Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

i przestrzeń – wszystko, co wypełnia karty powieści, baśni lub wiersza – zostało wymyślone

przez autora. Cały ś w i a t p r z e d s t a w i o n y w dziele literackim powstał w wyobraźni

twórcy i zmaterializował się – najpierw w postaci znaków graficznych na karcie papieru, potem

w konkretyzacji czytelnika. Zdania orzekające, za pomocą których pisarz kreuje (tworzy) swój

powieściowy czy baśniowy świat, są prawdziwe lub nieprawdziwe tylko w obrębie utworu. Np.

omawiając fabułę wiersza1 Słowackiego, możemy powiedzieć: „generał Sowiński, bohater

Słowackiego, został przekłuty bagnetem na stopniach ołtarza w kościółku na Woli”,

zniekształceniem zaś warstwy fabularnej, a więc nieprawdą wobec tekstu, byłoby zdanie:

„generał Sowiński zginął na szańcach Warszawy”, choć taką prawdę głosi historia. Czy zatem

powinniśmy surowo osądzić poetę za odstępstwo od prawdy historycznej? Wprost przeciwnie

– twórca sztuki słowa nie jest kronikarzem rzeczywistych wydarzeń, a dzieło literackie nie jest

dokumentem. Prawda historyczna czy „życiowa” nie może stanowić wyłącznego kryterium

wartościowania; dzieło literackie służy własnej prawdzie, idei, którą chce przekazać

czytelnikom, a wewnętrzna prawda utworu jest często pełniejsza i głębsza od prawdy

historycznej czy „życiowej” pojedynczego zdarzenia. F i k c j a literacka kumuluje prawdę

swego czasu, jest s k u p i e n i e m p r a w d y , choć na pozór od prawdopodobieństwa

historycznego czy „życiowego” odbiega. „W sztuce trzeba niejednokrotnie rzeczywistość

zdradzać – powiada Jerzy Andrzejewski – jeśli chce się dochować jej wierności. To może

brzmieć jak paradoks, ale to nie jest paradoks. To jest konieczność”. Słowacki, kreując swego

bohatera na męczennika sprawy narodowej, świętą ofiarę porównaną do męczeństwa

Chrystusa, wyraził najgłębsze prawdy romantyzmu – ideę mesjanizmu, a w obrazie śmierci

generała, odbiegającym od historycznych realiów, skumulował losy wielu synów ojczyzny,

dokonał swoistej syntezy postawy „religijnego patriotyzmu”. Zmyślenie literackie służy

prawdzie, służy idei. […]

Tymczasem w potocznym języku fikcja to zmyślenie wartościowane w stosunku do

prawdy logicznej. Na wieści nieprawdziwe reagujemy niechętnym – „to czysta fikcja, to jest

możliwe w powieści”. Fikcyjność jest w takim ujęciu równoznaczna z kłamstwem,

z nieprawdą. Literackie „zmyślenie” nie jest zwyczajnym mówieniem nieprawdy i nie może

być w ogóle wartościowane w kategoriach logicznych – prawdy i fałszu. Zdania orzekające

wypowiedziane w dziele literackim nie mogą być ani prawdziwe, ani fałszywe w przypadku

konfrontowania ich z rzeczywistością pozaliteracką, ponieważ odnoszą się do przedmiotów

(postaci, zdarzeń itp.) nieistniejących poza obrębem dzieła. Nie są więc sądami w sensie

logicznym, ale quasi-sądami (niby-sądami). Dzieło literackie nie poddaje się zatem logicznej

weryfikacji: rządzi się prawami wewnętrznej logiki artystycznej. Fikcja literacka to świat

konstruowany za pomocą quasi-sądów […]. Świat przedstawiony w dziele literackim jest

więc światem zmyślonym, umownym, a twórcy często tę umowność i fikcyjność podkreślają,

zwracając uwagę czytelnika na kwestie istotniejsze: na sens ogólny, ideę, prawdę, która wynika

z fabuły, z modelowej konstrukcji świata przedstawionego.

Na podstawie: Bożena Chrząstowska, Lektura i poetyka, Warszawa 1987.

1 Mowa o wierszu Juliusza Słowackiego Sowiński w okopach Woli.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Jan Kochanowski

Do snu

Śnie, który uczysz umierać człowieka

I ukazujesz smak przyszłego wieka,

Uspi na chwilę to śmiertelne ciało,

A dusza sobie niech pobuja mało!

Chce li, gdzie jasny dzień wychodzi z morza,

Chce li, gdzie wieczór gaśnie pozna zorza

Albo gdzie śniegi panują i lody,

Albo gdzie wyschły przed gorącem wody.

Wolno jej w niebie gwiazdom się dziwować

I spornym biegom2 z bliska przypatrować,

A jako koła3 w społecznym mijaniu

Czynią dźwięk barzo wdzięczny ku słuchaniu.

Niech się nacieszy nieboga do woli,

A ciało, które odpoczynek woli,

Niechaj tym czasem tesknice nie czuje,

A co to nie żyć, w czas się przypatruje.

Jan Kochanowski, Do snu, [w:] tegoż, Dzieła polskie, t. 1., Warszawa 1976.

Zbigniew Herbert

Język snu

kiedy śpię

jak wszyscy

przed świtem

nakręcam zegar

tonę na białym

żaglowcu

fala zmywa mnie

z białego żaglowca

szukam kluczy

zabijam smoka

który się śmieje

zapalam lampę

a nade wszystko

gadam

podejrzewam

że wszyscy śnią obrazami

ale opowiadam sobie

2 Spornym biegom – różnorodnym ruchom ciał niebieskich.

3 Koła… czynią dźwięk – według wyobrażeń filozofa greckiego Pitagorasa, uznawanych aż do przyjęcia nauki

Kopernika, wszechświat był zbudowany z dziewięciu kręgów, „kół”, a raczej półkul (sfer), umieszczonych jedna

nad drugą; półkule te obracały się, wydając dźwięczne głosy, tzw. harmonię sfer.

te wszystkie głupie historie

jakbym spał

w kopcu

narracji

ale taki powinien być

język snu

język piękny dalekosiężny

zwiewny

gdy porzuca gramatykę

zasady fonetyki

język urągania

język którego nie znam

kiedy śpię

w miejscu kota

miedziane ciało

przenika dreszcz

stękamy melodia

kiedy śpię

w miejscu kota

niekiedy ciało

przenika dreszcz

stękana melodia

słyszalna uszom

wówczas

zamyka się

język snu

niepodległy

zmęczeniu

czysty

język słodkiej grozy

Zbigniew Herbert, Język snu, [w:] tegoż, Epilog burzy, Wrocław 1998.

(Bożena Chrząstowska, Prawda i „zmyślenie” literackie)

Wytyczne do tematu 1.

•

W pełnej realizacji zadania powinno znaleźć się określenie głównego problemu, którym

jest rozważanie, czy literatura, będąc fikcjonalną, służy wyrażeniu ważnych dla pisarza

idei.

•

Zawężenie rozważań do spostrzeżeń o relacjach między prawdą historyczną lub

życiową a jej przedstawieniem w utworze literackim (prawdą a fikcją) może być jedynie

uznane za częściowe rozpoznanie problemu.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Uczeń rozumie teksty o skomplikowanej

budowie; dostrzega sensy zawarte

w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje

funkcje tekstu i środki językowe służące ich

realizacji; ma świadomość kryteriów

poprawności językowej.

I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1) odczytuje sens całego tekstu.

1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu

danego tekstu, rozpoznaje w nim środki

językowe i ich funkcję w tekście.

1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia

i twierdzenia w tekście argumentacyjnym,

dokonuje jego logicznego streszczenia.

3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej

i wskazuje jego składowe (nadawca,

odbiorca).

I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi

krytycznoliterackie i teoretyczno-literackie.

II. Uczeń w interpretacji tekstu stosuje

wiedzę o kontekstach; odczytuje rozmaite

sensy dzieła.

II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1) określa problematykę utworu.

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu

(słowa-klucze).

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu

konteksty (np. literackie, kulturowe,

filozoficzne, religijne).

4.1) dostrzega związek języka z wartościami,

rozumie, że język podlega wartościowaniu.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

4.2) dostrzega obecne w utworach literackich

oraz innych tekstach kultury wartości

uniwersalne.

II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi

tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi,

filmowymi.

III. Uczeń buduje wypowiedzi o wyższym

stopniu złożoności, stosuje w nich

podstawowe zasady retoryki i logiki; ma

świadomość własnej kompetencji językowej.

III.(IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej.

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje

temat, wybiera formę kompozycyjną,

sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe

słownictwo).

1.3) tworzy samodzielna wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę,

dobiera argumenty, porządkuje je,

hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod

względem użyteczności w wypowiedzi,

podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące

wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe

wnioskowanie).

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2020 r.

KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Określenie

problemu

Sformułowanie

stanowiska wobec

rozwiązania

przyjętego przez

autora tekstu

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

9

Określenie

problemu zgodne

z tekstem i pełne

9

Stanowisko

adekwatne do

tekstu i pełne

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójn.

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

6

Określenie

problemu zgodne

z tekstem, ale

niepełne

6

Stanowisko

adekwatne do

tekstu, ale niepełne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

3

Określenie

problemu

częściowo zgodne

z tekstem

3

Stanowisko

częściowo

adekwatne do

tekstu

0

Brak określenia

problemu lub

problem niezgodny

z tekstem

0

Brak stanowiska lub

stanowisko

nieadekwatne do

tekstu

0

Jeden błąd

lub więcej

błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten

problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.

Określenie problemu uważa się za

−

pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego

problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego

historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).

−

niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.

−

częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.

Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.

Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

−

częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.

−

pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury

uzasadniające stanowisko zdającego.

−

niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie

i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi

w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2020 r.

Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija

swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie

w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie).

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu,

np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna

metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe.

Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu)

oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja

błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2020 r.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

(Jan Kochanowski, Do snu i Zbigniew Herbert, Język snu)

Wytyczne do tematu 2.

•

W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

•

Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi

tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.

•

Krótkie,

dwu-

czy

trzyzdaniowe

porównanie

na

końcu

wypracowania

jest

niewystarczające.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Uczeń rozumie teksty

o skomplikowanej budowie;

dostrzega sensy zawarte w strukturze

głębokiej tekstu; rozpoznaje funkcje

tekstu i środki językowe służące ich

realizacji; ma świadomość kryteriów

poprawności językowej.

I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1) odczytuje sens tekstu oraz wydzielonych

przez siebie fragmentów.

1.2) odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania

różnych zagadnień.

I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

3.2) dostrzega związek języka z obrazem świata.

1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu.

(III etap edukacyjny)

II. Uczeń stosuje w analizie

podstawowe pojęcia

z zakresu poetyki; w interpretacji

tekstu wykorzystuje wiedzę

o kontekstach, w jakich może być on

odczytywany; poznaje niezbędne dla

lektury fakty z historii literatury

i innych dziedzin humanistyki;

odczytuje rozmaite sensy dzieła;

dokonuje interpretacji

porównawczej.

II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.2) określa problematykę utworu.

1.3) rozpoznaje konwencję literacką.

2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki

wyrazu artystycznego i ich funkcje.

2.2) dostrzega w czytanych utworach cechy

charakterystyczne określonej epoki.

2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja

liryczna […]).

2.5) porównuje utwory literackie (dostrzega

cechy wspólne i różnice).

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-

klucze).

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu

konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne,

religijne).

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2020 r.

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

4.2) dostrzega obecne w utworach literackich

oraz innych tekstach kultury wartości

uniwersalne.

4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości oraz

rozumie źródła tych konfliktów.

II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Uczeń:

2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami

utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym).

2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę

ich łączenia.

2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole

kulturowe oraz ich funkcję ideową

i kompozycyjną, a także znaki tradycji.

2.4) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu.

3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości

utworu literackiego.

3.2) przeprowadza interpretację porównawczą

utworów literackich.

4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania

wartościowań w tekstach.

III. Uczeń buduje wypowiedzi

o wyższym stopniu złożoności;

stosuje w nich podstawowe zasady

logiki i retoryki; ma świadomość

własnej kompetencji językowej.

III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Uczeń:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej.

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje

temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza

plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo).

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę,

dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,

dokonuje ich selekcji pod względem

użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje,

dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy,

przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).

Zasady oceniania rozwiązań zadań

KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Koncepcja

porównywania

utworów

Uzasadnienie

tezy

interpretacyjnej

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i spójna

12

Uzasadnienie

trafne,

pogłębione

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl stosowny

4

Brak błędów lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i częściowo

spójna

8

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworami

4

Uzasadnienie

częściowo trafne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

0

Koncepcja

sprzeczna

z utworami lub

brak koncepcji

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

porównawczą

0

Jeden błąd lub

więcej błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2020 r.

Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga

ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski.

Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.

Koncepcja jest:

−

niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne,

a nie drugorzędne.

−

częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane

obszary są dla tekstów drugorzędne.

− całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

−

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu

utworów.

−

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy

interpretacyjnej.

− niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą

interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia

utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.

Uzasadnienie jest:

−

częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

−

pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

−

niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są

logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu)

oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja

błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2020 r.

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH

MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO

Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów

ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów

ortograficznych rażących zaliczono:

– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz

po spółgłoskach), ch-h;

– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;

– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;

– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych);

– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;

– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;

– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.

Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń

przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń

-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi

częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH

MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO

1. Rażące błędy interpunkcyjne:

a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza

b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu

wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego

c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są

połączone bezpośrednio (On idzie do kina, ja zostaję w domu.)

d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem

(również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (Idź tam, dokąd

ci każą)

e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy

f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie

z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (Auto,

które oglądał, było za drogie)

g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami

przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak,

więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami

łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy

obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi

spójnikami

h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (Jest mądrzejszy, niż

myślałam.)

i)

postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić

kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia

j)

brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie,

po którym jej się nie stawia

Zasady oceniania rozwiązań zadań

k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania)

szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika

między składnikami powtórzonymi (Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty)

l)

brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów

m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one

w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem)

n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia

wtrącone. Uwaga: tę samą funkcję pełnia nawiasy albo przecinki

o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz

tekst odautorski w partiach dialogowych

p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach,

jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą).

2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący.

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE

STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję

i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,

f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.