Wypracowanie, specimen 2015, język polski rozszerzony
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.
Temat 1
Znajdź i sformułuj problem, jaki podejmuje Zofia Trojanowiczowa w poniższym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę. Ustosunkuj się do jej stanowiska, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów.
Doświadczenie Sybiru miało charakter przeżycia zbiorowego ogarniającego także tych, którym było dane uniknąć zesłania. Było odbierane jako doświadczenie całego narodu. Potężnym bodźcem intensyfikującym myślenie o Sybirze, wyobrażenia o nim, były masowe, budzące grozę deportacje polistopadowe.
W pierwszych latach po rewolucji1 kraj i emigracja porażone były masowością i okrucieństwem zesłań. W połączeniu z innymi represjami zastosowanymi wobec zbuntowanego kraju deportacje zdawały się mieć jednoznaczną wymowę. Zemsta cara godziła w resztki odrębności państwowej gwarantowanej Królestwu Polskiemu traktatem wiedeńskim, przede wszystkim jednak uderzała w miejsce najczulsze i jedyne, jakie pozostało: w narodowość. Wielotysięczne deportacje, a obok tego wywóz do Rosji mienia polskiego i dóbr kultury narodowej, rozgromienie szkolnictwa i prześladowanie Kościoła, wszystko to stawiało pod znakiem zapytania dalsze istnienie narodu.
Wobec nowych realiów politycznych dawny pragmatyzm w myśleniu o sprawach narodowych okazywał się mało przydatny: odbierał nadzieję. Skoro bowiem rujnowano naród i rujnowano pamiątki jego przeszłości, cóż pozostawało?
Pokaż cały tekst
Istotnie, narodowi odcinanemu od korzeni, którego teraźniejszość była rozpaczliwa, pozostawało nie tak znowu wiele – bliżej nieokreślona w czasie przyszłość, idea ocalenia się przez myśl o przyszłości. „A trzeciego dnia dusza wróci do ciała i Naród zmartwychwstanie, i uwolni wszystkie ludy Europy” – obiecywały zgnębionym Polakom „Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego” Mickiewicza. Mesjanistyczna obietnica umożliwiała ogarnięcie zamętu dziejowego, który stał się udziałem narodu. Pozwalała uporządkować i na swój sposób zracjonalizować współczesność, dostrzec w cierpieniach narodu zapowiedź przyszłego zmartwychwstania. Mesjanistyczna obietnica zmuszała również do takiej interpretacji przeszłości, w której pierwszoplanową rolę odgrywały już nie narodowe pamiątki, a profetyczna zapowiedź tego, co będzie. W porównaniu z okresem poprzednim, przynajmniej na jakiś czas, przeszłość zdaje się utracać swoją dawną rolę.
Nową historię narodu utrwalały inne niż dawniej pamiątki, inne symbole i znaki: twierdze, więzienia. Przede wszystkim jednak pochłaniający tysiące ofiar Sybir. Groźny, oddalony, obcy. Do czasu wielkiej amnestii z roku 1856 mało kto stamtąd wracał. Wstrząs lat popowstaniowych sprzyjał utrwaleniu i pogłębieniu kształtującego się już dawniej mitu Syberii jako ziemi doświadczeń skrajnie ciężkich. Istotnym czynnikiem świadczącym o procesie mityzacji Sybiru była skłonność do podporządkowania nazwy geograficznej – Syberia, Sybir – jej przenośnemu znaczeniu: miejsce odludne, dzikie, zimne.
W tej oddalonej od kraju przestrzeni zesłania Polacy jawili się jako „narodowej sprawy męczennicy”, ofiary despotyzmu carskiego i carskiej nienawiści do Polaków. O swoistości romantycznego mitu Sybiru decydował jego martyrologiczny charakter. Zapewne, od końca XVIII wieku cała polska historia miała charakter martyrologiczny, Sybir jednak przedstawiał się jako miejsce szczególnego skupienia męczeństwa, miejsce jego kulminacji.
Od czasów powstania listopadowego daleki i groźny Sybir stał się głęboko emocjonalnie przeżywanym elementem więzi narodowej. Masowe deportacje wyodrębniały Polaków spośród innych narodów, łączyły we wspólnym cierpieniu, nie pozwalały zapomnieć o tożsamości narodowego losu. O kształcie zbiorowego przeżycia zadecydowali w szczególny sposób wielcy poeci romantyczni, ich niezwyczajna siła w wyrażaniu i inspirowaniu zbiorowego przeżycia Sybiru jako sprawy całego narodu. Jak długo trwała niewola i trwało zagrożenie tożsamości Polaków, tak długo Sybir „domagał się” unieruchomienia w spójnym jego wyobrażeniu, w micie.
Mityczna wizja Sybiru od początku budziła grozę, płacz, litość, uniesienie religijne, uczucia skrajnie napięte. Silna emocjonalizacja zapewniała przeżyciu trwałość, tym większą, że współudział w cierpieniu był równocześnie współudziałem w zwycięstwie. To nic, że było to zwycięstwo wyłącznie duchowe, gdy nie było innych, zwycięstwa ducha liczyły się w dwójnasób. Mocno osadzony w mesjanistycznym myśleniu, Sybir romantyków przekształcał bezsilność narodu w jego siłę, rozpacz w nadzieję. Uczył, jak tę nadzieję budować. I to nie w określonej perspektywie czasowej, lecz w ciągle trwającym „teraz”, już, każdego dnia. Bardzo daleko, ale i bardzo blisko.
Na podstawie: Zofia Trojanowiczowa, Sybir romantyków, Poznań 1993.
1 Chodzi o powstanie listopadowe 1830-1831.
Temat 2
Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów.
Mikołaj Sęp-Szarzyński
SONET IV
O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem
Pokój – szczęśliwość, ale bojowanie
Byt nasz podniebny. On srogi ciemności
Hetman2 i świata łakome3 marności
O nasze pilno czynią zepsowanie4.
Nie dosyć na tym, o nasz możny Panie!
Ten nasz dom – ciało, dla zbiegłych lubości5
Niebacznie zajźrząc6 duchowi zwierzchności,
Upaść na wieki żądać nie przestanie.
Cóż będę czynił w tak straszliwym boju,
Wątły, niebaczny7, rozdwojony w sobie?
Królu powszechny, prawdziwy pokoju,
Zbawienia mego jest nadzieja w Tobie!
Ty mnie przy sobie postaw, a przezpiecznie8
Będę wojował i wygram statecznie9!
Mikołaj Sęp-Szarzyński, Rytmy abo Wiersze polskie oraz cykl erotyków, oprac. J. Krzyżanowski, Wrocław 1973.
2 Ciemności Hetman – diabeł, szatan.
3 Łakome – wzbudzające pożądanie, kuszące.
4 O nasze pilno czynią zepsowanie – usilnie starają się doprowadzić nas do upadku, zguby.
5 Zbiegłych lubości – przemijających rozkoszy.
6 Zajźrząc – zazdroszcząc.
7 Niebaczny – nieostrożny.
8 Przezpiecznie – bezpiecznie.
9 Statecznie – pewnie.
Zbigniew Herbert
O dwu nogach Pana Cogito
Lewa noga normalna
rzekłbyś optymistyczna
Pokaż cały tekst
trochę przykrótka
chłopięca
w uśmiechach mięśni
z dobrze modelowaną łydką
prawa
pożal się Boże –
chuda
z dwiema bliznami
jedną wzdłuż ścięgna Achillesa
drugą owalną
bladoróżową
sromotną pamiątką ucieczki
lewa
skłonna do podskoków
taneczna
zbyt kochająca życie
żeby się narażać
prawa
szlachetnie sztywna
drwiąca z niebezpieczeństwa
tak oto
na obu nogach
lewej którą przyrównać można do Sancho Pansa
i prawej
przypominającej błędnego rycerza
idzie
Pan Cogito
przez świat
zataczając się lekko
Zbigniew Herbert, Pan Cogito, Warszawa 1974.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak podejść do tego wypracowania
To arkusz w formule obowiązującej do 2022 roku: rozprawka albo interpretacja tekstu z arkusza. Dziś ćwiczy na nim czytanie tematu, stawianie tezy i argumentowanie tekstem.
Wybierz temat i formę
Temat 1 to zwykle wypowiedź argumentacyjna do fragmentu z arkusza, temat 2 interpretacja wiersza albo interpretacja porównawcza.
Postaw tezę albo koncepcję interpretacyjną
W rozprawce: stanowisko wobec problemu z polecenia. W interpretacji: jedno zdanie o tym, o czym jest utwór i co z tego wynika.
Uzasadniaj tekstem
Każdy argument opieraj na konkretnym miejscu we fragmencie i na całym utworze, a w rozprawce także na innym tekście kultury.
Zamknij kompozycję
Wstęp, akapity z jedną myślą, zakończenie z wnioskiem. Kryteria tej formuły znajdziesz w rozwiązaniu.
Czego unikać
- streszczania fragmentu
- interpretacji bez odwołań do tekstu
- przenoszenia wymagań nowej formuły (liczba kontekstów, lista lektur) na ten arkusz
Za co są punkty
Punktacja starej formuły ma osiem kategorii od A do H; najwięcej punktów jest za tezę i jej uzasadnienie.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Co musi być w pracy na dany temat
Temat 1
Temat 1.
Przykładowa realizacja zadania:
Zofia Trojanowiczowa w tekście „Sybir romantyków”, opisując represje carskie wobec Polaków po upadku powstania listopadowego (1830-1831), mówi o istniejącym wtedy realnie niebezpieczeństwie rozpadu narodu. Do tej katastrofy jednak nie doszło dzięki, jak dowodzi autorka, rodzącym się wówczas w świadomości Polaków „ideom ocalenia”, wśród których najbardziej nośną i rozpowszechnioną stała się idea mesjanistyczna. Ona to, zdaniem Trojanowiczowej, pozwoliła polskim patriotom wydobyć się z niszczącego rozpamiętywania degradującej ich niewoli i zwróciła ku przyszłości z obrazem mającego nastąpić w bliżej nieokreślonym czasie zmartwychwstania narodu. Mesjanistyczny mit ocalenia sprawił, że narodowy dramat nabrał sensu dla ówczesnych, i to zarówno w tym tragicznym momencie historycznym, jak i nieco później, gdy konfrontowali swoje doświadczenia z kontekstem dziejów całej ludzkości. Romantyczny mesjanizm dźwignął cały naród z kolan, dając mu poczucie, że jest zbiorowością niezwykle wartościową także dla przyszłości innych narodów. Takie rozumienie tej kwestii znajduje swoje odzwierciedlenie w wielu ówczesnych tekstach literackich pisanych i wydawanych na emigracji, w których Sybir staje się ważnym elementem mesjanistycznej idei ocalenia – jest mitologizowany. To tam dokonuje się zbawienna w sensie mesjańskim kaźń szlachetnego narodu rękami cara-szatana. I stamtąd przychodzi moc do utrzymania narodowej tożsamości. Syberia stała się w ten sposób miejscem symbolicznej bitwy światła z mrokiem, nabierając w świadomości Polaków charakteru mistycznego. To wszystko pobudzało ducha i jednoczyło – co widać w wielu literackich realizacjach romantycznych – wszystkich ludzi świata, dla których wolność była kategorią nadrzędną.
Myśl, którą dzieli się w swoim tekście Zofia Trojanowiczowa, znajduje potwierdzenie – co było już sygnalizowane – w wielu utworach polskich romantyków. Los wygnańczy polskich rewolucjonistów jest przede wszystkim tematem „Dziadów części III” Adama Mickiewicza, który już w „Przedmowie” do tego dramatu pisał, że Polacy od długiego czasu muszą znosić okrucieństwo zaborczych tyranów, jakiego nie było od czasu prześladowań chrześcijan. Poeta w krótkim rysie przedstawia politykę cara Aleksandra, który za swój cel przyjął wygubienie Polaków, bowiem widział w nich zaczyn potencjalnej klęski imperium, siłę zdolną obnażyć zło, je napiętnować i zwalczyć.
Motywy syberyjskie występują również w innych częściach tego dramatu, takich jak „Droga do Rosji” z „Ustępu do Dziadów części III”, opowiadanie Sobolewskiego w scenie więziennej, w „Widzeniu księdza Piotra”. W tym ostatnim wywózki na Syberię młodych Polaków porównane są do drogi krzyżowej Chrystusa, bez której nie mogłoby się dokonać misterium odkupienia. Dla Mickiewicza los ojczyzny zawiera w sobie coś transcendentnego i tajemniczego. Pisarz swoją myśl rozwija poprzez ukazanie natury pomocników cara w jego „dziele” niszczenia dobra i przedstawienie męczeństwa Polaków na Sybirze, ich katorgę w kopalniach czy na budowach carskiego imperium. Mickiewicz pokazuje, że ten trudny los wyniesie Polaków na duchowe wyżyny. W motywie drogi na Sybir, drogi na północ, męki syberyjskiej, jest wizja męczeństwa, ale i wizja zmartwychwstania Polski, która na nowo z woli Boga powstanie w wyniku ofiary naszych narodowych męczenników.
W dramacie Juliusza Słowackiego zatytułowanym „Kordian” w akcie pierwszym (opowieść Grzegorza) pojawia się wątek gnania Polaków na Syberię po wojnie z Rosjanami w roku 1812. Bohater dramatu zdaje relację następnemu pokoleniu Polaków z tragicznej kaźni narodu. Do Sybiru jako mitycznego piekła nawiązał również Słowacki w innym swoim dramacie –„Anhellim”. Słowacki inaczej jednak niż Mickiewicz określa skutki wpływu owego piekła na Polaków. Jak mówi Szaman, jeden z bohaterów „Anhellego”, Sybir często przemienia ludzi szlachetnych w złych i szkodliwych. Podobny proces ukazuje w „Innym świecie” Gustaw Herling-Grudziński – Syberia będąca więzieniem Polaków w czasie drugiej wojny światowej jest miejscem odwołania wartości cywilizowanego świata, staje się, jak pisał sto lat wcześniej Słowacki, „białym piekłem na ziemi”. Jest w doświadczeniu zesłania i katorgi niejako wpisana wielka potencjalność upadku człowieka; i o tym, zdaniem pisarzy, należy także pamiętać, myśląc i pisząc o Syberii. Podczas zesłania można ocalić swoje człowieczeństwo, ale również można je i utracić. Dlatego nie należy, w przekonaniu Słowackiego i o wiek późniejszego Herlinga-Grudzińskiego, idealizować Sybiru.
Wszyscy trzej nasi wieszczowie: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki i Zygmunt Krasiński (w „Przedświcie” oraz w „Psalmach przyszłości”) widzą w Syberii symbol narodowego losu, którego istotą jest utrata niepodległości. Wszyscy oni postrzegają też w niej źródło zmartwychwstania narodu, choć Słowacki dostrzega tu pewne niebezpieczeństwa. Różnica pomiędzy nimi polega więc na tym, że wykorzystując mit Sybiru, wprowadzają go w obieg kulturowy w odmienny literacko sposób.
Jest jeszcze jeden ważny aspekt mitu sybirskiego: wywoływanie emocji. Trojanowiczowa uważa, że groza, litość, płacz i uniesienia religijne były czynnikiem utrwalającym przeżywanie mitu, który w interpretacji romantycznej był konieczny w podtrzymaniu wśród Polaków nadziei zwycięstwa. Mityczny obraz strasznej krainy przetrwał w świadomości narodowej do dziś – z Syberią nieodmiennie kojarzymy zesłania, cierpienie i zimno .
Tekst Zofii Trojanowiczowej pozwala spojrzeć dogłębnie na romantyczną ideę ocalenia. Uzmysławia, jak ważny był w procesie obrony polskiego narodu mesjanizm i podtrzymywanie pamięci o Sybirze. Dzięki temu zarówno ci, którzy cierpieli na zesłaniu, jak i ci, którzy pozostali w kraju, współodczuwając tragizm losu zesłańców, stawali się narodową wspólnotą. Represje carskie powodowały fizyczne wyniszczenie narodu, utratę majątków skonfiskowanych po powstaniu, nie mogły jednak zniszczyć najważniejszego: wiary w ostateczne zwycięstwo i odrodzenie Polski. Widać więc jak, Sybir stał się w kulturze polskiej mitem spajającym wszystkich obywateli Rzeczpospolitej.
A. Określenie problemu: 9 pkt – odtworzenie problemu oraz sformułowanie i uzasadnienie historycznymi uwarunkowaniami oraz współczesnymi implikacjami interpretacji złożonego problemu w odpowiednim kontekście.
B. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu: 9 pkt – odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego.
Temat 2
Temat 2.
Przykładowa realizacja:
Pytanie o naturę człowieka zawsze nurtowało filozofów i pisarzy. Wiele definicji i charakterystyk wskazywało na to, że człowiek to istota, która składa się ze sprzeczności.
Mikołaj Sęp-Szarzyński i Zbigniew Herbert, mimo dzielącego ich dystansu czasowego, także dostrzegają tę charakterystyczną cechę człowieka, inaczej jednak rozumieją opozycje składające się na ludzką naturę. Inny też jest stosunek poetów do tego wewnętrznego rozdarcia.
W sonecie IV poeta eksponuje rozdźwięk między duszą a ciałem, które „zazdrości duchowi zwierzchności”. Dusza, rozumiana jako sfera dobra, pomost między człowiekiem a Bogiem, pozostaje w wyraźniej opozycji do ciała będącego siedliskiem grzechu – „domem dla zbiegłych lubości”, ulegającego pokusom świata i szatana. Sęp-Szarzyński ukazuje naturę człowieka w sposób dynamiczny, jako miejsce nieustannej walki między tym, co duchowe – należące do Boga – a tym, co cielesne [należące do świata]. Tę walkę, do której zaprzęgnięte są nie tylko siły zewnętrzne – „srogi ciemności Hetman i świat”, ale również integralna część samego człowieka: ciało, może on – „wątły, niebaczny, rozdwojony w sobie” – wygrać tylko przy pomocy Boga. Dualistyczne ujęcie natury ludzkiej Sęp-Szarzyński eksponuje poprzez liczne kontrasty i antynomie, dramatyzm duchowej walki uwydatniają zaś przerzutnie i puenta stanowiąca apostrofę do Boga – jedynego sprzymierzeńca człowieka w tym wewnętrznym zmaganiu.
Inaczej tkwiące w jednostce sprzeczności przedstawia Zbigniew Herbert. Przenośny sens dwóch nóg – lewej i prawej – oraz odpowiadające im postawy Don Kichota i Sancho Pansy ukazują człowieka z jednej strony jako marzyciela, broniącego wartości idealistę (Don Kichot), z drugiej zaś pragmatyka, trzeźwo patrzącego na świat i realnie oceniającego rzeczywistość (Sancho Pansa). Skłonność do uniesień, ryzykowanie życia, wciąż na nowo podejmowana „walka z wiatrakami” przeciwstawione są postawie praktycyzmu, dalekiego od wielkich idei i egzaltacji. Pan Cogito – bohater wielu wierszy Herberta – to osobnik „drwiący z niebezpieczeństwa”, a jednocześnie „zbyt kochający życie, żeby się narażać”, powściągliwy i zdyscyplinowany, ale chętnie korzystający z uciech świata. Jest więc istotą pełną paradoksów i skrajności. W rezultacie Pan Cogito idzie przez świat, „zataczając się lekko”. Podobnie jak w przypadku bohatera barokowego – dochodzi w nim do zderzenia przeciwstawnych sił.
Obaj poeci, Mikołaj Sęp-Szarzyński i Zbigniew Herbert, próbują odpowiedzieć na pytanie o sytuację człowieka. Pierwszy z nich postrzega ją w kontekście walki metafizycznej, która toczy się w świecie: Dobro kontra Zło, Bóg kontra Szatan. Człowiek też, jako stworzenie Boże, uczestniczy w tej walce, jednak by zwyciężyć, potrzebuje wsparcia od Boga, stąd zapisany w wierszu dialog z Nim w obliczu nadchodzącego boju. Zbigniew Herbert natomiast, przedstawiając tkwiące w jednostce sprzeczności dotyczące postaw i wyborów moralnych, ukazuje je jako naturalny dialog człowieka z samym sobą. Odnajdujemy tu spokojną zgodę na taki stan rzeczy, podczas gdy u poety barokowego dramatyczny niepokój połączony jest z nadzieją na wygraną dobra. Różnicę można dostrzec również w środkach artystycznych zastosowanych w obu tekstach. Wprawdzie obaj poeci wykorzystują kontrast, jednak w wierszu Sępa-Szarzyńskiego zostaje on wyostrzony przez nacechowaną emocjonalnie składnię (pytanie retoryczne, apostrofa, wspomniane już przerzutnie) oraz strukturę wiersza, w którym osoba mówiąca w wierszu przechodzi od refleksji ogólnej („byt nasz”, „nasze […] zepsowanie”, „nasz dom”) do refleksji osobistej („cóż będę czynił”, „zbawienia mego”, „będę wojował i wygram”). Zbigniew Herbert natomiast łagodzi kontrast dzięki zastosowaniu formy wiersza wolnego i spokojny ton mówionej, w wielu fragmentach potocznej, wypowiedzi.
Oba wiersze mogą być bardzo pomocne współczesnemu czytelnikowi w pytaniach o rozstrzygnięcie dylematów dotyczących natury ludzkiej.
A. Koncepcja porównywania utworów: 6 pkt – niesprzeczna i spójna, znajduje potwierdzenia w obu tekstach; porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne; wypowiedź w wystarczający sposób dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.
B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej: 12 pkt – trafne i pogłębione, zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty, które wynikają ze sfunkcjonalizowanej analizy; jest osadzone nie tylko w tekstach, ale także w potwierdzonych tekstami i przyjętą koncepcją porównywania utworów kontekstach.
Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty (temat 1.) albo 2 punkty (temat 2.), a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Uwaga: Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Uwaga: Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Kryteria oceniania: 40 pkt
Temat 1: wypowiedź argumentacyjna40 pkt
| Kryterium | Punkty i za co |
|---|---|
| A Określenie problemudo 9 pkt |
|
| B Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstudo 9 pkt |
|
| C Poprawność rzeczowado 2 pkt |
|
| D Zamysł kompozycyjnydo 6 pkt |
|
| E Spójność lokalnado 2 pkt |
|
| F Styl tekstudo 4 pkt |
|
| G Poprawność językowado 4 pkt |
|
| H Poprawność zapisudo 4 pkt |
|
Temat 2: interpretacja porównawcza40 pkt
| Kryterium | Punkty i za co |
|---|---|
| A Koncepcja porównywania utworówdo 6 pkt |
|
| B Uzasadnienie tezy interpretacyjnejdo 12 pkt |
|
| C Poprawność rzeczowado 2 pkt |
|
| D Zamysł kompozycyjnydo 6 pkt |
|
| E Spójność lokalnado 2 pkt |
|
| F Styl tekstudo 4 pkt |
|
| G Poprawność językowado 4 pkt |
|
| H Poprawność zapisudo 4 pkt |
|