Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

na styku etyki i literatury bądź też polityki i literatury – istnieje zarówno w samej literaturze,

jako nieodzowny składnik, od jej początków, jak też od bardzo dawna pojawia się w wiedzy

o literaturze.

Zarówno praeteritio, pojmowana jako „zapowiedź przemilczenia pewnych spraw”,

„wykorzystana jako okazja do zwrócenia na nie uwagi słuchaczy”, jak i aposiopesis, czyli

„przerwanie wypowiedzi i porzucenie pewnego jej wątku motywowane wzruszeniem, odrazą,

wstydliwością itp.”1, przenoszą problematykę milczenia i przemilczenia na teren

ukształtowania narracji, a właściwie – na teren kompozycji utworu.

Przemilczenia kompozycyjne są stosunkowo często wprowadzane przy pomocy

sygnalizujących je wzmianek narracyjnych, jak na przykład: „Na koniec tej sceny spuścimy

zasłonę miłosierdzia”2.

Wzmianki te z jednej strony niejako tłumaczą eliminację pewnych opisów, z drugiej zaś –

podkreślają istnienie zjawisk, które można by przedstawić, i powody braku ich prezentacji

(czasem nawet bezpośrednio wskazują i interpretują faktyczną lub rzekomą niemożność ich

opisu).

Z kompozycją zdecydowanie powiązane są takie chwyty, jak zagadka i retardacja

(czyli opóźnione wprowadzenie przedstawionego przedmiotu), a wreszcie – tajemniczość

wszelkiego rodzaju, leżąca u podstaw zarówno romantycznej powieści poetyckiej3, jak

i szeroko pojętej literatury sensacyjnej, uwidoczniająca się zresztą także na innych

poziomach dzieła literackiego. Większość tych zjawisk jest przy tym w utworach wyraźnie

sygnalizowana (np. przez pytania bądź bezpośrednie komentarze w rodzaju

Mickiewiczowskiego „A kto dziewczyna? ja nie wiem”4). Milczenie będące efektem tych

zabiegów ma w tym wypadku wyraźny charakter znaku, pełniącego oczywiście bardzo

rozmaite funkcje semantyczne. Często zresztą jest to raczej przemilczenie, ponieważ temat

jego zostaje ściśle określony, a zagadka jest rozwiązana w dalszej części utworu

(przeważnie w finale), zamilknięcie znika w kolejnym rozdziale czy dialogu, wprowadzany

z opóźnieniem przedmiot kiedyś jednak – w kolejnej scenie czy w następnym opisie –

pojawia się. W tym wypadku kontekstem służącym do wypełniania miejsc „pustych” staje się

sam utwór, a ściślej mówiąc – te jego partie, które następują po wprowadzeniu zabiegu

sygnalizującego przemilczenie, przede wszystkim partie finalne.

1 Cytaty wyjaśniające pojęcia praeteritio i aposiopesis pochodzą ze Słownika terminów literackich

M. Głowińskiego, T. Kostkiewiczowej, A. Okopień-Sławińskiej, J. Sławińskiego (Wrocław 1976).

2 Cytat z powieści przygodowej dla młodzieży pt. Przygody Tomka Sawyera Marka Twaina.

3 Powieść poetycka – ukształtowany w okresie romantyzmu gatunek poezji narracyjnej, powstały z połączenia

elementów epickich i lirycznych; rozbudowany utwór wierszowany zawierający fabułę nasyconą momentami

dramatycznymi i odznaczający się silnym zsubiektywizowaniem opowiadania i opisu.

4 Cytat z ballady Świtezianka Adama Mickiewicza.

Wśród kompozycyjnych zjawisk znajdujących się w kontekście milczenia i przemilczenia

szczególną funkcję pełnią luki informacyjne pojawiające się w życiorysie

postaci. Decydują one o ukształtowaniu w wyobraźni odbiorcy takich dwu wielkich figur

semantycznych, jak fabuła i bohater. Ich wypełnianie, nie zawsze zresztą możliwe

i konieczne, dokonuje się zgodnie z zasadą wewnątrz- i zewnątrzliterackiego

prawdopodobieństwa, czyli znów w grę wchodzi zarówno znajomość literackich konwencji,

jak i szeroko pojętego extra-tekstu, tj. powszechnie przyjętych opinii o życiu i świecie,

a nawet, być może, także – znajomość praw rządzących tym życiem i światem.

Milczenie wreszcie może być tematem całego utworu lub jego części. Najczęściej bywa

tak w liryce, w której jest ono przeważnie połączone ze stanem emocjonalnym podmiotu,

np. z intensywnym przeżywaniem miłości.

Mowa ezopowa5 traktowana jest jako swoisty sposób przemilczenia domagającego się

wypełnienia, apelującego do pamięci odbiorcy i jego zdolności kojarzenia. Takiemu

pojmowaniu tej kategorii sprzyja przede wszystkim znajomość warunków historycznych,

w których kształtuje się mowa ezopowa. W warunkach tych istnieje zazwyczaj ostro

egzekwowany zakaz mówienia (tj. ściślej: zakaz publicznego mówienia czy pisania)

o określonych sprawach. Jest to oczywiście sytuacja wymuszonego milczenia na pewne

tematy, w czasach polskiego pozytywizmu przede wszystkim na tematy związane ze sprawą

narodową.

Na podstawie: Anna Martuszewska, Pozytywistyczna mowa ezopowa w kontekście literackich kategorii

dotyczących milczenia i przemilczenia, „Pamiętnik Literacki”, 2/1986.

Temat 2. został wydrukowany na kolejnych stronach.

5 Mowa ezopowa – sposób formułowania wypowiedzi, przy którym treści – często moralizujące lub satyryczne –

nie są wysłowione bezpośrednio, lecz występują pod osłoną alegorii, symboli lub wieloznacznych fabuł.

Określenie pochodzi od imienia bajkopisarza greckiego Ezopa (VI w. p.n.e.).

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca

powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Wisława Szymborska

Życie na poczekaniu

Życie na poczekaniu.

Przedstawienie bez próby.

Ciało bez przymiarki.

Głowa bez namysłu.

Nie znam roli, którą gram.

Wiem tylko, że jest moja, niewymienna.

O czym jest sztuka,

zgadywać muszę wprost na scenie.

Kiepsko przygotowana do zaszczytu życia,

narzucone mi tempo akcji znoszę z trudem.

Improwizuję, choć brzydzę się improwizacją.

Potykam się co krok o nieznajomość rzeczy.

Mój sposób bycia zatrąca zaściankiem.

Moje instynkty to amatorszczyzna.

Trema, tłumacząc mnie, tym bardziej upokarza.

Okoliczności łagodzące odczuwam jako okrutne.

Nie do cofnięcia słowa i odruchy,

nie doliczone gwiazdy,

charakter jak płaszcz w biegu dopinany –

oto żałosne skutki tej nagłości.

Gdyby choć jedną środę przećwiczyć zawczasu,

albo choć jeden czwartek raz jeszcze powtórzyć!

A tu już piątek nadchodzi z nie znanym mi scenariuszem.

Czy to w porządku – pytam

(z chrypką w głosie,

bo nawet mi nie dano odchrząknąć za kulisami).

Złudna jest myśl, że to tylko pobieżny egzamin

składany w prowizorycznym pomieszczeniu. Nie.

Stoję wśród dekoracji i widzę, jak są solidne.

Uderza mnie precyzja wszelkich rekwizytów.

Aparatura obrotowa działa od długiej już chwili.

Pozapalane zostały najdalsze nawet mgławice6.

6 Mgławica – zagęszczenie materii międzygwiezdnej, świecące otoczenie gwiazdy.

Och, nie mam wątpliwości, że to premiera.

I cokolwiek uczynię,

zamieni się na zawsze w to, co uczyniłam.

[Z tomu Wielka liczba, 1976]

Wisława Szymborska, Życie na poczekaniu, [w:] tejże, Wybór poezji, Wrocław 2020.

Cyprian Kamil Norwid

Marionetki

1

Jak się nie nudzić? gdy oto nad globem

Milion gwiazd cichych się świeci,

A każda innym jaśnieje sposobem,

A wszystko stoi – i leci...

2

I ziemia stoi – i wieków otchłanie,

I wszyscy żywi w tej chwili,

Z których i jednej kostki nie zostanie,

Choć będą ludzie, jak byli...

3

Jak się nie nudzić na scenie tak małéj,

Tak niemistrzowsko zrobionéj,

Gdzie wszystkie wszystkich Ideały grały,

A teatr życiem płacony –

4

Doprawdy nie wiem, jak tu chwilę dobić,

Nudy mię biorą najszczersze;

Co by tu na to, proszę Pani, zrobić,

Czy pisać prozę, czy wiersze? –

5

Czy nic nie pisać... tylko w słońca blasku

Siąść czytać romans ciekawy:

Co pisał Potop na ziarneczkach piasku,

Pewno dla ludzkiej zabawy (!) –

6

Lub jeszcze lepiej – znam dzielniejszy sposób

Przeciw tej nudzie przeklętéj:

Zapomnieć ludzi, a bywać u osób,

– Krawat mieć ślicznie zapięty!...

[1861]

Cyprian Kamil Norwid, Marionetki, [w:] tegoż, Człowiek, Warszawa 2020.

Wskazówki do tematu 1.

Określenie problemu, np.:

•

kategoria milczenia / przemilczenia w tekście literackim

•

sposoby wprowadzania przemilczenia do tekstu literackiego (celowe zabiegi

kompozycyjne, mowa ezopowa).

Uwaga.

Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego

interpretację, czyli:

•

wyjaśnienie, jak się rozumie problem (kategorię milczenia / przemilczenia w tekście

literackim), z czego on wynika

•

umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście.

Rozwiązanie problemu przyjęte przez Annę Martuszewską, np.:

•

kategoria milczenia / przemilczenia pełni w tekście literackim różne funkcje

znaczeniowe

•

kategoria milczenia / przemilczenia wpływa na odbiór tekstu literackiego

•

odczytanie znaczenia różnych zabiegów milczenia / przemilczenia w tekście

literackim jest możliwe pod warunkiem znajomości np. kontekstu historycznego,

konwencji literackich.

Wymagania egzaminacyjne 20221

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej

budowie; dostrzega sensy zawarte

w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje

funkcje tekstu i środki językowe służące ich

realizacji; ma świadomość kryteriów

poprawności językowej.

I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu;

1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu

danego tekstu, rozpoznaje zastosowane

w nim środki językowe i ich funkcje w tekście;

1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia

i twierdzenia w tekście argumentacyjnym,

dokonuje jego logicznego streszczenia;

3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej

i wskazuje jego składowe (nadawca,

odbiorca).

1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych

rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.).

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2021 r.

I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Zdający:

1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi

krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie.

II. Zdający w interpretacji tekstu

wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […]

odczytuje rozmaite sensy dzieła.

II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu;

3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy

znaczące dla odczytania sensu utworu

(słowa-klucze);

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu

konteksty (np. literackie, kulturowe,

filozoficzne, religijne);

4.1) dostrzega związek języka z wartościami,

rozumie, że język podlega wartościowaniu;

4.2) dostrzega obecne w utworach literackich

oraz innych tekstach kultury wartości […]

uniwersalne.

II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony.

Zdający:

3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi

tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi,

filmowymi.

III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym

stopniu złożoności; stosuje w nich

podstawowe zasady logiki i retoryki; ma

świadomość własnej kompetencji językowej.

III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie

z podstawowymi regułami jego organizacji,

przestrzegając zasad spójności znaczeniowej

i logicznej;

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje

temat, wybiera formę kompozycyjną,

sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe

słownictwo);

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę,

dobiera argumenty, porządkuje je,

hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod

względem użyteczności w wypowiedzi,

podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące

wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe

wnioskowanie).

Zasady oceniania rozwiązań zadań

KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Określenie

problemu

Sformułowanie

stanowiska wobec

rozwiązania

przyjętego przez

autora tekstu

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

9

Określenie

problemu zgodne

z tekstem i pełne

9

Stanowisko

adekwatne do

tekstu i pełne

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójn.

4

Styl stosowny

4

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

6

Określenie

problemu zgodne

z tekstem, ale

niepełne

6

Stanowisko

adekwatne do

tekstu, ale niepełne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

3

Określenie

problemu

częściowo zgodne

z tekstem

3

Stanowisko

częściowo

adekwatne do

tekstu

0

Brak określenia

problemu lub

problem niezgodny

z tekstem

0

Brak stanowiska lub

stanowisko

nieadekwatne do

tekstu

0

Jeden błąd

lub więcej

błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować

ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne.

Określenie problemu uważa się za

−

pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego

problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego

historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).

−

niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu.

−

częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu.

Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.

Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

−

częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.

−

pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury

uzasadniające stanowisko zdającego.

−

niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie

i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija

swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie

w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie).

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia

gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne,

sporadyczne odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu,

np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna

metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe.

Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

(Wisława Szymborska, Życie na poczekaniu i Cyprian Kamil Norwid, Marionetki)

Wskazówki do tematu 2.

•

W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

•

Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując

drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.

•

Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest

niewystarczające.

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW)

A

B

C

D

E

F

G

H

Koncepcja

porównywania

utworów

Uzasadnienie

tezy

interpretacyjnej

Poprawność

rzeczowa

Zamysł

kompozycyjny

Spójność

lokalna

Styl tekstu

Poprawność

językowa

Poprawność

zapisu

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i spójna

12

Uzasadnienie

trafne,

pogłębione

2

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna spójność

wypowiedzi lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl stosowny

4

Brak błędów lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Zapis w pełni

poprawny lub

nieliczne błędy

nierażące

4

Koncepcja

niesprzeczna

z utworami

i częściowo

spójna

8

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Styl częściowo

stosowny

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Liczne błędy

nierażące lub

nieliczne błędy

rażące

2

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworami

4

Uzasadnienie

częściowo trafne

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

0

Koncepcja

sprzeczna

z utworami lub

brak koncepcji

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

porównawczą

0

Jeden błąd lub

więcej błędów

rzeczowych

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

UWAGA

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga

ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski.

Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.

Koncepcja jest:

−

niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne,

a nie drugorzędne.

−

częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane

obszary są dla tekstów drugorzędne.

−

całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

−

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu

utworów.

−

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy

interpretacyjnej.

−

niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą

interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia

utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.

Uzasadnienie jest:

−

częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

−

pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

−

niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity

są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH

MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO

Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów

ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów

ortograficznych rażących zaliczono:

– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz

po spółgłoskach), ch-h;

– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;

– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;

– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników

dzierżawczych);

– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;

– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;

– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.

Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń

przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń

-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi

częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.

USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH

MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO

1. Rażące błędy interpunkcyjne:

a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza

b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu

wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego

c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są

połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.)

d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem

(również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam,

dokąd ci każą.)

e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy

f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie

z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np.

Auto, które oglądał, było za drogie.)

g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami

przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz,

jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed

spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te

same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami

połączonymi spójnikami

h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż

myślałam.)

i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy

postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia

j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po

skrócie, po którym jej się nie stawia

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami

zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak

spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne

produkty.)

l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów

m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one

w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem)

n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub

wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki)

o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz

tekst odautorski w partiach dialogowych

p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach

i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą).

2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący.

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE

STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję

i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,

f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.