Zadanie 31, matura maj 2022, wiedza o społeczeństwie rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.
Temat 1
Scharakteryzuj problem bezrobocia w Rzeczypospolitej Polskiej w XXI wieku, uwzględniając przyczyny tego zjawiska, czynniki wpływające na zróżnicowanie jego poziomu, a także skutki tego zjawiska oraz politykę państwa wobec niego. W pracy wykorzystaj wszystkie zamieszczone materiały źródłowe.
Wykres. Stopa bezrobocia według płci i miejsca zamieszkania (wg BAEL w IV kwartale)
PowiększTabela 1. Bezrobotni według różnych kategorii (stan na grudzień 2018 r.)
| Nazwa kategorii | Liczba (w tys.) |
|---|---|
| ogółem | 968,9 |
| z wykształceniem wyższym | 136,5 |
| z wykształceniem średnim | 322,0 |
| z wykształceniem zasadniczym zawodowym | 248,5 |
| z wykształceniem gimnazjalnym, podstawowym i niepełnym podstawowym | 261,9 |
| w wieku do 24 lat | 118,6 |
| w wieku 25–34 lata | 271,7 |
| w wieku 35–44 lata | 230,1 |
| w wieku 45–54 lata | 173,9 |
| w wieku od 55 lat | 174,6 |
| dotychczas niepracujący | 129,5 |
| długotrwale bezrobotni | 507,2 |
| nieposiadający prawa do zasiłku | 815,6 |
Tabela 2. Odpływ z kategorii bezrobotnych w całym 2018 r.
| Nazwa kategorii | liczba (w tys.) |
|---|---|
| ogółem | 1774,9 |
| bezrobotni, którzy podjęli pracę (w tym – prace subsydiowane) | 899,7 |
| bezrobotni, którzy podjęli prace subsydiowane | 165,6 |
| bezrobotni, którzy rozpoczęli szkolenie i staż | 154,3 |
Mapa. Stopa bezrobocia rejestrowanego według województw (grudzień 2018 r.)
PowiększNa podstawie: Rocznik Statystyczny Pracy 2019, Warszawa 2020, s. 166, 168–169, 348.
Temat 2
Porównaj ustrój polityczny Stanów Zjednoczonych Ameryki z ustrojem politycznym Wielkiej Brytanii, biorąc pod uwagę: system partyjny w powiązaniu z systemem wyborczym, strukturę i funkcje parlamentu, pozycję ustrojową głowy państwa oraz model systemu politycznego.
Temat 3
Scharakteryzuj problematykę decyzji administracyjnej w Polsce – przedstaw specyfikę takich decyzji i ich przykłady (wydawane przez organy samorządu terytorialnego), konieczne elementy decyzji, a także procedury odwoławcze (w tym rodzaje pism i ich adresatów) wynikające z norm postępowania administracyjnego oraz sądowo-administracyjnego.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Temat 1.
Zdający w pełni scharakteryzował:
1) przyczyny bezrobocia (wraz z właściwym odniesieniem się do danych z materiałów źródłowych), wskazując:
– bezrobocie strukturalne jako efekt transformacji gospodarczej, przekształceń własnościowych, likwidacji przedsiębiorstw, przekształceń strukturalnych w gospodarce i wynikających z nich niedopasowań kwalifikacji do potrzeb rynku pracy, redukcji bezrobocia ukrytego (najwyższa stopa bezrobocia już w XXI wieku przed wstąpieniem do UE i otwarciem rynku pracy w „starych państwach członkowskich”); *współczesne niedopasowania rynku edukacyjnego i rynku pracy*,
– czynnik koniunkturalny – bezrobocie wzrasta w okresach dekoniunktury gospodarczej (np. widoczny wzrost w związku z początkiem światowego kryzysu gospodarczego pod koniec pierwszej dekady XXI wieku),
– sezonowy charakter niektórych prac jako przyczyna bezrobocia o takim charakterze,
– zmiany pracy i status bezrobotnego w okresie szukania następnej pracy jako przyczyna bezrobocia frykcyjnego,
– czynnik subiektywny w postaci postaw części długotrwale bezrobotnych (była to na koniec 2018 r. ponad połowa ogólnej liczby bezrobotnych – 507 z 969 tys.);
2) czynniki wpływające na zróżnicowanie poziomu stopy bezrobocia (wraz z właściwym odniesieniem się do danych z materiałów źródłowych), wskazując:
– zróżnicowanie według województw (w 2018 r. najniższa stopa bezrobocia wyniosła 3,2%, najwyższa – 10,4%, przy średniej krajowej 5,8%),
– zróżnicowanie według płci (przez pierwsze 15 lat XXI wieku stopa wyższa dla kobiet niż mężczyzn, na ogół w przybliżeniu o 2 punkty procentowe, od 2015 r. – podobna wartość),
– zróżnicowanie według miejsca zamieszkania: miasto – wieś (do 2010 r. niższa na wsi, w 2004 r. nawet o 4 punkty procentowe, potem podobna, a od 2014 r. – trochę niższa w mieście),
– zróżnicowanie według wykształcenia (dane z 2018 r. dotyczą liczby bezrobotnych o danym wykształceniu; oczywiście najmniej jest tych z wykształceniem wyższym, ale generalnie dotyczy to i struktury wykształcenia całego społeczeństwa; można na pewno stwierdzić, że w porównaniu z generalnym odsetkiem osób z najsłabszym wykształceniem, to wśród takich osób stopa bezrobocia jest najwyższa),
– zróżnicowanie według wieku (dane z 2018 r. dotyczą liczby bezrobotnych z danej kategorii wiekowej; oczywiście najmniej liczbowo jest bezrobotnych w kategorii osób najmłodszych, ale i ta kategoria generalnie jest najmniej liczna w przekroju całego społeczeństwa, przy tym część osób w tym wieku pobiera jeszcze naukę – zatem właśnie dla tej kategorii wiekowej stopa bezrobocia jest najwyższa; najniższa jest dla kategorii 45–54 lata);
3) skutki bezrobocia, wskazując:
– makroekonomiczne: zwiększone wydatki rządowe, zmniejszające się wpływy z podatków, wysoka stopa bezrobocia sprzyja zakłóceniom w funkcjonowaniu odpowiedniego poziomu pomocy społecznej oraz systemu ubezpieczeń społecznych,
– ekonomiczno-społeczne: pogarszanie się sytuacji materialnej bezrobotnych i związane z tym ograniczenia w wypełnianiu przez gospodarstwa domowe takich osób niektórych potrzeb społecznych, pauperyzacja takich gospodarstw domowych,
– psychospołeczne: wzrost napięć, poczucia krzywdy, częstsza izolacja społeczna i stygmatyzacja, poczucie frustracji, możliwy wzrost anomii i / lub radykalizacji, wzrost napięć i konfliktów w rodzinach osób dotkniętych bezrobociem, wzrost sytuacji patologicznych w życiu rodzinnym;
4) politykę państwa wobec bezrobocia (wraz z właściwym odniesieniem się do danych z tabel), wskazując, że:
– o zmniejszaniu się stopy bezrobocia decyduje polityka gospodarcza tzw. wzrostu, a także – inne rodzaje polityk publicznych, nawet polityka zagraniczna (wstąpienie do UE),
– polityka aktywna w postaci tzw. prac subsydiowanych (w 2018 r. podjęło takie prace ponad 165 tys. bezrobotnych), a zatem prac, których kosztów nie ponoszą zatrudniający, ale są one pokrywane z Funduszu Pracy lub funduszy europejskich – jest to spory odsetek ofert powiatowych urzędów pracy,
– polityka aktywna w postaci szkoleń i staży (w 2018 r. podjęło je ponad 154 tys. bezrobotnych), mają one na celu pomoc bezrobotnym w przekwalifikowaniu się, ewentualnie
– w nabyciu dodatkowych kompetencji, a dzieje się to po ustaleniu przez PUP profilu pomocy i indywidualnego planu działania, wchodzi w taką pomoc również finansowanie egzaminów, licencji itp.,
– polityka pasywna w postaci zasiłków dla bezrobotnych (na koniec 2018 r. ponad 80% bezrobotnych nie przysługiwało prawo do pobierania takiego zasiłku).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.
W aspekcie 1. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
Temat 2.
Zdający w pełni porównał:
1) systemy partyjne w powiązaniu z systemem wyborczym, wskazując, że:
– w obu państwach system partyjny to system dwupartyjny, dwie główne partie to republikanie i demokraci (USA) oraz konserwatyści i laburzyści (UK), trudno – *zwłaszcza w przypadku USA – uznawać te partie za reprezentujące w pełni odpowiednio prawicę i lewicę*,
– inna jest forma organizacyjna partii: w USA tzw. *platformy wyborcze, uaktywniające się właśnie w okresie wyborów*, w UK – klasyczne partie o charakterze kadrowo-masowym,
– w Wielkiej Brytanii do głosu dochodzą czasem partie trzecie (np. koalicyjny gabinet konserwatystów z liberałami); poza tym mamy też nie najmniejszą reprezentację partii regionalno-etnicznych, zwłaszcza Szkockiej Partii Narodowej,
– systemowi dwupartyjnemu sprzyja stosowany system wyborczy w wyborach do brytyjskiej Izby Gmin oraz obu izb parlamentu w USA – jest to system większościowy z jednomandatowymi okręgami wyborczymi, w którym nie przeprowadza się tzw. drugiej tury (do otrzymania mandatu wystarcza uzyskanie większości względnej głosów);
2) strukturę i funkcje parlamentów, wskazując, że:
– w obu państwach parlament jest dwuizbowy: w UK tworzą go Izba Gmin i niewybieralna Izba Lordów, w USA są to Izba Reprezentantów oraz Senat;
– w przypadku UK mamy do czynienia z bikameralizmem silnie asymetrycznym – Izba Lordów ma małe znaczenie i małe kompetencje (po pozbawieniu już w XXI wieku najwyższych funkcji sądowych w zasadzie tylko w dziedzinie uchwalania prawa); w USA znaczenie izb jest porównywalne (zwłaszcza w przypadku ustawodawstwa); Senat można uznać – poprzez fakt, że każdy stan jest reprezentowany przez dwóch senatorów, a zatem wybory nie są równe – za reprezentację stanów;
– w obu państwach parlament jest legislatywą, a zatem uchwala akty ustawodawcze; mamy także w obu przypadkach pewne kompetencje kreacyjne parlamentu (w USA ograniczone do zatwierdzania prezydenckich nominacji przez Senat);
– kwestia różnicująca to inny typ kompetencji kontrolnych; w USA są one bardziej ograniczone, a prezydent i rząd nie są odpowiedzialni politycznie przed parlamentem (mamy natomiast odpowiedzialność konstytucyjną w drodze impeachmentu); w UK z racji innego typu systemu politycznego mamy klasyczną odpowiedzialność polityczną rządu przed Izbą Gmin;
3) pozycję ustrojową głów państwa, wskazując, że:
– w obu państwach mamy jednoosobową głowę państwa,
– Wielka Brytania to monarchia, w której głową państwa jest monarcha z dynastii Windsor; następstwo tronu uregulowano prawem sukcesyjnym – *po obecnej królowej Elżbiecie II (panującej od 1952 r.) monarchą ma zostać książę Karol*, jest to monarchia parlamentarna, monarcha formalnie jest jednym z trzech elementów legislatywy i stoi na czele władzy wykonawczej (formalnie rząd jest rządem JKM, ministrowie wykonują obowiązki w imieniu monarchy), faktycznie: król panuje, a nie – rządzi, a zatem ma uprawnienia ceremonialno-reprezentacyjne i znaczenie instytucji integrującej państwo brytyjskie,
– USA to republika, w której głową państwa jest prezydent wybierany w pośrednich wyborach powszechnych (wyboru dokonują elektorzy wybrani przez wszystkich uprawnionych); kadencja jest 4-letnia, po prezydenturze F.D. Roosevelta *możliwe jedynie dwie kadencje*; obecnie prezydentem jest J. Biden, *reprezentujący demokratów*; mamy urząd wiceprezydenta, wybieranego wespół z prezydentem; prezydent ma szerokie kompetencje, zważywszy na typ systemu politycznego;
4) modele systemu politycznego, wskazując, że:
– w obu państwach mamy systemy polityczne oparte na trójpodziale władzy, w tym – niezależności sądownictwa, co umożliwia funkcjonowanie reżimu demokratycznego, *w systemie znaczna rola sądownictwa powszechnego, także poprzez system prawa precedensowego*,
– Wielka Brytania to państwo o systemie parlamentarno- -gabinetowym (czy też gabinetowo-parlamentarnym, co sugeruje przewagę gabinetu nad parlamentem, która ma miejsce w sytuacji wyraźnej większości w Izbie Gmin zdobytej przez którąś z dwóch głównych partii), a zatem trójpodział władzy oparty jest na współpracy legislatywy i rządu, mamy także odpowiedzialność polityczną członków rządu przed Izbą Gmin, rząd jest bowiem emanacją większości w tej Izbie, dodatkowo: członkowie rządu powinni być parlamentarzystami,
– USA to państwo o systemie prezydenckim w jego klasycznej postaci; oznacza to istnienie trójpodziału władzy opartego (formalnie) na separacji legislatywy i egzekutywy, mamy jednak system hamulców i równowagi, w którym nierzadko do podjęcia decyzji politycznej potrzebna jest zgoda dwóch organów władzy (spośród: prezydent, Izba Reprezentantów, Senat), egzekutywa jest zamknięta – jednoorganowa; na czele państwa i rządu stoi prezydent, ministrowie są odpowiedzialni politycznie wyłącznie przed nim.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.
Kursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny. Realizacja tych treści przez zdającego może kompensować braki w innych zagadnieniach.
Temat 3.
Zdający w pełni przedstawił:
1) specyfikę decyzji administracyjnej i podał jej 2 przykłady, wskazując, że:
– poprzez wydanie decyzji organ administracji załatwia indywidualną sprawę administracyjną, rozstrzygając ją co do jej istoty w całości lub części,
– decyzja administracyjna to decyzja organu, która kształtuje prawa i obowiązki jednostki, a między jednostką a organem nie zachodzi stosunek podległości służbowej lub organizacyjnej,
– postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony (na ogół gdy chodzi o prawa strony) lub z urzędu (na ogół gdy chodzi o obowiązki strony),
– decyzje administracyjne wydawane przez organy samorządu terytorialnego to np. na szczeblu powiatu decyzje o rejestracji pojazdów mechanicznych czy o pozwoleniu na budowę;
2) elementy decyzji administracyjnej, wskazując, że:
– decyzja administracyjna powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej (pełną nazwę i adres), datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienia faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie przysługuje od niej odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej (lub podpis elektroniczny),
– rozstrzygnięcie musi być jasne, klarowne i jednoznaczne, wprost wyrażone,
– uzasadnienie musi być pełne, od uzasadnienia organ może odstąpić, gdy jego decyzja w całości spełnia żądanie strony;
3) procedurę odwoławczą w postępowaniu administracyjnym, wskazując, że:
– postępowanie administracyjne jest na ogół dwuinstancyjne
– przewiduje możliwość wniesienia odwołania do organu wyższej instancji, w przypadku decyzji wydawanych przez organy samorządu terytorialnego rolę organu odwoławczego pełnią najczęściej samorządowe kolegia odwoławcze,
– odwołanie ma na celu ponowne rozpatrzenie i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy – stąd przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu,
– odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie 14 dni od doręczenia decyzji pisemnej lub ogłoszenia decyzji ustnej,
– odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia – wystarczy, że wynika z niego, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji;
4) procedurę odwoławczą w postępowaniu sądowo-administracyjnym, wskazując, że
– istnieje możliwość wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, który wydał ostateczną decyzję w postępowaniu administracyjnym,
– postępowanie sądowo-administracyjne jest dwuinstancyjne
– od wyroku WSA przysługuje skarga kasacyjna do NSA składana za pośrednictwem właściwego WSA, decyzja NSA jest ostateczna w krajowym porządku prawnym,
– *w postępowaniu sądowo-administracyjnym mamy możliwość mediacji.*
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.
W aspekcie 4. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
Schemat punktowania
Wartość merytoryczna pracy (wybrany temat):
Poziom III – 12 pkt: pełna realizacja czterech aspektów wskazanych w kluczu dla danego tematu, wykorzystanie znajomości i rozumienia różnych aspektów problemu do opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym oraz znajomość licznych pojęć związanych z tematem. W temacie 1 wymagane jest właściwe odniesienie do materiałów źródłowych w aspektach 1, 2 i 4; w temacie 2 – porównanie ustrojów; w temacie 3 – przedstawienie problematyki decyzji, w tym dwóch przykładów w aspekcie 1.
Poziom II – 8 pkt: pełne scharakteryzowanie trzech istotnych aspektów (spośród 1–4) albo pełne scharakteryzowanie dwóch i częściowe scharakteryzowanie dwóch istotnych aspektów. Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu oraz wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem. Dla tematu 2 w opublikowanych kryteriach CKE dodatkowo zapisano: „ustosunkował się do oceny autora”.
Poziom I – 4 pkt: pełne scharakteryzowanie jednego istotnego aspektu oraz częściowe scharakteryzowanie jednego istotnego aspektu albo częściowe scharakteryzowanie trzech istotnych aspektów (spośród 1–4). Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.
0 pkt: zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I i nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem. Przy wartości merytorycznej 0 pkt nie przyznaje się punktów za pozostałe elementy.
Pozostałe kryteria:
Poprawność merytoryczna: poziom III – brak błędów; poziom II – jeden lub dwa błędy; poziom I – trzy lub cztery błędy; poziom 0 – co najmniej pięć błędów merytorycznych.
Selekcja informacji: poziom III – poprawna selekcja i hierarchizacja, brak fragmentów niezwiązanych z tematem; poziom II – niekonsekwentna selekcja i hierarchizacja, nieliczne fragmenty niezwiązane z tematem; poziom I – niewystarczająca selekcja i hierarchizacja, znaczna część pracy niezwiązana z tematem; poziom 0 – ponad połowa pracy niezwiązana z tematem.
Język, styl i kompozycja: poziom III – wywód w pełni spójny, harmonijny i logiczny; poziom II – wywód nie w pełni uporządkowany; poziom I – wywód chaotyczny i nielogiczny; poziom 0 – wywód niekomunikatywny.
Egzaminator klasyfikuje wartość merytoryczną wyłącznie na 12, 8 lub 4 pkt. Za zrealizowanie danego pozostałego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości merytorycznej zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także ocenić pracę na 0 pkt.
Komentarz. Temat 1 wymaga odwołania się do wszystkich zamieszczonych materiałów (wykresu, obu tabel i mapy). Temat 2 wymaga porównania, nie tylko charakterystyki. Temat 3 wymaga uwzględnienia procedur zarówno administracyjnych, jak i sądowo-administracyjnych.