Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

w zasadzie, tożsama. Można zagrać Dziady na pudełkowej scenie, można w teatralnym foyer1,

można także na publicznym placu albo zgoła w lesie. Różne będą wówczas przestrzenie

widowiska. Ale dana nam do widzenia, zdatna do unaocznienia będzie ta sama litewska

kaplica: przestrzeń dramatyczna pozostanie niezmieniona. Ale też – jakże ona

niedookreślona! Na pewno bardziej niż przestrzeń epiki. Przywołana kilkoma zaledwie słowami

didaskaliów, lekko zarysowana działaniami postaci...

Cóż jednak w tej dramatycznej przestrzeni swoistego? […] Jest to […] przestrzeń dla

świadka (słowo świadek może objąć zarówno widza, jak czytelnika): przeznaczona do

jednorazowego zobaczenia i całościowego ogarnięcia. Ale zarazem tak pomyślana, aby ów

świadek pojmował to, co „naoczne”, jako cząstkę uniwersum nieporównanie bardziej

pojemnego. Krzyk Rollisona dobiega z ulicy; Cześnik wypada z zamkowych pokojów;

pojawienie się Kirkora2 zakłada istnienie całego państwa. Można to rozumienie dramatycznej

przestrzeni wyrazić bardzo rozmaicie. Przestrzeń sceniczną określa O. Zich3 jako miejsce

spotkania działań postaci, działań, które mogły zostać zapoczątkowane gdzie indziej.

W mikrokosmosie sceny dostrzega E. Souriau4 zwierciadło makrokosmosu świata. […]

Zapewne wszyscy – uzupełniając się wzajemnie – formułują podobne spostrzeżenia. Może

najogólniej wyraził się Ingarden5, mówiąc o przestrzeni „współprzedstawionej”? Czy tylko

przez dramat? Na pewno nie, podobnie bywa w epice i liryce nawet. Ale w dramacie stosunek

przedstawionego i współprzedstawionego nabiera szczególnej wymowy i znaczenia. Objawia

się bowiem jako przeciwstawienie przestrzeni możliwej do zobaczenia i żądającej

„domyślenia”. Pierwsza została już zorientowana względem idealnego świadka. Drugą

pozostawiono mu – w przeważnej mierze – do swobodnego zagospodarowania. Tam, gdzie

granicę obu przestrzeni wyznaczają dekoracje i kulisy, czyli w teatrze, opozycja nabiera

oczywiście większej jeszcze ostrości i naoczności.

Czy relacja mikro- i makrokosmosu nie byłaby zatem bardziej fundamentalna niż rozmaite

opozycje kierunkowe, np. góry i dołu, bliskości i głębi? Myślę, że tak, ponieważ wiąże się

wyraźniej z budową akcji, przynależnością gatunkową i odmianami naśladownictwa. Można to

zapewne wyrazić prostym pytaniem: czy w przestrzeni przedstawionej obowiązują te same

prawa co we współprzedstawionej? Czy skupia ona i reprezentuje to wszystko, co dzieje się

„gdzie indziej”, czy też nie? Jeżeli tak, to na jakiej zasadzie? A jeśli nie, to dlaczego?

1 Foyer (z franc.) – sala lub korytarz przy widowni teatralnej, sali koncertowej, posiedzeniowej itp., gdzie gromadzi

się publiczność podczas przerw.

2 Kirkor – bohater dramatu Balladyna Juliusza Słowackiego.

3 Otakar Zich – czeski kompozytor i estetyk.

4 Etienne Souriau – francuski filozof znany z prac w dziedzinie estetyki.

5 Roman Witold Ingarden – polski filozof i estetyk.

Przypomnę także, że w przeszłości stosunek wewnętrznego i zewnętrznego – szczególnie

silnie skonwencjonalizowany – nie budził zwykle wątpliwości. Jakie jest miejsce tragedii?

Agora6, plac przed pałacem władcy7, a zatem przestrzeń, gdzie oddaje się cześć bogom

i załatwia sprawy publiczne. Było to tak oczywiste, że obywano się bez jakichkolwiek

didaskaliów. […] Ale jeszcze widownia roku, powiedzmy, 1860 rozumiała przestrzeń

dramatyczną z niewiele mniejszą dokładnością. Zobaczenie salonu implikowało niejako

dramat (czy komedię) rodzinny, ponieważ salon jest miejscem, gdzie mieszczańska

minispołeczność gromadzi się w całości i przyjmuje gości – czy intruzów – z zewnątrz. […]

Umowa dotycząca przestrzeni była tak dobrze znana obu stronom – twórcom i odbiorcom – że

dość było wpisać kilka danych w gotowy formularz: powiedzieć na przykład, że salon czy

bawialnia są „zaniedbane”, „w złym guście”, „wykwintne”, aby publiczność pojęła, że źle idą

rodzinne interesy, że patrzy na nowobogackich itp.

Słowem, stosunki przestrzenne odsłaniają – przynajmniej pośrednio – rozumienie prawdy

o świecie, którą przynosi dzieło dramatyczne.

Na podstawie: Jan Błoński, Dramat i przestrzeń, [w:] Problemy teorii literatury, seria 3.,

wybór prac Henryk Markiewicz, Wrocław 1988.

Temat 2. został wydrukowany na kolejnej stronie.

6 Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego.

7 Plac przed pałacem władcy – w starożytnej tragedii greckiej miejsce rozgrywających się wydarzeń.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Krzysztof Kamil Baczyński

Labirynt

Ostatnia jaskółka – pożegnanie urwane z okna.

Jestem sam w mieście otoczony przez zło.

Od ulic pochlebnie nawisłych

odrywam za krokiem krok

martwy.

Na bulwarze unoszonym przez opar

liście – ciszy zielony bastion

nieporuszone.

Wszystkimi ulicami naraz świat się okopał.

Pilnuje mnie – rodzinne, wrogie miasto.

Nie znam twej fotografii

odklejanej o świcie z murów.

Głuchnie gwiazd kolorowy afisz

w ścianach

z krwi i marmuru.

Nie pamiętam dzisiejszego świtu,

tak mnie noc, dzień omija.

Widzę szeregiem ulic zamurowany dworzec –

wyjazd.

Nie umiem ulic na pamięć,

tylekroć powtarzanych, nie znam zwykłych torów.

Szatan przysiadł na chmurze księżycem,

księżycem upływa nieostrożny rok.

Codzienny postój. Za uliczką przedmieść czeka

narożny sarkofag,

o który roztrzaskam wzrok.

Krzysztof Kamil Baczyński, Labirynt, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Kraków 1970.

Wisława Szymborska

Labirynt

– a teraz kilka kroków

od ściany do ściany,

tymi schodkami w górę,

czy tamtymi w dół,

a potem trochę w lewo,

jeżeli nie w prawo,

od muru w głębi muru

do siódmego progu,

skądkolwiek, dokądkolwiek

aż do skrzyżowania,

gdzie się zbiegają,

żeby się rozbiegnąć

twoje nadzieje, pomyłki, porażki,

próby, zamiary i nowe nadzieje.

Droga za drogą,

ale bez odwrotu.

Dostępne tylko to,

co masz przed sobą,

a tam, jak na pociechę,

zakręt za zakrętem,

zdumienie za zdumieniem,

za widokiem widok.

Możesz wybierać

gdzie być albo nie być,

przeskoczyć, zboczyć

byle nie przeoczyć.

Więc tędy albo tędy,

chyba że tamtędy,

na wyczucie, przeczucie,

na rozum, na przełaj,

na chybił trafił,

na splątane skróty.

Przez któreś z rzędu rzędy

korytarzy, bram,

prędko, bo w czasie

niewiele masz czasu,

z miejsca na miejsce

do wielu jeszcze otwartych,

gdzie ciemność i rozterka

ale prześwit, zachwyt,

gdzie radość, choć nieradość

nieomal opodal,

a gdzie indziej, gdzieniegdzie,

ówdzie i gdzie bądź

szczęście w nieszczęściu

jak w nawiasie nawias,

i zgoda na to wszystko

i raptem urwisko,

urwisko, ale mostek,

mostek, ale chwiejny,

chwiejny, ale jedyny,

bo drugiego nie ma.

Gdzieś stąd musi być wyjście,

to więcej niż pewne.

Ale nie ty go szukasz,

to ono cię szuka,

to ono od początku

w pogoni za tobą,

a ten labirynt

to nic innego jak tylko,

jak tylko twoja, dopóki się da,

twoja, dopóki twoja,

ucieczka, ucieczka –

[Z tomu Dwukropek, 2005]

Wisława Szymborska, Labirynt, [w:] tejże, Wybór poezji, Wrocław 2020.

(Jan Błoński, Dramat i przestrzeń)

Wskazówki do tematu 1.

W pełnej realizacji zadania powinno znaleźć się określenie głównego problemu, tj. stosunków

przestrzennych w dramacie jako relacji między „przedstawionym” a „współprzedstawionym”

(przekazujących prawdę o świecie).

Wymagania egzaminacyjne 20211

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej

budowie; dostrzega sensy zawarte

w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje

funkcje tekstu i środki językowe służące ich

realizacji; ma świadomość kryteriów

poprawności językowej.

I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu.

1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu

danego tekstu, rozpoznaje w nim środki

językowe i ich funkcję w tekście.

1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia

i twierdzenia w tekście argumentacyjnym,

dokonuje jego logicznego streszczenia.

3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej

i wskazuje jego składowe (nadawca,

odbiorca).

I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Zdający:

1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi

krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie.

II. Zdający w interpretacji tekstu

wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […]

odczytuje rozmaite sensy dzieła.

II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu.

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu

(słowa-klucze).

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu

konteksty (np. literackie, kulturowe,

filozoficzne, religijne).

4.1) dostrzega związek języka z wartościami,

rozumie, że język podlega wartościowaniu.

1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych

rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.).

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2021 r.

4.2) dostrzega obecne w utworach literackich

oraz innych tekstach kultury wartości […]

uniwersalne.

II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Zdający:

3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi

tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi,

filmowymi.

III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym

stopniu złożoności; stosuje w nich

podstawowe zasady logiki i retoryki; ma

świadomość własnej kompetencji językowej.

III.(IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej.

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje

temat, wybiera formę kompozycyjną,

sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe

słownictwo).

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę,

dobiera argumenty, porządkuje je,

hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod

względem użyteczności w wypowiedzi,

podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące

wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe

wnioskowanie).

Zasady oceniania rozwiązań zadań

KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Określenie

problemu

Sformułowanie

stanowiska wobec

rozwiązania

przyjętego przez

autora tekstu

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

9

Określenie

problemu zgodne

z tekstem i pełne

9

Stanowisko

adekwatne do

tekstu i pełne

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójn.

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

6

Określenie

problemu zgodne

z tekstem, ale

niepełne

6

Stanowisko

adekwatne do

tekstu, ale niepełne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

3

Określenie

problemu

częściowo zgodne

z tekstem

3

Stanowisko

częściowo

adekwatne do

tekstu

0

Brak określenia

problemu lub

problem niezgodny

z tekstem

0

Brak stanowiska lub

stanowisko

nieadekwatne do

tekstu

0

Jeden błąd

lub więcej

błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten

problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.

Określenie problemu uważa się za

−

pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego

problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego

historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).

−

niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.

−

częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.

Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.

Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

−

częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.

−

pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury

uzasadniające stanowisko zdającego.

−

niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie

i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi

w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2021 r.

Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija

swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie

w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie).

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu,

np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna

metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe.

Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu)

oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja

błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

(Krzysztof Kamil Baczyński, Labirynt i Wisława Szymborska, Labirynt)

Wskazówki do tematu 2.

•

W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

•

Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując

drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.

•

Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest

niewystarczające.

Wymagania egzaminacyjne 2021

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Zdający rozumie teksty

o skomplikowanej budowie;

dostrzega sensy zawarte

w strukturze głębokiej tekstu;

rozpoznaje funkcje tekstu i środki

językowe służące ich realizacji; ma

świadomość kryteriów poprawności

językowej.

I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.1) odczytuje sens tekstu […] oraz

wydzielonych przez siebie fragmentów.

1.2) odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania

różnych zagadnień.

I. (III etap edukacyjny).

Zdający:

1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu.

II. Zdający stosuje w analizie

podstawowe pojęcia

z zakresu poetyki; w interpretacji

tekstu wykorzystuje wiedzę

o kontekstach, w jakich może być on

odczytywany; poznaje niezbędne

dla lektury fakty z historii literatury

i innych dziedzin humanistyki;

odczytuje rozmaite sensy dzieła;

dokonuje interpretacji

porównawczej.

II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu.

1.3) rozpoznaje konwencję literacką.

2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki

wyrazu artystycznego i ich funkcje […];

dostrzega w czytanych utworach cechy

charakterystyczne określonej epoki.

2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja

liryczna […]).

2.3) porównuje utwory literackie […] (dostrzega

cechy wspólne i różne).

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu

(słowa-klucze).

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu

konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne,

religijne).

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2021 r.

4.2) dostrzega obecne w utworach literackich

oraz innych tekstach kultury wartości […]

uniwersalne.

4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […]

oraz rozumie źródła tych konfliktów.

II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Zdający:

2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami

utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym).

2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę

ich łączenia.

2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole

kulturowe […] oraz ich funkcję ideową

i kompozycyjną, a także znaki tradycji.

2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu.

3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości

utworu literackiego.

3.2) przeprowadza interpretację porównawczą

utworów literackich.

4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania

wartościowań w tekstach.

III. Zdający buduje wypowiedzi

o wyższym stopniu złożoności;

stosuje w nich podstawowe zasady

logiki i retoryki; ma świadomość

własnej kompetencji językowej.

III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej.

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje

temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza

plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo).

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę,

dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,

dokonuje ich selekcji pod względem

użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje,

dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy,

przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).

Zasady oceniania rozwiązań zadań

KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Koncepcja

porównywania

utworów

Uzasadnienie

tezy

interpretacyjnej

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i spójna

12

Uzasadnienie

trafne,

pogłębione

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl stosowny

4

Brak błędów lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i częściowo

spójna

8

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworami

4

Uzasadnienie

częściowo trafne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

0

Koncepcja

sprzeczna

z utworami lub

brak koncepcji

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

porównawczą

0

Jeden błąd lub

więcej błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2021 r.

Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga

ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski.

Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.

Koncepcja jest:

−

niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a

nie drugorzędne.

−

częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane

obszary są dla tekstów drugorzędne.

− całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

−

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu

utworów.

−

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy

interpretacyjnej.

− niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą

interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia

utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.

Uzasadnienie jest:

−

częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

−

pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

−

niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są

logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu)

oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja

błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2021 r.

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH

MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO

Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów

ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów

ortograficznych rażących zaliczono:

– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz

po spółgłoskach), ch-h;

– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;

– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;

– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych);

– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;

– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;

– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.

Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń

przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń

-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi

częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH

MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO

1. Rażące błędy interpunkcyjne:

a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza

b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu

wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego

c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są

połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.)

d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem

(również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam,

dokąd ci każą.)

e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy

f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie

z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np.

Auto, które oglądał, było za drogie.)

g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami

przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz,

jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed

spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te

same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami

połączonymi spójnikami

h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż

myślałam.)

i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy

postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia

j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po

skrócie, po którym jej się nie stawia

k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami

zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak

Zasady oceniania rozwiązań zadań

spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne

produkty.)

l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów

m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one

w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem)

n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub

wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki)

o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz

tekst odautorski w partiach dialogowych

p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i

wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą).

2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący.

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE

STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję

i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,

f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.