Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Wydaje nam się, że tak – choć oczywiście na owo ponadczasowe pojęcie groteskowości nie

składa się wszystko, co w różnych czasach było tym mianem nazywane. Decydujące procesy

dokonały się we wczesnej fazie historii samego terminu, w pierwszych wiekach posługiwania

się nim, kiedy to aspekt rzeczowy poczynał ustępować wobec znaczenia kategorii estetycznej

odnoszącej się do postaw twórczych (np. bajeczność), treści, struktur, a zarazem sposobów

oddziaływania. […]

Teza, że pojęcie groteskowości odnosi się do trzech dziedzin: procesu twórczego, dzieła

i jego odbioru – jest trafna i odpowiada stanowi faktycznemu. Oznacza to, że kryje ono w sobie

materiał na podstawowe pojęcie estetyczne, gdyż ten trojaki aspekt jest właściwy każdemu

dziełu sztuki. Jest ono mianowicie „stwarzane” – co ma tu znaczenie stanowczo różne od

innych rodzajów wytwarzania. Ma szczególny charakter strukturalny, pozwalający mu trwać

w sobie samym, jakkolwiek składają się na to w niemałym stopniu także jego uwarunkowania.

Ma siłę, by wznieść się ponad okoliczności. Na koniec wszakże dzieło sztuki jest

„przyjmowane” i również tym terminem posługujemy się, pamiętając o innych – określających

inne rodzaje postępowania z dziełem. Jakkolwiek by się to odbywało – poznawane ono może

być jedynie w akcie recepcji.

Punktem wyjścia reinterpretacji i rozszerzenia zakresu pojęć estetycznych w XVIII wieku

była właśnie recepcja dzieła sztuki. […] Riposta przeciwko takiemu sposobowi postępowania,

praktykowanemu w czasach „burzy i naporu”, nastąpiła ze strony Goethego i Karla Philippa

Moritza. W usiłowaniach, by uzyskać przejrzyste pojęcie estetyczne, wyszli oni od recepcji,

a skierowali je na samo dzieło sztuki, które miało być odtąd badane pod kątem nie jego

wymiernych form zewnętrznych, lecz organizacji. Współczesna poetyka i estetyka idzie w ich

ślady i nam także wydaje się konieczne opisywać pojęcie „groteskowości”, jeśli w charakterze

pojęcia estetycznego ma ulec uściśleniu, jako strukturę obejmującą różne dzieła sztuki.

Ostatecznie więc przyjmuje się, że groteskowość jest uchwytna jedynie w odbiorze. Jest

wszakże całkiem możliwe przyjęcie czegoś za groteskowe bez znalezienia po temu

usprawiedliwienia w organizacji dzieła. Ktoś niezaznajomiony z kulturą Inków będzie uważał

niektóre należące do niej posągi za groteskowe. […] Z drugiej strony łatwo wykazać, że

groteskowe struktury dzieł niekiedy nie są przyjmowane jako takie, lecz zostaje im nadane inne

znaczenie, np. komiczne i humorystyczne. Wszystko to ostrzega przed określaniem

groteskowości wyłącznie z perspektywy odbioru, chociaż nigdy przecież nie opuszczamy jego

zaklętego kręgu i pozostajemy w nim również wtedy, gdy podejmujemy wysiłek określenia

struktury groteski.

Na podstawie: Wolfgang Kayser, Próba określenia istoty groteskowości, [w:] Groteska, pod red. Michała

Głowińskiego, Gdańsk 2003.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Obraz cnoty

Oto macie ideał człowieka,

Podług waszych pojęć, moi drodzy.

Uśmiechnięty. Nie klnie. Nie narzeka.

I nikomu nie stoi już w drodze.

Samolubstwa w nim nie odnajdziecie,

Które z bólem stwierdzacie u bliźnich.

Piędzi1 miejsca nie zajmie wam w świecie.

Jeszcze ziemię wam sobą użyźni.

Żony wasze już go dziś nie nęcą.

Wół ni osioł ani żadna z rzeczy…

Obojętny. Uroczysty nieco.

I niczyim już głupstwom nie przeczy.

Co miał – rozdał. Z wolą czy bez woli.

Nawet zrzekł się swej powietrza części.

Niech więc wieniec uznania okoli

Ten ideał bez krwi i bez pięści.

Bez pragnienia, bez buntu, bez siły,

Bez przekory, namiętności, pychy!

– Cnót obrazie, moralistom miły,

Nie zwycięzco, a ustępco cichy!

Takim widzieć chciałabyś każdego.

Czujna cnoto, dewotko zgorszona!

Bez zarzutu, dalekim od złego,

I niech pachnie jak świeca zgaszona…

Złóż błogiemu dygi i pokłony

I oddreptaj, pokrzepiona skrycie,

Pełna wzgardy dla nieuciszonych,

Płomienistych, niebezpiecznych życiem!

Grzechy ludzkie, żywe, gorączkowe,

Pochwalone bądźcie tym wierszem!

Żyjcie myślą, uczynkiem i słowem,

Od krwi tęższe i od serca szersze!

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Wybór poezji, Wrocław 1998.

1 Piędź – dawna miara długości.

Zbigniew Herbert

Pan Cogito o cnocie

1

Nic dziwnego

że nie jest oblubienicą

prawdziwych mężczyzn

generałów

atletów władzy

despotów

przez wieki idzie za nimi

ta płaczliwa stara panna

w okropnym kapeluszu Armii Zbawienia2

napomina

wyciąga z lamusa

portret Sokratesa

krzyżyk ulepiony z chleba

stare słowa

– a wokół huczy wspaniałe życie

rumiane jak rzeźnia o poranku

prawie ją można pochować

w srebrnej szkatułce

niewinnych pamiątek

jest coraz mniejsza

jak włos w gardle

jak brzęczenie w uchu

2

mój Boże

żeby ona była trochę młodsza

trochę ładniejsza

szła z duchem czasu

kołysała się w biodrach

w takt modnej muzyki

może wówczas pokochaliby ją

prawdziwi mężczyźni

generałowie atleci władzy despoci

2 Armia Zbawienia – zorganizowana na podobieństwo wojska chrześcijańska wspólnota religijno-społeczna

wywodząca się z protestantyzmu; jej członkowie publicznie głoszą prawdy ewangeliczne i nawołują do odnowy

moralnej, a także prowadzą szpitale, ośrodki dla bezdomnych i uzależnionych oraz domy starców.

żeby zadbała o siebie

wyglądała po ludzku

jak Liz Taylor3

albo Bogini Zwycięstwa4

ale od niej wionie

zapach naftaliny

sznuruje usta

powtarza wielkie – Nie

nieznośna w swoim uporze

śmieszna jak strach na wróble

jak sen anarchisty

jak żywoty świętych

Zbigniew Herbert, Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze, Wrocław 1992.

3 Liz Taylor (1932–2011) – słynna hollywoodzka aktorka, zdobywczyni dwóch Oscarów.

4 Bogini Zwycięstwa – grecka Nike i rzymska Wiktoria, bóstwo uosabiające zwycięstwo, siłę i szybkość,

przedstawiane jako piękna młoda kobieta ze skrzydłami.

I. Odbiór wypowiedzi

i wykorzystanie zawartych w nich

informacji.

Zdający:

1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte […];

PR 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi

krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie

(np. recenzja, szkic, artykuł, esej).

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu;

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[...];

PR 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości

utworu literackiego;

4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania

wartościowań w tekstach.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

PP 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony

([…] wypowiedź argumentacyjna) zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej;

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera formę

gatunkową i odpowiedni układ kompozycyjny,

analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […]

dobiera właściwe słownictwo);

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

i retoryki.

KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Określenie

problemu

Sformułowanie

stanowiska wobec

rozwiązania

przyjętego przez

autora tekstu

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

9

Określenie problemu

zgodne z tekstem

i pełne

9

Stanowisko

adekwatne do

tekstu i pełne

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia spójn.

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

6

Określenie problemu

zgodne z tekstem,

ale niepełne

6

Stanowisko

adekwatne do

tekstu, ale niepełne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

3

Określenie problemu

częściowo zgodne

z tekstem

3

Stanowisko

częściowo

adekwatne do tekstu

0

Brak określenia

problemu lub

problem niezgodny

z tekstem

0

Brak stanowiska lub

stanowisko

nieadekwatne do

tekstu

0

Jeden błąd

lub więcej

błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować

ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.

Określenie problemu uważa się za

− pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego

problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego

historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).

− niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.

− częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.

Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.

Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

− częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.

− pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury

uzasadniające stanowisko zdającego.

− niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie

i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi

w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija

swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie

w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie).

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu,

np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna

metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe.

Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Szczegółowe ustalenia dotyczące sposobu oceniania.

• W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

• Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując

drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.

• Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest

niewystarczające.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi

i wykorzystanie zawartych w nich

informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu […];

1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego

tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim środki

językowe i ich funkcje w tekście;

1.7) rozpoznaje w wypowiedzi ironię, objaśnia jej

mechanizm i funkcję;

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.1) prezentuje własne przeżycia wynikające

z kontaktu z dziełem sztuki;

1.2) określa problematykę utworu;

1.3) rozpoznaje konwencję literacką […];

2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki

wyrazu artystycznego i ich funkcje […] oraz inne

wyznaczniki poetyki danego utworu (z zakresu

podstaw wersyfikacji, kompozycji, genologii)

i określa ich funkcje;

2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera

([…] sytuacja liryczna […]);

2.5) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty

(dostrzega cechy wspólne i różne);

PR 2.1) wskazuje związki między różnymi

aspektami utworu (estetycznym, etycznym

i poznawczym);

PR 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole

kulturowe […] oraz ich funkcję ideową

i kompozycyjną, a także znaki tradycji […];

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-

klucze, wyznaczniki kompozycji);

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[...];

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich;

3.4) odczytuje treści alegoryczne i symboliczne

utworu;

PR 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą

utworów literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej;

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan

wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo);

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Koncepcja

porównywania

utworów

Uzasadnienie tezy

interpretacyjnej

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i spójna

12

Uzasadnienie

trafne ,

pogłębione

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i częściowo spójna

8

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworami

4

Uzasadnienie

częściowo trafne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

0

Koncepcja

sprzeczna

z utworami lub

brak koncepcji

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

porównawczą

0

Jeden błąd lub

więcej błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga

ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski.

Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.

Koncepcja jest:

− niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a

nie drugorzędne.

− częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane

obszary są dla tekstów drugorzędne.

− całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

−

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.

−

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.

− niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów.

Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.

Uzasadnienie jest:

− częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

− pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

− niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są

logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO

UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

1. W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa ucznia, u którego stwierdzono

dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a. zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b. wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c. opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d. występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e. mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em,

ą-om,

f. mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g. niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h. pisowni niezgodnej z zasadami ortografii [od uczniów wymaga się dobrej

znajomości zasad ortografii, co powoduje nadmierne do nich zaufanie

i schematyczne ich stosowanie, np.: startóje bo startować, błędnej pisowni

wyrazów, którymi nie rządzą zasady ortograficzne (których pisownię trzeba

zapamiętać)],

i. błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

2. Uczeń, u którego stwierdzono dysgrafię ma prawo pisać bardzo wolno i stawiać

niekształtne litery, pisać mało czytelnie i poza liniami.

3. Wszystkie inne uchybienia w pracy nie są uzasadnione wymienionymi dysfunkcjami.