Wszystkie karty
Budowa atomu i układ okresowy
- Konfiguracja elektronowa chromu (Z = 24)[Ar]3d54s1, a nie 3d44s2.Półzapełniona podpowłoka d jest korzystniejsza energetycznie. Tak samo molibden: 4d55s1.
- Konfiguracja elektronowa miedzi (Z = 29)[Ar]3d104s1, a nie 3d94s2.Całkowicie zapełniona podpowłoka d. Tak samo srebro (4d105s1) i złoto.
- Z której podpowłoki odchodzą elektrony, gdy żelazo tworzy jon Fe2+?Najpierw z 4s: Fe2+ to [Ar]3d6.4s zapełnia się przed 3d, ale przy jonizacji opróżnia się pierwsza. Fe3+ to 3d5.
- Ile elektronów walencyjnych ma hel i w którym jest bloku?Dwa (1s2), blok s, choć stoi w 18. grupie z gazami szlachetnymi.Trwały jest dublet, nie oktet.
- Wodór stoi w 1. grupie: czy jest metalem?Nie, to niemetal.
- Energia jonizacji rośnie w okresie: czy tlen ma wyższą niż azot?Nie. Azot ma wyższą (półzapełniona podpowłoka 2p). Podobnie beryl ma wyższą niż bor, a magnez niż glin.
- Które pierwiastki są cieczami w warunkach normalnych?Rtęć (metal) i brom (niemetal).
- Węgiel jest niemetalem: czy przewodzi prąd?Grafit tak (zdelokalizowane elektrony między warstwami), diament nie.
- Czy jon jest mniejszy, czy większy od atomu?Kation jest mniejszy od atomu, anion większy.Dlatego Na+ jest mniejszy od Na, a Cl− większy od Cl.
Stopnie utlenienia
- Tlen ma stopień utlenienia −II: zawsze?Nie. W nadtlenkach (H2O2, Na2O2, BaO2) ma −I, w OF2 +II, w cząsteczce O2 zero.
- Wodór ma stopień utlenienia +I: zawsze?Nie. W wodorkach metali (NaH, CaH2) ma −I.
- Jaki stopień utlenienia może mieć fluor w związkach?Tylko −I. To najbardziej elektroujemny pierwiastek i nigdy nie ma dodatniego stopnia.
- Czy H2O2 jest utleniaczem, czy reduktorem?Może być jednym i drugim: tlen na −I może przejść na −II albo na 0.
Tlenki, wodorotlenki i kwasy
- Wodorotlenki metali są zasadowe: wszystkie?Nie. Amfoteryczne są m.in. Al(OH)3, Zn(OH)2, Cr(OH)3, Be(OH)2, Pb(OH)2, Sn(OH)2.Reagują i z kwasami, i z mocnymi zasadami. Tak samo ich tlenki.
- Tlenki niemetali są kwasowe: wszystkie?Nie. CO, NO i N2O są obojętne: nie reagują z wodą, kwasami ani zasadami.
- Czy SiO2 reaguje z wodą?Nie, choć jest tlenkiem kwasowym. Reaguje ze stopionymi zasadami i z kwasem fluorowodorowym.
- Jaki charakter mają tlenki chromu: CrO, Cr2O3, CrO3?Zasadowy, amfoteryczny, kwasowy.Im wyższy stopień utlenienia metalu, tym bardziej kwasowy tlenek. Tak samo mangan: Mn2O7 jest kwasowy.
- Fluor jest najbardziej elektroujemny, więc HF jest najmocniejszym kwasem beztlenowym?Nie, HF jest kwasem słabym. Moc rośnie: HF < HCl < HBr < HI.Decyduje długość i energia wiązania H–X, a nie elektroujemność.
- Które kwasy rozkładają się w momencie powstania?Węglowy: H2CO3 → CO2 + H2O. Siarkowy(IV): H2SO3 → SO2 + H2O.Dlatego węglan z kwasem solnym „musuje”.
- Zasady mają grupę –OH: a amoniak?Amoniak jest zasadą bez grupy –OH: przyjmuje proton (NH3 + H2O ⇌ NH4+ + OH−).
- Temperatura wrzenia związków z wodorem rośnie w dół grupy: czy H2O wrze niżej niż H2S?Nie, dużo wyżej. Tak samo HF i NH3: wiązania wodorowe.
- Ciało stałe jest gęstsze od cieczy: a lód?Lód jest lżejszy od wody i pływa. Największą gęstość woda ma w 4°C.
Rozpuszczalność i reakcje w roztworach
- Które sole są rozpuszczalne praktycznie zawsze?Azotany(V), sole sodu, potasu i amonu, octany.
- Chlorki są rozpuszczalne: które nie?AgCl (i Hg2Cl2) są trudno rozpuszczalne, PbCl2 słabo rozpuszczalny.
- Siarczany(VI) są rozpuszczalne: które nie?BaSO4, PbSO4 i SrSO4 trudno, CaSO4 i Ag2SO4 słabo.
- Które wodorotlenki są dobrze rozpuszczalne w wodzie?Litowców i Ba(OH)2. Ca(OH)2 i Sr(OH)2 słabo, reszta trudno.
- Co powstanie po zmieszaniu roztworów AlCl3 i Na2CO3? Węglan glinu?Nie. Wytrąca się Al(OH)3 i wydziela się CO2 (hydroliza obu jonów).Tak samo z Fe3+ i Cr3+, a z siarczkami wydziela się H2S.
- Sole bez metalu nie istnieją?Istnieją: sole amonowe (NH4Cl, (NH4)2CO3). Kationem jest NH4+.NH4Cl ma odczyn kwasowy (hydroliza kationu).
Metale i kwasy
- Czy miedź reaguje z kwasem solnym?Nie: stoi w szeregu za wodorem. Reaguje za to z kwasami utleniającymi: HNO3 i stężonym H2SO4.Wtedy nie powstaje wodór, tylko NO (rozcieńczony HNO3), NO2 (stężony) albo SO2.
- Glin jest aktywny: reaguje ze stężonym kwasem azotowym(V)?Nie, ulega pasywacji. Tak samo żelazo i chrom (a żelazo i glin także w stężonym H2SO4 na zimno).Na powierzchni powstaje szczelna warstwa tlenku. Dlatego stężony HNO3 przewozi się w zbiornikach z glinu.
- Metal przed wodorem z kwasem daje wodór: a z HNO3?Kwas azotowy(V) z metalami praktycznie nie daje wodoru, tylko tlenki azotu.
- Na jakim stopniu utlenienia jest żelazo po reakcji z HCl, a na jakim po reakcji z Cl2?Z HCl: +II (FeCl2). Z chlorem: +III (FeCl3). Z siarką: +II (FeS).
- Metale nie reagują z zasadami?Metale amfoteryczne reagują: glin i cynk z roztworem NaOH dają wodór i sól kompleksową.2 Al + 2 NaOH + 6 H2O → 2 Na[Al(OH)4] + 3 H2
- CO2 gasi płomień: zawsze?Nie. Magnez spala się w CO2: 2 Mg + CO2 → 2 MgO + C.
- Magnez spalony w powietrzu daje tylko MgO?Nie, powstaje też azotek magnezu Mg3N2 (reakcja z azotem).
Chemia organiczna
- Benzen ma wiązania podwójne we wzorze Kekulégo: odbarwia wodę bromową?Nie. Nie odbarwia ani wody bromowej, ani KMnO4: elektrony są zdelokalizowane.Bromuje się w reakcji substytucji, z katalizatorem FeBr3.
- Kwasy karboksylowe nie dają próby Tollensa: kwas mrówkowy też?Kwas mrówkowy daje: ma w cząsteczce ugrupowanie aldehydowe. Daje też próbę Trommera.
- Fruktoza jest ketozą: czy daje próbę Trommera?Tak. W środowisku zasadowym izomeryzuje do aldoz.Glukozę od fruktozy odróżnisz wodą bromową: odbarwia ją tylko glukoza.
- Czy sacharoza daje próbę Trommera?Nie, to cukier nieredukujący: oba węgle anomeryczne biorą udział w wiązaniu glikozydowym.Maltoza i laktoza są redukujące. Po hydrolizie sacharozy próba wychodzi dodatnio.
- Alkohole nie reagują z NaOH: a fenol?Fenol reaguje, bo ma charakter słabego kwasu. Powstaje fenolan sodu.Fenol jest słabszym kwasem niż węglowy: CO2 wypiera go z fenolanu.
- Aminy są mocniejszymi zasadami niż amoniak: wszystkie?Alifatyczne tak, aromatyczne (anilina) nie: są słabsze od amoniaku.Wolna para elektronowa azotu w anilinie jest sprzężona z pierścieniem.
- Mocznik ma dwie grupy −NH2: jest zasadą?Nie, ma odczyn obojętny (to amid, nie amina).
- Aminokwasy białkowe są czynne optycznie: wszystkie?Nie. Glicyna nie ma asymetrycznego atomu węgla, więc nie jest czynna optycznie.
- Związki organiczne nie mieszają się z wodą?Niższe alkohole, kwasy karboksylowe, aldehydy i ketony mieszają się z nią dobrze (wiązania wodorowe).Rozpuszczalność spada, gdy rośnie łańcuch węglowy.
Sprawdź się na prawdziwych zadaniach: zadania z matury z odpowiedziami z klucza.