Wypracowanie, matura czerwiec 2017, język polski rozszerzony
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.
Temat 1
Określ, jaki problem podejmuje Anna Krajewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów.
Anna Krajewska
Dramaty lustrzane
Lustro od niepamiętnych czasów fascynowało człowieka. W tafli wody, w wypolerowanym kawałku metalu, w gładkim szkle ludzie oglądali swoje twarze. Od kiedy zrozumieli naturę odbicia, pojęli także tragiczną nietożsamość z samym sobą, odczuli – chciałoby się powiedzieć – wygnanie z raju jedności i spójności; weszli w piekło rozdwojenia i różnicy.
Lustro odsyła bowiem równocześnie ku nieskończoności świata i ku mikrokosmosowi ludzkiego wnętrza. Ukazuje złudny wymiar rzeczy oraz zwraca uwagę na podwójną naturę człowieka. Symbolizuje niepojęte życie, ale także wiązane bywa z próżnością „ja”. Nade wszystko jednak zwierciadło łączy się ze zmysłem wzroku. Funkcja widzenia obejmuje nie tylko proste rozpoznanie własnego odbicia, ale prowadzi do myśli o naturze bytu, obrazie poznającego podmiotu, świadomości aktu percepcji, a nawet doznania iluminacji.
Ta dwuznaczność lustra wskazuje na rodzaj dualizmu istnienia, obejmuje zarówno harmonię nieskończonej serii powieleń, jak i dysharmonię rozbicia całości. Towarzyszy pokorze i pysze człowieka.
Tak oto symbolika zwierciadła wiąże nas z przestrzenią wewnętrzną (lustro to atrybut miłości, przewidywania, jasnowidzenia, dumy, wierności, uwodzenia, próżności, pragnień, introspekcji, nieświadomości, mądrości, kontemplacji itp.) oraz z obszarem zewnętrznym (lustro to drzwi do innego świata, obraz Kosmosu, Księgi, emblemat jasności, prawdy, piękna, rzeczywistości itp.). […]
Pokaż cały tekst
Dramat autopostrzegania rozgrywa się przed lustrem. Oto przed lustrem staje Kaligula1: „(krąży, dziki, idzie ku zwierciadłu) Kaligulo, Ty także jesteś winien. […] Ale któż ośmieli się mnie skazać w tym świecie, gdzie nie ma osoby niewinnej? (z akcentem wielkiego smutku, przyciskając się do lustra)”.
Zwierciadło zaczyna tu odgrywać rolę niezbędnego rekwizytu. Umożliwia bohaterowi mowę skierowaną samozwrotnie, do siebie samego, widzianego w odbiciu jednak jako ktoś inny. Stąd zapewne narracja zmienia się z mowy w drugiej osobie „ty” na pierwszą „mnie”. Przyciskanie się do lustra można rozumieć na wiele sposobów. Może zimna tafla chłodzi rozpalonego Kaligulę albo symuluje przytulenie się do kogoś, kto okazuje się tylko własnym odbiciem. Daje się jednak zauważyć smutek samotności i wyobcowania. Jest jeszcze jedna sugestia chęci powrotu do samego siebie, odbudowania pękniętej jedności między niewinnym i sprawcą winy. Kaligula w pewnym momencie cofa się, by za chwilę powrócić do lustra. […] Ostatnie działania władcy są wyrazem bezsilnej rozpaczy rozegranej teatralnie w prześmiewczym, zwierciadlanym powieleniu. Kaligula podnosi krzesło, zbliża się do lustra, obserwując siebie, następnie symuluje skok naprzód i wobec symetrycznego odbicia swej czynności w lustrze z całej siły uderza weń krzesłem. Rozbite zwierciadło zapowiada śmierć. […]
Autopostrzeganie dokonuje się zawsze za pomocą lustra, które jednak przybiera zmienną postać. Dawno temu było taflą wody, kawałkiem wypolerowanego metalu, szybą; metaforycznie odbijamy się w oczach drugiego, istniejemy czytani jako tekst epoki. Dziś – jak się wydaje – dochodzi nowy sposób lustrzanego autopostrzegania; po etapie fotografii weszliśmy w erę kadru (kamera jawi się jako współczesne zwierciadło). […]
Obraz, odbicie, pozór – to wielkie zagadnienia współczesnej kultury. Przed lustrem stają rzeczy, to one, odbijając się w zwierciadle, wynurzają z niego człowieka. […] Andrzej Falkiewicz pisał, że „człowiek bez pośrednictwa świata zewnętrznego nie potrafi dotknąć sam własnej, swojej prawdy – dlatego jest mu potrzebne lustro”.
Na podstawie: Anna Krajewska, Dramat współczesny. Teoria i interpretacja, Poznań 2005.
1 Kaligula – jeden z cesarzy rzymskich (37–41 n.e.) uważany przez historyków za postać kontrowersyjną; tytułowy bohater dramatu Alberta Camusa.
Temat 2
Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów.
Adam Mickiewicz
Do M***
Precz z moich oczu!… posłucham od razu,
Precz z mego serca!... i serce posłucha,
Precz z mej pamięci!... nie… tego rozkazu
Moja i twoja pamięć nie posłucha.
Jak cień tym dłuższy, gdy padnie z daleka,
Tym szerzej koło żałobne roztoczy…
Tak moja postać, im dalej ucieka,
Tym grubszym kirem twą pamięć pomroczy.
Na każdym miejscu i o każdej dobie,
Gdziem z tobą płakał, gdziem się z tobą bawił,
Wszędzie i zawsze będę ja przy tobie,
Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawił.
Czy zadumana w samotnej komorze
Do arfy zbliżysz nieumyślną rękę,
Przypomnisz sobie: właśnie o tej porze
Śpiewałam jemu tę samę piosenkę.
Czy grając w szachy, gdy pierwszymi ściegi
Śmiertelna złowi króla twego matnia,
Pomyślisz sobie: tak stały szeregi,
Gdy się skończyła nasza gra ostatnia.
Czy to na balu w chwilach odpoczynku
Siędziesz, nim muzyk tańce zapowiedział,
Obaczysz próżne miejsce przy kominku,
Pomyślisz sobie: on tam ze mną siedział.
Czy książkę weźmiesz, gdzie smutnym wyrokiem
Stargane ujrzysz kochanków nadzieje,
Złożywszy książkę z westchnieniem głębokiem,
Pomyślisz sobie: ach! to nasze dzieje...
A jeśli autor po zawiłej probie
Pokaż cały tekst
Parę miłośną na ostatek złączył,
Zagasisz świecę i pomyślisz sobie:
Czemu nasz romans tak się nie zakończył?...
Wtem błyskawica nocna zamigoce:
Sucha w ogrodzie zaszeleszczy grusza
I puszczyk z jękiem w okno zatrzepioce…
Pomyślisz sobie, że to moja dusza.
Tak w każdym miejscu i o każdej dobie,
Gdziem z tobą płakał, gdziem się z tobą bawił,
Wszędzie i zawsze będę ja przy tobie,
Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawił.
[1823]
Adam Mickiewicz, Wiersze, Warszawa 1982.
Julia Hartwig
Nagana
Jaka jesteś niedołężna pamięci
wszystko gubisz zdarzenia słowa obrazy
to co najcenniejsze
O pamięci bez opamiętania dążąca do pustki
opustoszona
niewierna pamięci która coraz głębiej
zatapiasz stały ląd przeszłości
niszcząc sama siebie
O samowolna która tylko to co chcesz rzucasz na ekran
nie bacząc na nasze oczekiwania
O podstępna która lubisz posługiwać się snem
z którym łączą cię fałszywe układy
i bezwolnie mylisz twarze i gesty
czyniąc najbliższych obcymi
a obcym przyznając niezasłużoną bliskość
Pamięci która pracujesz dla nas choć nam nie podlegasz
i szydzisz z nas patrząc na blaknące fotografie
na osierocone kobiety
które znów włożyły kolorowe suknie
[1999]
Julia Hartwig, Wiersze wybrane, Kraków 2010.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak podejść do tego wypracowania
To arkusz w formule obowiązującej do 2022 roku: rozprawka albo interpretacja tekstu z arkusza. Dziś ćwiczy na nim czytanie tematu, stawianie tezy i argumentowanie tekstem.
Wybierz temat i formę
Temat 1 to zwykle wypowiedź argumentacyjna do fragmentu z arkusza, temat 2 interpretacja wiersza albo interpretacja porównawcza.
Postaw tezę albo koncepcję interpretacyjną
W rozprawce: stanowisko wobec problemu z polecenia. W interpretacji: jedno zdanie o tym, o czym jest utwór i co z tego wynika.
Uzasadniaj tekstem
Każdy argument opieraj na konkretnym miejscu we fragmencie i na całym utworze, a w rozprawce także na innym tekście kultury.
Zamknij kompozycję
Wstęp, akapity z jedną myślą, zakończenie z wnioskiem. Kryteria tej formuły znajdziesz w rozwiązaniu.
Czego unikać
- streszczania fragmentu
- interpretacji bez odwołań do tekstu
- przenoszenia wymagań nowej formuły (liczba kontekstów, lista lektur) na ten arkusz
Za co są punkty
Punktacja starej formuły ma osiem kategorii od A do H; najwięcej punktów jest za tezę i jej uzasadnienie.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Co musi być w pracy na dany temat
Temat 1
Temat 1.
Kierunki realizacji, dostrzeżenie, że tekst Anny Krajewskiej dotyczy:
symboliki lustra i jego symbolicznych znaczeń do podejmowania przemyśleń na temat kondycji człowieka i natury świata;
kontemplacji lustrzanego odbicia jako źródła refleksji filozoficznej.
Temat 2
Temat 2.
Kryteria oceniania: 40 pkt
Temat 1: wypowiedź argumentacyjna40 pkt
| Kryterium | Punkty i za co |
|---|---|
| A Określenie problemudo 9 pkt |
|
| B Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstudo 9 pkt |
|
| C Poprawność rzeczowado 2 pkt |
|
| D Zamysł kompozycyjnydo 6 pkt |
|
| E Spójność lokalnado 2 pkt |
|
| F Styl tekstudo 4 pkt |
|
| G Poprawność językowado 4 pkt |
|
| H Poprawność zapisudo 4 pkt |
|
Temat 2: interpretacja porównawcza40 pkt
| Kryterium | Punkty i za co |
|---|---|
| A Koncepcja porównywania utworówdo 6 pkt |
|
| B Uzasadnienie tezy interpretacyjnejdo 12 pkt |
|
| C Poprawność rzeczowado 2 pkt |
|
| D Zamysł kompozycyjnydo 6 pkt |
|
| E Spójność lokalnado 2 pkt |
|
| F Styl tekstudo 4 pkt |
|
| G Poprawność językowado 4 pkt |
|
| H Poprawność zapisudo 4 pkt |
|
Zasady ogólne CKE
Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej
A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.
Określenie problemu uważa się za
pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).
niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.
częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.
B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.
Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.
Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:
częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.
pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego.
niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Uwaga: Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Uwaga: Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Szczegółowe ustalenia dotyczące sposobu oceniania
W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.
Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.
Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest niewystarczające.
Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej
A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.
Koncepcja jest:
niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne.
częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne.
całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.
Koncepcja jest:
spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.
częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.
niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).
Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.
B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.
Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.
Uzasadnienie jest:
częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.
pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.
niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Uwaga: Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Uwaga: Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.