie miechów. […] [Ł]atwo dostrzec bogactwo niektórych i mizerię większości, zaradność kilku fabrykantów, dla których pracują tysiące […]. [S]łońce podobne do jasnoszarego dysku już nie próbuje nawet pokonać dymu; pod tą powłoką pracuje 300 000 ludzi.
Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 141.
Źródło B. Wykres. Dochód PKB na głowę w wybranych krajach europejskich (w dolarach amerykańskich)
Powiększhttps://commons.wikimedia.org
Źródło C. Rozwój linii kolejowych w Europie w II poł. XIX i na pocz. XX wieku (w km)
| Kraj | 1840 | 1870 | 1914 |
|---|---|---|---|
| Austria/Austro-Węgry | 144 | 6 122 | 22 981 |
| Francja | 410 | 15 544 | 37 400 |
| Hiszpania | - | 5 295 | 15 256 |
| Niemcy | 469 | 18 876 | 61 749 |
| Rosja | 27 | 10 731 | 62 300 |
| Wielka Brytania | 2 390 | 21 558 | 32 623 |
| Włochy | 20 | 6 429 | 19 125 |
Na podstawie: Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 286.
Źródło D. Fotografia
Powiększhttps://ciekawostkihistoryczne.pl
Materiały źródłowe do tematu 5.
Źródło A. Infografika. Miejsca internowania Prymasa Stefana Wyszyńskiego
PowiększNa podstawie: https://info.wiara.pl
Źródło B. Fragment opracowania historycznego
Napięcie w stale pogarszających się stosunkach państwowo-kościelnych osiągnęło szczyt po wydaniu […] Orędzia biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym urzędzie pasterskim. W prasie zaroiło się od artykułów oskarżających hierarchię kościelną o zdradę narodową, organizowano też zebrania, na których odcinano się od stanowiska Episkopatu; hasłem przewodnim całej kampanii propagandowej stało się zdanie: Nie przebaczamy. Po ogromnej kampanii propagandowej rozpętanej w związku Orędziem władze państwowe uznały, że oficjalne uroczystości Tysiąclecia Państwa Polskiego powinny swoimi rozmiarami przyćmić kościelne obchody milenijne. W celu ich właściwego przygotowania powołano do życia specjalną Komisję Partyjno-Rządową d/s Uroczystości Tysiąclecia […]. Jej wysiłek koncentrował się nie tylko na organizacji obchodów państwowych i zapewnieniu masowego w nich udziału ludności, ale także na działaniach mających na celu ograniczanie frekwencji w uroczystościach kościelnych. Próbowano to osiągnąć m.in. poprzez […] ograniczanie transportu publicznego, jak i odciąganie ludzi od udziału w nabożeństwach przy pomocy atrakcyjnych imprez świeckich. Rozważano nawet tak nieszablonowe rozwiązania, jak zaproszenie do Polski znajdującego się wówczas u szczytu popularności brytyjskiego zespołu „The Beatles”, którego koncerty miałyby radykalnie zmniejszyć udział młodzieży w uroczystościach kościelnych. Pomysłu nie udało się ostatecznie zrealizować, ale wydano duże środki na emisję w telewizji amerykańskich filmów oraz organizację festynów, koncertów, wystaw, meczy i wycieczek dla młodzieży – wszystko po to, by ograniczyć frekwencję na uroczystościach kościelnych.
https://dzieje.pl
Źródło C. Fragment homilii wygłoszonej przez papieża Jana Pawła II na placu Zwycięstwa w Warszawie, 2 czerwca 1979 roku
I wołam, ja, syn polskiej ziemi, a zarazem ja: Jan Paweł II, papież, wołam z całej głębi tego tysiąclecia, wołam w przeddzień święta Zesłania, wołam wraz z wami wszystkimi: Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój! I odnowi oblicze ziemi. Tej Ziemi! Amen.
http://polishfreedom.pl
Źródło D. Fotografia. Ks. Jerzy Popiełuszko podczas nabożeństwa w intencji Ojczyzny
Powiększhttps://przystanekhistoria.pl
WYPRACOWANIE
na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Zasady oceniania CKE nie zawierają przykładowego wypracowania. Wypracowanie ocenia się poziomowo (0–12 pkt) według kryteriów wybranego tematu (zob. schemat punktowania). Wymagania szczegółowe sprawdzane w poszczególnych tematach według CKE:
Temat 1. I. Starożytność.
2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnej Grecji. Zdający:
1) charakteryzuje geograficzne uwarunkowania cywilizacji greckiej;
2) porównuje formy ustrojowe greckich polis.
4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:
1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne w Rzymie republikańskim […].
Temat 2. II. Średniowiecze.
7. Polska w XIV–XV w. Zdający:
4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i kulturowej.
Temat 3. III. Dzieje nowożytne.
3. Rzeczpospolita w okresie renesansu i demokracji szlacheckiej. Zdający:
1) opisuje i wyjaśnia funkcjonowanie najważniejszych instytucji życia politycznego w XVI-wiecznej Polsce, w tym sejmików, sejmu, senatu i sejmu elekcyjnego; ocenia demokrację szlachecką;
2) ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego na tle europejskim;
3) opisuje zmiany terytorialne państwa polsko-litewskiego i charakteryzuje stosunki z sąsiadami w XVI w.;
4) ocenia zmiany w relacjach polsko-litewskich w XVI w.;
5) ocenia kulturową rolę Polski w przeniesieniu wzorców cywilizacji zachodniej na obszary ruskie i litewskie;
6) ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach Rzeczypospolitej w XVI w., w tym tolerancję wyznaniową oraz unię brzeską;
7) identyfikuje dzieła polskiego renesansu.
Temat 4. IV. Wiek XIX.
2. Europa i Stany Zjednoczone w epoce rewolucji przemysłowej. Zdający:
1) ocenia gospodarcze, społeczne, kulturowe i ekologiczne skutki rewolucji przemysłowej.
Temat 5. V. Wiek XX.
14. Polska w latach 1948–1956. Zdający:
4) charakteryzuje zjawisko socrealizmu w literaturze i sztuce.
15. Polska w latach 1956–1980. Zdający:
1) charakteryzuje i porównuje etapy: 1956–1970 i 1970–1980,
2) wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-politycznych: 1968 r., 1970 r., 1976 r. i 1980 r.,
3) charakteryzuje działalność opozycji w PRL-u,
4) charakteryzuje relacje państwo-Kościół i ocenia rolę Kościoła w życiu społecznym;
5) charakteryzuje kulturę i życie codzienne w Polsce Ludowej.
Schemat punktowania
Kryteria oceniania (stosuje się kryteria tematu wybranego przez zdającego)
Temat 1. Porównaj ustrój demokratycznych Aten i republikańskiego Rzymu.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji, charakteryzując podobieństwa i różnice między ustrojami obu państw,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• porównał sposób wyłaniania i kompetencje najważniejszych organów władzy w obu państwach,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• podjął próbę formułowania wniosków.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wymienił najważniejsze organy władzy w obu państwach),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii celem porównania ustroju obu państw,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XV wieku.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (militarny, społeczny, ekonomiczny),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. opisał dyplomatyczne wysiłki zmierzające do rozwiązania konfliktu polsko-krzyżackiego w XV wieku),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. wyjaśnił znaczenie postanowień obu pokojów toruńskich),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił genezę wojny trzynastoletniej),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• podjął próbę formułowania wniosków.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. opisał wielką wojnę z zakonem krzyżackim i wojnę trzynastoletnią),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ zawarcia unii polsko-litewskiej na stosunki Polski z zakonem).
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3. Złoty wiek w dziejach Rzeczypospolitej szlacheckiej nie był legendą czy mitem, lecz był faktem historycznym. Uzasadnij słuszność powyższej tezy, charakteryzując polityczne i kulturowe osiągnięcia XVI wieku.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• w odniesieniu do tezy poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. opisał wpływ humanizmu na rozwój szkolnictwa i myśli politycznej),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• w odniesieniu do tezy dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. dostrzegł wzrost międzynarodowego znaczenia monarchii polsko-litewskiej, zaprezentował przejawy tolerancji religijnej),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił wpływ ruchu egzekucyjnego na rozwój demokracji szlacheckiej),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• podjął próbę formułowania wniosków.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. opisał postanowienia unii lubelskiej, wymienił przykłady osiągnięć polskiego renesansu),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. ukazał wpływ dworu królewskiego na rozwój renesansu).
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 4. Opisz ekonomiczne i społeczne konsekwencje rewolucji przemysłowej w Europie w XIX wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 29–30).
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. opisał pozytywne oraz negatywne konsekwencje rewolucji przemysłowej w aspekcie społecznym i ekonomicznym),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił wpływ upowszechnienia odkryć i wynalazków na zmiany w życiu społecznym),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. podał przykłady odkryć i wynalazków),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wyjaśnił wpływ industrializacji na przemiany społeczne),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Temat 5. Scharakteryzuj i oceń relacje państwo-Kościół w okresie komunistycznych rządów w Polsce. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 31–32).
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił stosunek Kościoła wobec przełomowych wydarzeń okresu PRL),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. rola instytucji katolickich),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wyjaśnił przyczyny internowania Prymasa Wyszyńskiego),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków i oceny.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wybór Karola Wojtyły na papieża),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wyjaśnił wpływ ideologii komunistycznej na stosunek do religii i Kościoła),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.