Zadanie 40, matura maj 2015, wiedza o społeczeństwie rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.
Temat 1
Scharakteryzuj – odwołując się do typowych rozwiązań prawnych klasycznego systemu parlamentarno-gabinetowego, semiprezydencjalizmu i modelu kanclerskiego – relacje między organami ustawodawczymi a wykonawczymi w Rzeczypospolitej Polskiej.
Temat 2
Scharakteryzuj ład światowy w ostatnim półwieczu, ustosunkowując się do podkreślonej oceny autora tekstu.
Materiał źródłowy
Nikt już nie kwestionuje tezy, że żyjemy w czasach bezprecedensowych zmian społecznych, politycznych, gospodarczych i kulturalnych, które zachodzą dziś na arenie międzynarodowej. Jest to efekt rozpadu w latach 1989–1991 tzw. porządku jałtańsko-poczdamskiego, globalizacji i budowy nowego systemu międzynarodowego, który wyraźnie ewoluuje w kierunku ładu wielobiegunowego (multipolarnego).
Źródło: J.M. Fiszer, Euroatlantycki system bezpieczeństwa międzynarodowego w multipolarnym świecie, „Biuletyn Analiz i Opinii”, nr 4/2013, www.isppan.waw.pl
Temat 3
Porównaj proces legislacyjny w Rzeczypospolitej Polskiej i w Stanach Zjednoczonych Ameryki.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Temat 1.
Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 P. Zdający w pełni:
1) scharakteryzował relacje między organami ustawodawczymi a wykonawczymi w dziedzinie uprawnień parlamentu wobec władzy wykonawczej:
– rząd przy powołaniu musi mieć poparcie większości sejmowej;
– możliwość wniesienia i przegłosowania przez Sejm wotum nieufności wobec danego ministra;
– możliwość wniesienia i przegłosowania przez Sejm konstruktywnego wotum nieufności wobec rządu, poprzez którą jest zagwarantowana znaczna stabilność rządu i stanowiska premiera;
– parlament decyduje w pierwszym etapie o odpowiedzialności konstytucyjnej Prezydenta RP i członków rządu; oraz np.:
– Sejm ma wobec rządu uprawnienia kontrolne: zapytania, interpelacje, kwestia absolutorium;
– można łączyć funkcje rządowe z mandatem parlamentarnym;
2) scharakteryzował relacje między organami ustawodawczymi a wykonawczymi w dziedzinie uprawnień władzy wykonawczej wobec parlamentu:
– Prezydent RP ma możliwość skrócenia kadencji parlamentu w określonych przypadkach;
– zarządzanie wyborów parlamentarnych przez Prezydenta RP; oraz np.:
– Prezydent RP ma możliwość kierowania orędzi do parlamentu;
– uprawnienia Prezydenta RP związane ze zwoływaniem pierwszego posiedzenia parlamentu, wskazywanie Marszałka-Seniora;
– faktyczna możliwość wpływu rządu na Sejm poprzez działania koalicji rządzącej (większości parlamentarnej);
3) scharakteryzował relacje między organami ustawodawczymi a wykonawczymi w dziedzinie uprawnień ustawodawczych i kreacyjnych:
– rząd ma prawo inicjatywy ustawodawczej;
– Prezydent RP ma prawo inicjatywy ustawodawczej oraz prawo weta;
– prezydent wespół z parlamentem wypełnia funkcje kreacyjne (np. Prezes NBP, KRRiT, RPP); oraz np.:
– prawo inicjatywy ustawodawczej rządu jest wyłączne w przypadku ustawy budżetowej);
– rząd ma prawo uznania projektu ustawy za pilny;
4) odniósł się do typowych rozwiązań prawnych klasycznego systemu parlamentarno-gabinetowego, semiprezydencjalizmu i modelu kanclerskiego, wskazując, że
– do systemu kanclerskiego zbliża polskie rozwiązania dość silna pozycja premiera oraz instytucja konstruktywnego wotum nieufności, oraz rozwiązania typowe dla systemu parlamentarno-gabinetowego;
– do klasycznego systemu parlamentarno-gabinetowego zbliża polskie rozwiązania możliwość przegłosowania przez Sejm wotum nieufności dla danego ministra, możliwość łączenia stanowisk w rządzie z mandatem parlamentarnym;
– do semiprezydencjalizmu zbliża polskie rozwiązania pozycja prezydenta – jest on wybierany w wyborach powszechnych, może przewodniczyć posiedzeniom Rady Ministrów (jako Rady Gabinetowej), choć w porównaniu z tym systemem pozycja Prezydenta RP jest słabsza (Prezydent RP nie kieruje, kiedy chce i – zwyczajowo – kiedy nie ma sytuacji koabitacji, obradami rządu, a Rada Gabinetowa nie ma uprawnień Rady Ministrów).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, np. wskazał genezę zjawiska, odwołując się do pierwszych lat III RP i ówczesnego układu sił, oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z danym zagadnieniem.
Temat 2.
Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 P. Zdający w pełni:
1) przedstawił porządek jałtańsko-poczdamski – dwubiegunowy ład światowy, rywalizacja między światem Zachodu z liderem USA i ZSRR wraz z państwami realnego socjalizmu, NATO – UW, np. interwencja zbrojna USA w Wietnamie, interwencje ZSRR w swojej strefie wpływów (CSRS), jak i poza nią (Afganistan); rywalizacja militarna, wyścig zbrojeń, „podbój kosmosu”; chęć powiększania lub obrony własnej strefy wpływów przez działania ekonomiczne, doradcze, polityczne (Afryka, pozaradziecka Azja, Ameryka Łacińska); kryzysy;
2) przedstawił rozpad porządku jałtańsko-poczdamskiego będący wynikiem przegranej rywalizacji przez ZSRR z USA, rozpad imperium zewnętrznego ZSRR i samego ZSRR, np. wskazał na „przebudowę” w ZSRR w okresie sekretarzowania M.S. Gorbaczowa, przedstawił wydarzenia Jesieni Ludów w Europie Środkowo-Wschodniej, wskazał na konflikty odśrodkowe w ZSRR;
3) przedstawił kształtowanie się multipolarnego ładu światowego – istnienie mocarstw regionalnych (np. Niemcy, Francja, Wielka Brytania w Europie, Rosja, Turcja w Eurazji; Chiny, Japonia, Korea Płd., Indie, Pakistan w Azji, Brazylia – w Ameryce Łacińskiej); wskazał przyczyny tej mocarstwowości (np. ekspansja gospodarcza i potencjał ludnościowy Chin; rola gospodarcza i polityczna UE; istnienie postkolonialnych wspólnot językowo-narodowych w przypadku Wielkiej Brytanii, Francji; potencjał ludnościowy i nuklearny w przypadku Indii; wzrost znaczenia mocarstw w organizacjach międzynarodowych);
4) wykazał, że obok multipolarności mamy do czynienia ze szczególną rolą USA, z próbą budowy pozycji hegemonicznej przez to państwo, np. interwencja w Afganistanie, Iraku, kwestia Iranu i Korei Płn., interwencje NATO; amerykańskie korporacje gospodarcze.
5) Wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów zagadnienia do opisu wydarzeń związanych z systemem bezpieczeństwa międzynarodowego po 1989 roku, prawidłowo użył pojęć związanych z tematem, np.: porządek jałtańsko-poczdamski, dwubiegunowy, jednobiegunowy, multipolarny ład światowy, mocarstwo regionalne, mocarstwo światowe; ustosunkował się do oceny autora.
Temat 3.
Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 P. Zdający w pełni:
1) w kwestii inicjatywy ustawodawczej przedstawił różnice – w Polsce więcej podmiotów (Prezydent RP, Rada Ministrów oraz inicjatywa ludowa) oraz podobieństwa – przysługuje ono członkom legislatywy, ale w Stanach Zjednoczonych dotyczy członka którejś z izb, a w Polsce ma ją grupa 15 posłów lub Senat jako całość;
2) w kwestii przyjęcia ustawy wykazał różnice w pracach nad projektem w izbach:
– w USA uzgadnianie projektu, na ogół praca równoległa w komisjach Senatu i Izby Reprezentantów, w Polsce – praca w komisji sejmowej, czytania projektu, uchwalenie ustawy przez Sejm;
– w Polsce ustawa po uchwaleniu przez Sejm jest przekazywana Senatowi, który może wprowadzić do niej poprawki, przyjąć ją lub odrzucić, jednak ostateczną decyzję (większością bezwzględną) podejmuje Sejm – mamy do czynienia z przewagą Sejmu w procesie ustawodawczym; w USA obie izby są równoważne w procesie ustawodawczym;
3) przedstawił
– rolę prezydentów, ukazując podobieństwa (prawo weta zawieszającego) i różnice w tym względzie w większościach niezbędnych do jego przełamania (2/3 w USA, 3/5 w Polsce);
– rolę organów władzy sądowniczej w postaci kwestii konstytucyjności ustaw (Sąd Najwyższy w USA i Trybunał Konstytucyjny w Polsce);
4) wskazał różnice między szczególnymi trybami postępowania ustawodawczego:
– w USA konstytucja jest sztywna i zmieniana w formie poprawek (dana poprawka musi uzyskać po min. 2/3 głosów w każdej z izb oraz być ratyfikowana przez parlamenty min. 3/4 stanów), w Polsce także sztywna, ale zmieniana w formie nowelizacji, przy mniejszej liczbie podmiotów mających prawo inicjatywy i większości min. 2/3 w Sejmie oraz bezwzględnej w Senacie, może być – w pewnych warunkach – poddana pod referendum;
– w Polsce specjalny tryb dla ustawy budżetowej – inicjatywa tylko dla rządu; w Polsce rząd może uznać jakiś projekt za pilny.
5) Wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, np. rolę procesu ustawodawczego w państwie demokratycznym, kwestię praktyki (np. znakomita większość projektów jest składana przez rząd w Polsce, a w USA administracja prezydencka czyni to nieformalnie przez deputowanego swej partii – szacuje się, że dotyczy to 3/4 ustaw; w USA weto nieformalne prezydenta, które może nie wydawać przepisów wykonawczych do ustawy, co czyni ją martwą, w Polsce taką sytuację możemy sobie wyobrazić, jeśli chodzi o rząd mniejszościowy) oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z danym zagadnieniem: czytania sejmowe, inicjatywa ustawodawcza, ustawa, rezolucja, uchwała, poprawki, ponowne uchwalenie, weto, komisje parlamentarne, nowelizacja, poprawka, tryb szczególny.
Schemat punktowania
Temat 1. Pozostałe poziomy wartości merytorycznej
Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P. Zdający:
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
LUB
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem.
Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P. Zdający:
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
LUB
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.
0 pkt. Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.
Temat 2. Pozostałe poziomy wartości merytorycznej
Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P. Zdający:
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
LUB
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się do oceny autora.
Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P. Zdający:
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
LUB
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.
0 pkt. Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I (spośród 1–4).
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.
Temat 3. Pozostałe poziomy wartości merytorycznej
Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P. Zdający:
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
LUB
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem.
Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P. Zdający:
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
LUB
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.
0 pkt. Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I (spośród 1–4).
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.
Pozostałe kryteria wspólne dla wszystkich tematów
Poziom III
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA Zdający nie popełnił żadnego błędu merytorycznego. SELEKCJA INFORMACJI Zdający przeprowadził poprawną selekcję i hierarchizację informacji (nie zamieścił w pracy fragmentów niezwiązanych z tematem). JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA Zdający zaprezentował wywód w pełni spójny, harmonijny i logiczny.
Poziom II
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA Zdający popełnił jeden lub dwa błędy merytoryczne. SELEKCJA INFORMACJI Zdający przeprowadził niekonsekwentną selekcję informacji i ich hierarchizację (umieścił w pracy nieliczne fragmenty niezwiązane z tematem). JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA Zdający zaprezentował wywód nie w pełni uporządkowany.
Poziom I
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA Zdający popełnił trzy lub cztery błędy merytoryczne. SELEKCJA INFORMACJI Zdający przeprowadził w niewystarczającym stopniu selekcję informacji i ich hierarchizację (napisał pracę, której znaczną część stanowią fragmenty niezwiązane z tematem). JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA Zdający zaprezentował wywód w sposób chaotyczny i nielogiczny.
Poniżej poziomu I
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA Zdający popełnił co najmniej pięć błędów merytorycznych. SELEKCJA INFORMACJI Ponad połowę pracy stanowią fragmenty niezwiązane z tematem. JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA Wywód jest niekomunikatywny.
Praca o wartości merytorycznej 0 pkt
Przy pracy o wartości merytorycznej 0 p., nie przyznaje się punktów za pozostałe elementy.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III), może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów, tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także ocenić pracę na 0 punktów.
Komentarz. Ocena pracy uwzględnia cztery kryteria: wartość merytoryczną (12, 8 lub 4 pkt), poprawność merytoryczną, selekcję informacji i hierarchizację, język, styl i kompozycję. Za realizację kryteriów na poziomie wyższym/niższym od wartości merytorycznej przyznaje się jeden punkt więcej/mniej.
