Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

granic. Sięga tak daleko jak słowo, a słowo sięga tak daleko jak myśl, która nie spotyka kresu

ani w czasie, ani w przestrzeni. Tematem może być wszystko – od gwiazdy do atomu. Cały

wszechświat jest niewyczerpanym tworzywem literackim. W zjawiskach, wrażeniach,

wyobrażeniach, pojęciach, uczuciach znajduje literatura swój materiał, czerpie go również

z filozofii i nauki, a nawet z samej siebie. To ostatnie zjawisko zachodzi wtedy, gdy pisarz

bierze postać stworzoną przez innego pisarza i przedstawia ją na nowo. Tak się dzieje

od wieków z postaciami Biblii, Homera, tragików greckich, Dantego, Szekspira. […]

Nad pisarzem unosi się chmura pyłków nasiennych, z których każdy może zakwitnąć.

Gazeta, ulica, szyld, pole, żebrak pod kościołem, okładka książki, zapach apteki, wszystko,

co przyniesie najzwyczajniejsza godzina dnia, kryje w sobie nieprzeczuwane bodźce. Chodzi

on po mieście jak każdy z was, […] zatrzymując się przed wystawami, czyta afisze, wsiada

do tramwaju czy taksówki. Jego spojrzenie przemyka po waszych twarzach i nic o tym nie

wiedząc, możecie mu dać chwilę szczęścia, nieopłaconą zdobycz. Modny kapelusz obdarzy

go metaforą, stary, zniszczony płaszcz okryje postać, która wzruszać będzie pokolenia,

zasłyszany mimochodem strzęp rozmowy wrośnie w powstające dzieło. Czujny, niestrudzony

korsarz porywa niespodziewające się niczego istoty ludzkie. Jak należny sobie łup zbiera ich

fizjonomie, postawy, gesty, plądruje ich dusze, mieszkania, unosi nawet ich domy, całe ulice,

miasta, kraje. […]

Pisarz ma w sobie coś z kłusownika, z włamywacza, złodzieja. Porywa i kradnie.

Są ludzie, którzy nie biorą żartem tej metafory. Anegdotyczna historia literatury roi się

od procesów, pojedynków, awantur, wywołanych wtargnięciem pisarza w życie szanujących

się obywateli, którzy nie mogą się pogodzić z myślą, że ktoś bierze ich dom, stosunki

rodzinne, charaktery, nałogi za surowiec dla dzieła sztuki. Kobiety odmawiały poetom prawa

do wierszy, które natchnęła ich uroda, niejednej ciążyła własna nieśmiertelność, uważała

ja niemal za kompromitację. […]

Pamiętacie XI pieśń Odysei? Widzimy tam Odyseusza, jak siedzi nad wejściem

do podziemia i czeka na duszę Teirezjasza, która ma przyjść, napić się świeżej krwi zabitego

barana i pokrzepiona odzyskać mowę, by przepowiadać przyszłość. Tymczasem jednak cisną

się zewsząd cienie umarłych, […] żądne bodaj chwili świadomości. Lecz Odyseusz

niewzruszony odpędza tę mgłę ludzką, nawet własną matkę, w oczekiwaniu tej jedynej duszy,

dla której przybył z daleka.

Oto metafora pisarza, osaczonego przez widma łaknące życia, kształtu, i on opiera się

im zwycięsko, by dać pierwszeństwo wizji, wybranej spośród wielu sercem lub rozumem.

Na inne przyjdzie może kolej, jeśli czasu starczy. Rzadko kiedy starczy czasu. Pisarz,

rozstając się ze światem, żegna ze smutkiem te wszystkie głosy, kontury, twarze, postaci,

którym nie zdołał dać życia, a których czar długo nawiedzał jego marzenia.

Na podstawie: Jan Parandowski, Tworzywo literackie, [w:] tenże, Alchemia słowa, Warszawa 1976.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Bruno Schulz

Genialna epoka

Zwykłe fakty uszeregowane są w czasie, nanizane na jego ciąg jak na nitkę. Tam mają

[…] swoje konsekwencje, które tłoczą się ciasno, następują sobie na pięty bez przerwy

i bez luki. Ma to swoje znaczenie i dla narracji, której duszą jest ciągłość i sukcesja.

Cóż jednak zrobić ze zdarzeniami, które nie mają swego własnego miejsca w czasie,

ze zdarzeniami, które przyszły za późno, gdy już cały czas był rozdany, rozdzielony,

rozebrany, i teraz zostały niejako na lodzie, nie zaszeregowane, zawieszone w powietrzu,

bezdomne i błędne?

Czyżby czas był za ciasny dla wszystkich zdarzeń! Czy może się zdarzyć, aby już

wszystkie miejsca w czasie były wyprzedane? Zatroskani, biegniemy wzdłuż tego całego

pociągu zdarzeń, przygotowując się już do jazdy. […]

Czy czytelnik słyszał coś o równoległych pasmach czasu w czasie dwutorowym? Tak,

istnieją takie boczne odnogi czasu, trochę nielegalne co prawda i problematyczne, ale gdy się

wiezie taką kontrabandę jak my, takie nadliczbowe zdarzenie nie do zaszeregowania – nie

można być zanadto wybrednym. Spróbujmy tedy odgałęzić w którymś punkcie historii taką

boczną odnogę, ślepy tor, ażeby zapchnąć nań te nielegalne dzieje. Tylko bez obawy. Stanie

się to niepostrzeżenie, czytelnik nie dozna żadnego wstrząsu. Kto wie – może, gdy o tym

mówimy, już nieczysta manipulacja jest poza nami i jedziemy już ślepym torem.

Bruno Schulz, Genialna epoka, [w:] tenże, Sklepy cynamonowe. Sanatorium pod Klepsydrą,

Kraków–Wrocław 1957.

Tadeusz Konwicki

Bohiń

A ja przedzieram się przez zaułki czasu, przez drętwotę wyobraźni, przez moją własną

rzekę jakiegoś bólu i muszę się przedostać na tamten brzeg, do mojej babki, Heleny

Konwickiej, starzejącej się powoli panny w smutnym czasie, w posępnej epoce,

w beznadziejnej chwili beznamiętnej historii, co płynie jak powódź za nami, obok nas, przed

nami. […]

A może ścigam ją przez obszary przeczuć, przez jeziora tęsknot, przez gęste mgły

niepewności. Dlaczego teraz, kiedy przeżyłem wszystkich moich bliskich, kiedy jestem

najstarszy i kiedy nie mogę doczekać się mojej godziny, mojego terminu, dlaczego ścigam

cień, widmo, marę młodej kobiety biegnącej przez banalną sierpniową łąkę ku banalnemu

białemu dworowi, przy którym trzyma wartę modrzew zamieniający się powoli w złotą

pochodnię. […]

A po drodze zobaczyłem innych wędrowców, co tak jak ja wracają w głąb historii,

w płytką niszę osiemnastego i dziewiętnastego wieku, żeby otruć się straszną prawdą albo

znaleźć pełne ckliwości fałszywe pocieszenie. Ale ja nie szukam pocieszenia i nie potrzebna

mi jest prawda, bo ja ją sam tworzę. Lepszą czy gorszą, mniej czy bardziej wiarygodną, ja ją

sam układam z zapamiętań, z wyobraźni i z jakichś tęsknot oraz przeczuć, żeby zostawić za

sobą i po sobie nagrobek, mały pomniczek z polnego kamienia, który rozsypie się w proch

pewnej jesieni albo wiosny i zniknie na zawsze jak mogiła mego ojca, ale ja kuję ten kamień,

rzezam w nim litery i znaki, przytykam usta i w tę martwotę usiłuję tchnąć ducha, co mógłby

być nieśmiertelny, ale przecież jest śmiertelny, tylko śmiertelny. Gdzież jest moja babka, […]

Helena Konwicka, która razem ze mną przeżyje swoją miłość i razem ze mną któregoś dnia

umrze.

Tadeusz Konwicki, Bohiń, Warszawa 1988.

stwierdzeń Jana Parandowskiego o tym,

 czym jest sztuka (literatura) i jakie jest jej tworzywo, czy żywi się sama sobą, czy

żywi się wszystkim (szczególnie codziennością),

 kim jest pisarz.

Dopuszczalne są realizacje tematu, w których zdający wybiera jeden temat/problem

i analizuje go tak, że da się zaobserwować sposób realizacji i stopień wykorzystania materiału

źródłowego, którego nie musi jednak wyczerpać.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi

i wykorzystanie zawartych w nich

informacji.

Zdający:

PP 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych

tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte

1.7) rozpoznaje w wypowiedzi ironię, objaśnia jej

mechanizm i funkcję

PR 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi

krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie

(np. recenzja, szkic, artykuł, esej).

PR 2.1) wskazuje związki między różnymi

aspektami utworu (estetycznym, etycznym

i poznawczym.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

PP 1.2) określa problematykę utworu

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[...]

PR 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości

utworu literackiego

4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania

wartościowań w tekstach.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

PP 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony

([…] interpretacja utworu literackiego

lub fragmentu) zgodnie z podstawowymi regułami

jego organizacji, przestrzegając zasad spójności

znaczeniowej i logicznej

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera formę

gatunkową i odpowiedni układ kompozycyjny,

analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną,

[…], dobiera właściwe słownictwo)

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

i retoryki.

KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Określenie

problemu

Sformułowanie

stanowiska wobec

rozwiązania

przyjętego przez

autora tekstu

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

9

Określenie problemu

zgodne z tekstem

i pełne

9

Stanowisko

adekwatne do

tekstu i pełne

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia spójn.

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

6

Określenie problemu

zgodne z tekstem,

ale niepełne

6

Stanowisko

adekwatne do

tekstu, ale niepełne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

3

Określenie problemu

częściowo zgodne

z tekstem

3

Stanowisko

częściowo

adekwatne do tekstu

0

Brak określenia

problemu lub

problem niezgodny

z tekstem

0

Brak stanowiska lub

stanowisko

nieadekwatne do

tekstu

0

Jeden błąd

lub więcej

błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować

ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.

Określenie problemu uważa się za

− pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego

problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego

historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).

− niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.

− częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.

Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.

Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

− częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.

− pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury

uzasadniające stanowisko zdającego.

− niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie

i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi

w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija

swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie

w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie).

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu,

np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna

metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe.

Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Szczegółowe ustalenia dotyczące sposobu oceniania

W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi

tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. Krótkie, dwu- czy

trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest niewystarczające.

Możliwe płaszczyzny porównania obu tekstów:

czas (jego znaczenia, doświadczanie, rola wspominania, pamiętania),

zdarzenia (w jaki sposób porządkujemy je w czasie i wpisujemy w tok narracji),

tworzenie opowieści czy – szerzej – literatury (funkcji, typów narracji, rola

wyobraźni),

relacja między realnym a zmyślonym.

Inne przykładowe kierunki interpretacji:

Tekst Schulza ma charakter wykładu (traktowanie odbiorcy, podobieństwo sytuacji

komunikacyjnej, dominowanie funkcji impresywnej i ekspresywnej).

Tekst Konwickiego to wywód autorefleksyjny (odbiorcą i nadawcą może być ta sama

osoba, mówienie o sobie); kontekst osobistej sytuacji: starości, przemijania, śmierci.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi

i wykorzystanie zawartych w nich

informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu

1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego

tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim środki

językowe i ich funkcje w tekście

1.7) rozpoznaje w wypowiedzi ironię, objaśnia jej

mechanizm i funkcję.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.1) prezentuje własne przeżycia wynikające

z kontaktu z dziełem sztuki

1.2) określa problematykę utworu

1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]

2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki

wyrazu artystycznego i ich funkcje […] oraz inne

wyznaczniki poetyki danego utworu (z zakresu

podstaw wersyfikacji, kompozycji, genologii)

i określa ich funkcje

2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera

([…] narracja, fabuła […])

2.5) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty

(dostrzega cechy wspólne i różne)

PR 2.1) wskazuje związki między różnymi

aspektami utworu (estetycznym, etycznym

i poznawczym)

PR 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole

kulturowe […] oraz ich funkcję ideową

i kompozycyjną, a także znaki tradycji […]

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-

klucze, wyznaczniki kompozycji)

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[...]

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich

3.4) odczytuje treści alegoryczne i symboliczne

utworu

PR 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą

utworów literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej

1.2) przygotowuje wypowiedź […] (wybiera […]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan

wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo)

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Koncepcja

porównywania

utworów

Uzasadnienie tezy

interpretacyjnej

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i spójna

12

Uzasadnienie

trafne ,

pogłębione

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i częściowo spójna

8

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworami

4

Uzasadnienie

częściowo trafne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

0

Koncepcja

sprzeczna

z utworami lub

brak koncepcji

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

porównawczą

0

Jeden błąd lub

więcej błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga

ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski.

Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.

Koncepcja jest:

− niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne,

a nie drugorzędne.

− częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane

obszary są dla tekstów drugorzędne.

− całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

−

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.

−

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.

− niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów.

Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.

Uzasadnienie jest:

− częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

− pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

− niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są

logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO

UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

1. W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa ucznia, u którego stwierdzono

dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a. zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b. wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c. opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d. występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e. mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em,

ą-om,

f. mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g. niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h. pisowni niezgodnej z zasadami ortografii [od uczniów wymaga się dobrej

znajomości zasad ortografii, co powoduje nadmierne do nich zaufanie

i schematyczne ich stosowanie, np.: startóje bo startować, błędnej pisowni

wyrazów, którymi nie rządzą zasady ortograficzne (których pisownię trzeba

zapamiętać)],

i. błędnego stosowania lun niestosowania znaków interpunkcyjnych.

2. Uczeń, u którego stwierdzono dysgrafię ma prawo pisać bardzo wolno i stawiać

niekształtne litery, pisać mało czytelnie i poza liniami.

3. Wszystkie inne uchybienia w pracy nie są uzasadnione wymienionymi dysfunkcjami.