Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Heidegger – płynie dążność do samozagłady. Zniszczyć zło to wymierzyć mu sprawiedliwość.

Ale w tragedii dzieje się coś innego. Tragiczny splot wydarzeń tym się charakteryzuje, iż zło,

zamiast ginąć – tryumfuje. Za swój czyn miłosierdzia Prometeusz ponosi karę. Uciekający

przed przeznaczeniem król Edyp pada ofiarą przeznaczenia. Sprawiedliwy ginie ukrzyżowany

między łotrami. Tragedia kończy się wydarzeniem, w którym dobro ukazuje swą bezsiłę

w sporze ze złem. Słówkiem t r a g i c z n o ś ć określamy możliwość tragedii. Dramat kryje

w sobie zarodek tragiczności, otwiera bowiem drogę ku tragedii jako swej możliwości.

Ktokolwiek bierze udział – jakikolwiek – w dramacie, ten ociera się o możliwość tragedii; ma

jakieś uczestnictwo w tragiczności. Dlatego perspektywa tragiczności jest nieodłącznym tłem

każdego spotkania. Co nie znaczy, iż jest nam ona dana wyraźnie. […]

Możliwe są rozmaite źródła tragiczności, ale wszystkie dają się wywieść z dwóch

podstawowych: z bezsiły i z niewiedzy. Tragedia Prometeusza przykutego do skały Kaukazu

to tragedia bezsiły – tragizm skrępowanej wolności. Dla Prometeusza jego własna sytuacja nie

zawiera tajemnic. Prometeusz cierpi w pełnym świetle, nawet w nadmiarze światła, wie,

dlaczego i wie, że nie ma dla niego wyjścia. Inaczej król Edyp. Tragedią Edypa jest, jak się

okazuje, niewiedza. Edyp ma dość siły, by uciec od swego przeznaczenia, ponieważ jednak

zewsząd otaczają go ułudy, pada w końcu jego ofiarą. Są też możliwe tragedie wynikłe

z kombinacji pierwiastka bezsiły i niewiedzy. W wyniku tego może powstać sytuacja, że

głównym źródłem bólu stanie się wiedza. Mędrzec może umierać z nadmiaru prawdy. Niemniej

te i tym podobne odmiany tragiczności są wtórne, nadbudowane nad określonymi koncepcjami

dobra, zła, losu ludzkiego, człowieka. […]

Możliwość tragedii idzie w parze z możliwością tryumfu. Dramat, otwierając pierwszą,

otwiera zarazem drugą. Tryumf znaczy zwycięstwo dobra nad tym, co dobru przeciwne.

Poprzez idee tryumfu odsłania się nam nieco głębiej n a t u r a dobra. Dobro jest tym, co z natury

dąży do zaistnienia. Pozwolić dobru być znaczy – oddać mu sprawiedliwość. Dobro, które

zaistniało wbrew złu – jest dobrem heroicznym. Trafnie zauważa Hegel: „Ogólnego podłoża

akcji tragicznej dostarcza zarówno w epopei, jak i w tragedii, ten sam świat, który określiłem

[…] jako heroiczny”. Heroiczny tryumf dobra nad złem może przybierać różne formy: może

być tryumfem mocy, która odsłania niezniszczalność dobra, lub tryumfem prawdy, która

dowodzi ograniczoności wszelkich ułud. Ideałem tryumfu byłaby synteza jednego i drugiego:

dobro okazałoby się zarazem niezniszczalne i jawne.

Na podstawie: Józef Tischner, Filozofia dramatu, Kraków 2001.

1 Agatologia – część etyki, nauka o dobru.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Kazimiera Zawistowska

Chciałabym, z tobą poszedłszy…

Chciałabym, z tobą poszedłszy w zaświaty,

Wtulić się w jasność jakiejś białej chaty

I wszystkie słońcu skradzione uśmiechy

Wpleść w miękkie złoto jej żytnianej strzechy.

I w takiej chacie odciętej od sioła,

Pojąc się ciszą rozlaną dokoła

I patrząc co dzień na wstające zorze,

Czuć w duszy własnej to Królestwo Boże

Wielkiej miłości – i czuć przy swej głowie

Twą głowę, piękną jak młodość i zdrowie…

I zapomniawszy, czym wpierw było życie,

W zaczarowanym swej duszy błękicie

Prząść z nieskończonej kądzieli Wieczności

Nić promienistą Wiary i Miłości.

[1902]

Kazimiera Zawistowska, Chciałabym, z tobą poszedłszy…, [w:] Poezja Młodej Polski, Wrocław 1967.

Bolesław Leśmian

Dusza w niebiosach

Przybyła dusza na klęczkach do nieba w bożą obczyznę,

Nie chciała patrzeć na gwiazdy i na wieczności pierwszyznę.

Nie chciała ulec weselu, ni nowym jaśnieć obliczem,

Ani wspominać nikogo, ani zapomnieć o niczem.

I rozpuściła warkocze i pomyślała w błękicie,

Że w niekochanych objęciach przemarnowała swe życie,

Bez zdrady i bez oporu, starannie kryjąc swą ranę,

Pieściła usta nielube i oczy niemiłowane.

I trwała dla nich bezwolna, i kwitła dla nich bezduszna

I przezywała je – losem i była losom posłuszna.

A nie kochała tak tkliwie, a nie kochała tak czule,

Że nikt w jej jasnym uśmiechu nie trafił myślą na bóle.

Lecz teraz nagle pojęła, że wobec Boga i nieba

Już nic nie wolno ukrywać i nic ukrywać nie trzeba.

Śmierć w niej obnaża pośpiesznie prawdę tak długo tajoną,

Tą prawdą skrzą się źrenice, tą prawdą błyska się łono!

I dusza lękiem spłonęła, że wkrótce po jej pogrzebie

Przyjdzie w ślad za nią kochanek, aby odnaleźć ją w niebie.

Wyciągnie ku niej ramiona, ziemskiej wyzbyte rozpaczy,

I zajrzy w oczy i dawne jej niekochanie zobaczy.

[1920]

Bolesław Leśmian, Dusza w niebiosach, [w:] tenże, Poezje, Warszawa 1996.

wymagania szczegółowe

I. Uczeń rozumie teksty o skomplikowanej

budowie; dostrzega sensy zawarte w

strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje

funkcje tekstu i środki językowe służące

ich realizacji; ma świadomość kryteriów

poprawności językowej.

I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1)

odczytuje sens całego tekstu.

1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu

danego tekstu, rozpoznaje w nim środki

językowe i ich funkcję w tekście.

1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia

i twierdzenia w tekście argumentacyjnym,

dokonuje jego logicznego streszczenia.

3.3) zna pojęcie aktu komunikacji

językowej i wskazuje jego składowe

(nadawca, odbiorca).

I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi

krytycznoliterackie i teoretyczno-literackie.

II. Uczeń w interpretacji tekstu stosuje

wiedzę o kontekstach; odczytuje

rozmaite sensy dzieła.

II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

czeń:

1.1)

określa problematykę utworu.

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-

klucze).

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu

konteksty (np. literackie, kulturowe,

filozoficzne, religijne).

4.1) dostrzega związek języka z wartościami,

rozumie, że język podlega wartościowaniu.

4.2) dostrzega obecne w utworach literackich

oraz innych tekstach kultury wartości

uniwersalne.

II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi

tekstami kultury np. plastycznymi,

teatralnymi, filmowymi.

III.

Uczeń buduje wypowiedzi o wyższym

stopniu

złożoności,

stosuje

w

nich

podstawowe zasady retoryki i logiki; ma

świadomość

własnej

kompetencji

językowej.

III.(IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1)

tworzy dłuższy tekst pisany zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej.

1.2)

przygotowuje wypowiedź (wybiera

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje

temat, wybiera formę kompozycyjną,

sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe

słownictwo).

1.3)

tworzy samodzielna wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę,

dobiera argumenty, porządkuje je,

hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod

względem użyteczności w wypowiedzi,

podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące

wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe

wnioskowanie).

KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Określenie

problemu

Sformułowanie

stanowiska wobec

rozwiązania

przyjętego przez

autora tekstu

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

9

Określenie

problemu zgodne

z tekstem i pełne

9

Stanowisko

adekwatne do

tekstu i pełne

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia spójn.

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

6

Określenie

problemu zgodne

z tekstem, ale

niepełne

6

Stanowisko

adekwatne do

tekstu, ale niepełne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

3

Określenie

problemu częściowo

zgodne z tekstem

3

Stanowisko

częściowo

adekwatne do tekstu

0

Brak określenia

problemu lub

problem niezgodny

z tekstem

0

Brak stanowiska lub

stanowisko

nieadekwatne do

tekstu

0

Jeden błąd

lub więcej

błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten

problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.

Określenie problemu uważa się za

− pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu

w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi

uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).

− niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.

− częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.

Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.

Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

− częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.

− pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury

uzasadniające stanowisko zdającego.

− niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie

i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi

w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija

swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie

w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie).

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie

zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani

logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu,

np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna

metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe.

Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu)

oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja

błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

(Kazimiera Zawistowska Chciałabym, z tobą poszedłszy… i Bolesław Leśmian Dusza

w niebiosach)

Wytyczne do tematu 2.

• W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

• Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując

drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.

• Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest

niewystarczające.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Uczeń rozumie teksty o

skomplikowanej budowie; dostrzega

sensy zawarte w strukturze głębokiej

tekstu; rozpoznaje funkcje tekstu

i środki językowe służące ich

realizacji; ma świadomość kryteriów

poprawności językowej.

I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1) odczytuje sens tekstu oraz wydzielonych

przez siebie fragmentów.

1.2) odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania

różnych zagadnień.

I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

3.2) dostrzega związek języka z obrazem świata.

1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu.

(III etap edukacyjny)

II. Uczeń stosuje w analizie

podstawowe pojęcia

z zakresu poetyki; w interpretacji

tekstu wykorzystuje wiedzę

o kontekstach, w jakich może być on

odczytywany; poznaje niezbędne dla

lektury fakty z historii literatury

i innych dziedzin humanistyki;

odczytuje rozmaite sensy dzieła;

dokonuje interpretacji

porównawczej.

II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.2) określa problematykę utworu.

1.3) rozpoznaje konwencję literacką.

2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki

wyrazu artystycznego i ich funkcje.

2.2) dostrzega w czytanych utworach cechy

charakterystyczne określonej epoki.

2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja

liryczna […]).

2.5) porównuje utwory literackie (dostrzega

cechy wspólne i różnice).

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-

klucze).

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu

konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne,

religijne).

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

4.2) dostrzega obecne w utworach literackich

oraz innych tekstach kultury wartości

uniwersalne.

4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości oraz

rozumie źródła tych konfliktów.

II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami

utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym).

2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę

ich łączenia.

2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole

kulturowe oraz ich funkcję ideową

i kompozycyjną, a także znaki tradycji.

2.4) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu.

3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości

utworu literackiego.

3.2) przeprowadza interpretację porównawczą

utworów literackich.

4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania

wartościowań w tekstach.

III. Uczeń buduje wypowiedzi o

wyższym stopniu złożoności; stosuje

w nich podstawowe zasady logiki

i retoryki; ma świadomość własnej

kompetencji językowej.

III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej.

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje

temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza

plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo).

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę,

dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,

dokonuje ich selekcji pod względem

użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje,

dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy,

przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).

KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Koncepcja

porównywania

utworów

Uzasadnienie tezy

interpretacyjnej

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i spójna

12

Uzasadnienie

trafne, pogłębione

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i częściowo spójna

8

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworami

4

Uzasadnienie

częściowo trafne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

0

Koncepcja

sprzeczna

z utworami lub

brak koncepcji

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

porównawczą

0

Jeden błąd lub

więcej błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga

ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski.

Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.

Koncepcja jest:

− niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie

drugorzędne.

− częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary

są dla tekstów drugorzędne.

− całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

−

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.

−

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.

− niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów.

Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.

Uzasadnienie jest:

− częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

− pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

− niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem

wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla

jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz

konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie

zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani

logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu)

oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja

błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO

UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję

i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,

f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH

MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO

Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów

ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów

ortograficznych rażących zaliczono:

– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz

po spółgłoskach), ch-h;

– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;

– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;

– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników

dzierżawczych);

– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;

– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;

– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.

Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń

przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń

-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi

częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.