Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

ludzkimi, a w ich obrębie pomiędzy jednostkami; chrześcijański kanon ładu etycznego.

W zgodzie z tymi trzema kanonami rozwijały się poszczególne narody naszego

kontynentu, tworząc nieustannie wartości kulturalne i cywilizacyjne, które rozprzestrzeniały

się szybko i niezależnie od granic geograficznych. Nie można więc pojęcia Europy czy

europeizmu ograniczać żadnymi barierami geopolitycznymi, już choćby z tego względu, że

jest to typ kultury i cywilizacji otwarty, kształtujący się na zasadzie doświadczenia, posłuszny

wynikom dociekań naukowych, empiryczny.

Jeżeli zgodzimy się na taką definicję pojęcia kultury europejskiej, wówczas dość będzie

sprawdzić, czy typ naszej kultury i cywilizacji jest z tą definicją zgodny, czy też się od niej

różni.

W kulturze polskiej z całą wyrazistością zaznaczają się wszystkie trzy wymienione przeze

mnie kanony. Potwierdza to zarówno nasza historia, jak i nasze piśmiennictwo. Należałoby

zwłaszcza podkreślić niezwykle silną dominantę tego, co nazwałem kanonem rzymskim.

Bierze się to stąd, że troska o kształtowanie należytych stosunków między zbiorowiskami

ludzkimi, a także między jednostkami w obrębie zbiorowiska polskiego, przez całe stulecia

była sprawą naczelną. Od ułożenia tych stosunków w sposób zgodny z kanonem rzymskim,

czyli w zgodzie z prawami narodów i w zgodzie z prawami jednostki, zależało samo istnienie

Polski jako państwa, a więc i samo istnienie narodu w warunkach sprzyjających jego życiu

i rozwojowi. Stąd literatura polska, jak może żadna inna, przeniknięta jest motywem

społecznym, w najszlachetniejszym sensie tego słowa, i motywem politycznym, w tym

znaczeniu, w jakim słowo „polityka” rozumiane było przez Greków.

Te dwa elementy literatury polskiej są w niej obecne od pierwszych grubych, rubasznych

pism Mikołaja Reya do bolesnych, niespokojnych, jak gdyby targanych wiatrem

niepomyślnej historii zdań Stefana Żeromskiego. Zainteresowanie dla tych właśnie

elementów sprawiło, że praca intelektualna na miarę potrzeb narodu nie ustawała nigdy,

nawet w najtrudniejszych warunkach, i że jej wynikiem była zawsze mnogość idei, postaw,

prądów i kierunków.

Niektórzy tę przewagę rozwiązywania spraw własnych, tego myślenia i dociekania o sobie

i dla siebie, radzi by uznać właśnie za czynnik usuwający nas poza obręb kultury europejskiej.

Powołują się na to, że tezy stawiane i rozwiązywane przez nas w danym okresie, dajmy na to

w Warszawie, są inne niż w Paryżu, Wiedniu czy Londynie. Zapominają przy tym, że tezy

Paryża są inne niż tezy Londynu, że każde ze społeczeństw tzw. zachodnich załatwiało

i załatwia nadal własne sprawy w odpowiednim czasie, zgodnie ze swoimi potrzebami.

W tym, jeśli można się tak wyrazić, egoizmie czy, mówiąc bardziej współcześnie – w tej

własnej, narodowej drodze do europeizmu widzę głęboki sens samego pojęcia Europy. To

właśnie nieograniczona żadnymi kordonami wspólnota podstawowych kanonów myślenia,

a zarazem wspólna różnica sytuacji i doświadczeń, każe Anglikom dokonać rewolucji

w wieku siedemnastym, a Francuzom z górą sto lat później. To ona właśnie formuje inaczej

romantyzm francuski, a inaczej romantyzm polski, to ona również takie, a nie inne cechy

nadaje ruchom pozytywistycznym, w zależności od tego punktu Europy, gdzie się one

kształtują.

Innymi słowy, upatruję główny dowód naszej przynależności europejskiej nie w tym, co

nas utożsamia z Francuzami czy Anglikami, lecz w tym, co nam każe, w zgodzie

z podstawowymi dla wspólnej kultury kanonami, po swojemu i dla nas rozwiązywać stojące

przed nami problemy.

To, co nam dziś proponują niektórzy, dałoby się zawrzeć w formule następującej:

ponieważ nasze sprawy są nieciekawe dla obcych, uznajmy, że są one nieciekawe i dla nas,

stańmy się eksterytorialni, zapomnijmy o czasie i miejscu, bądźmy jak inni.

W tym poglądzie widzę grzech śmiertelny przeciw pojęciu Europy.

Polega on na wyobrażeniu, że można do niej należeć jakoś bezpośrednio, z pominięciem

przynależności do określonego zbiorowiska narodowego, z pominięciem obowiązku pracy

nad tymi zagadnieniami, które są palące dla owego zbiorowiska. Jest to grzech

ahistoryczności, braku poczucia historii, czyli pozbawienia się genealogii, bez której pojęcie

europeizmu staje się czczym snobizmem, modą, kaprysem.

Na podstawie: Paweł Hertz, Europeizm i literatura polska,

[w:] Kosmopolityzm i sarmatyzm. Antologia powojennego eseju polskiego,

opr. Dorota Heck, Wrocław 2003.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca

powinna liczyć co najmniej 300 słów.

Jan Andrzej Morsztyn

Do trupa

Leżysz zabity i jam też zabity,

Ty – strzałą śmierci, ja – strzałą miłości,

Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości,

Ty jawne świece, ja mam płomień skryty,

Tyś na twarz suknem żałobnym nakryty,

Jam zawarł1 zmysły w okropnej ciemności,

Ty masz związane ręce, ja wolności

Zbywszy mam rozum łańcuchem powity.

Ty jednak milczysz, a mój język kwili2,

Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze,

Tyś jak lód, a jam w piekielnej śreżodze3.

Ty się rozsypiesz prochem w małej chwili,

Ja się nie mogę, stawszy się żywiołem

Wiecznym mych ogniów, rozsypać popiołem.

Jan Andrzej Morsztyn, Do trupa, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1998.

1 Zawrzeć – zamknąć.

2 Kwilic – zanosić się płaczem.

3 Śreżoga – powietrze rozedrgane z powodu gorąca.

Adam Mickiewicz

Sonet XIII

Pierwszy raz jam niewolnik z mojej rad niewoli:

Patrzę na ciebie, z czoła nie znika pogoda;

Myślę o tobie, z myśli nie znika swoboda;

Kocham ciebie, a przecież serce mi nie boli.

Nieraz brałem za szczęście chwileczkę swawoli,

Nieraz mię obłąkała wyobraźnia młoda

Albo słówka zdradliwe i wdzięczna uroda,

Lecz wtenczas i rozkosznej złorzeczyłem doli.

Nawet owę, gdy owę kochałem niebiankę,

Ileż łez, jaki zapał, jaka niegdyś trwoga,

I żal teraz na samę imienia jej wzmiankę.

Z tobą tylko szczęśliwy, z tobą, moja droga!

Bo chwała, że taką zdarzył mi kochankę,

I kochance, że uczy chwalić Pana Boga.

Adam Mickiewicz, Sonet XIII, [w:] tegoż, Wiersze, Warszawa 1983.

PR 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi

krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie

(np. recenzja, szkic, artykuł, esej).

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[...]

PR 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości

utworu literackiego

PR 4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania

wartościowań w tekstach.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony ([…]

interpretacja utworu literackiego

lub fragmentu) zgodnie z podstawowymi regułami

jego organizacji, przestrzegając zasad spójności

znaczeniowej i logicznej

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera formę

gatunkową i odpowiedni układ kompozycyjny,

analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną,

[…], dobiera właściwe słownictwo)

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

i retoryki.

KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Określenie

problemu

Sformułowanie

stanowiska wobec

rozwiązania

przyjętego przez

autora tekstu

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

9

Określenie problemu

zgodne z tekstem

i pełne

9

Stanowisko

adekwatne do

tekstu i pełne

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia spójn.

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

6

Określenie problemu

zgodne z tekstem,

ale niepełne

6

Stanowisko

adekwatne do

tekstu, ale niepełne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

3

Określenie problemu

częściowo zgodne

z tekstem

3

Stanowisko

częściowo

adekwatne do tekstu

0

Brak określenia

problemu lub

problem niezgodny

z tekstem

0

Brak stanowiska lub

stanowisko

nieadekwatne do

tekstu

0

Jeden błąd

lub więcej

błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować

ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.

Określenie problemu uważa się za

− pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego

problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego

historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).

− niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.

− częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.

Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.

Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

− częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.

− pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury

uzasadniające stanowisko zdającego.

− niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie

i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi

w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija

swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie

w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie).

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu,

np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna

metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe.

Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I.

Odbiór

wypowiedzi

i wykorzystanie zawartych w nich

informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu

1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego

tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim środki

językowe i ich funkcje w tekście

1.7) rozpoznaje w wypowiedzi ironię, objaśnia jej

mechanizm i funkcję.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.1) prezentuje własne przeżycia wynikające

z kontaktu z dziełem sztuki

1.2) określa problematykę utworu

1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]

2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki

wyrazu artystycznego i ich funkcje […] oraz inne

wyznaczniki poetyki danego utworu (z zakresu

podstaw wersyfikacji, kompozycji, genologii)

i określa ich funkcje

2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera

([…] sytuacja liryczna […])

2.5) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty

(dostrzega cechy wspólne i różne)

PR 2.1) wskazuje związki między różnymi

aspektami utworu (estetycznym, etycznym

i poznawczym)

PR 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole

kulturowe […] oraz ich funkcję ideową

i kompozycyjną, a także znaki tradycji […]

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-

klucze, wyznaczniki kompozycji)

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[...]

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich

3.4) odczytuje treści alegoryczne i symboliczne

utworu

PR 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą

utworów literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej

1.2) przygotowuje wypowiedź […] (wybiera […]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan

wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo)

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

A

B

C

D

E

F

G

H

Koncepcja

porównywania

utworów

Uzasadnienie tezy

interpretacyjnej

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i spójna

12

Uzasadnienie

trafne ,

pogłębione

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i częściowo spójna

8

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworami

4

Uzasadnienie

częściowo trafne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

0

Koncepcja

sprzeczna

z utworami lub

brak koncepcji

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

porównawczą

0

Jeden błąd lub

więcej błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga

ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski.

Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.

Koncepcja jest:

− niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne,

a nie drugorzędne.

− częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane

obszary są dla tekstów drugorzędne.

− całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

−

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.

−

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.

− niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów.

Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.

Uzasadnienie jest:

− częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

− pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

− niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są

logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO

UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

1. W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa ucznia, u którego stwierdzono

dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a. zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b. wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c. opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d. występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e. mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em,

ą-om,

f. mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g. niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h. pisowni niezgodnej z zasadami ortografii [od uczniów wymaga się dobrej

znajomości zasad ortografii, co powoduje nadmierne do nich zaufanie

i schematyczne ich stosowanie, np.: startóje bo startować, błędnej pisowni

wyrazów, którymi nie rządzą zasady ortograficzne (których pisownię trzeba

zapamiętać)],

i. błędnego stosowania lun niestosowania znaków interpunkcyjnych.

2. Uczeń, u którego stwierdzono dysgrafię ma prawo pisać bardzo wolno i stawiać

niekształtne litery, pisać mało czytelnie i poza liniami.

3. Wszystkie inne uchybienia w pracy nie są uzasadnione wymienionymi dysfunkcjami.