Temat 1.
Przyczyny bezrobocia:
– bezrobocie strukturalne (transformacja gospodarcza, likwidacja przedsiębiorstw, niedopasowania kwalifikacji)
– czynnik koniunkturalny (wzrost w dekoniunkturze, kryzys gospodarczy z końca pierwszej dekady XXI wieku)
– bezrobocie sezonowe
– bezrobocie frykcyjne (zmiana pracy)
– czynnik subiektywny (postawy długotrwale bezrobotnych – ponad 507 tys. z 969 tys. na koniec 2018 r.)
Czynniki wpływające na zróżnicowanie poziomu stopy bezrobocia:
– zróżnicowanie według województw (3,2%–10,4%, średnia 5,8%)
– zróżnicowanie według płci (dla kobiet wyższa przez pierwsze 15 lat XXI wieku, o ~2 punkty procentowe)
– zróżnicowanie według miejsca zamieszkania (miasto–wieś; do 2010 r. niższa na wsi, od 2014 r. niższa w mieście)
– zróżnicowanie według wykształcenia (najmniej bezrobotnych z wykształceniem wyższym; najwyższa stopa wśród osób z najsłabszym wykształceniem)
– zróżnicowanie według wieku (najwyższa stopa w kategorii do 24 lat, najniższa 45–54 lata)
Skutki bezrobocia:
– makroekonomiczne: zwiększone wydatki rządowe, zmniejszające się wpływy z podatków, zakłócenia w funkcjonowaniu pomocy społecznej i ubezpieczeń społecznych
– ekonomiczno-społeczne: pogorszenie sytuacji materialnej, pauperyzacja gospodarstw domowych
– psychospołeczne: wzrost napięć, poczucia krzywdy, izolacja społeczna, stygmatyzacja, frustracja, możliwy wzrost anomii i radykalizacji, konflikty w rodzinach, patologie
Polityka państwa wobec bezrobocia:
– polityka gospodarcza wzrostu
– polityka aktywna: prace subsydiowane (165,6 tys. w 2018 r.) – koszty pokrywane z Funduszu Pracy lub funduszy europejskich
– polityka aktywna: szkolenia i staże (154,3 tys. w 2018 r.) – przekwalifikowanie, dodatkowe kompetencje
– polityka pasywna: zasiłki dla bezrobotnych (80% bez prawa do zasiłku na koniec 2018 r.)
– wstąpienie do UE i otwarcie rynku pracy
Temat 2.
Systemy partyjne w powiązaniu z systemem wyborczym:
– oba państwa: system dwupartyjny (republikanie i demokraci w USA; konserwatyści i laburzyści w UK)
– USA: platformy wyborcze (uaktywniające się w okresie wyborów)
– UK: klasyczne partie kadrowo-masowe; czasem partie trzecie; partie regionalno-etniczne (np. Szkocka Partia Narodowa)
– oba kraje: system wyborczy większościowy z jednomandatowymi okręgami (większość względna bez drugiej tury)
Struktura i funkcje parlamentów:
– oba dwuizbowe: UK (Izba Gmin, Izba Lordów); USA (Izba Reprezentantów, Senat)
– UK: bikameralizm asymetryczny – Izba Lordów ma małe znaczenie i kompetencje (funkcje głównie ustawodawcze)
– USA: obie izby o porównywalnym znaczeniu; Senat reprezentuje stany (po 2 senatorów)
– funkcje: legislatywa, kompetencje kreacyjne (USA: zatwierdzenie nominacji), kontrolne
– różnica w kontroli: USA ograniczone kompetencje, brak odpowiedzialności politycznej rządu (impeachment); UK klasyczna odpowiedzialność polityczna rządu przed Izbą Gmin
Pozycja ustrojowa głów państwa:
– oba państwa: jednoosobowa głowa
– UK: monarchia; monarcha z dynastii Windsor; następstwo tronu – prawo sukcesyjne; monarchia parlamentarna; formalnie jeden z trzech elementów legislatywy, czele władzy wykonawczej; faktycznie: panuje, nie rządzi (uprawnienia ceremonialno-reprezentacyjne, integracja państwa)
– USA: republika; prezydent wybierany w pośrednich wyborach powszechnych; kadencja 4-letnia, maksymalnie 2 kadencje; wiceprezydent; szerokie kompetencje
Modele systemu politycznego:
– oba: trójpodział władzy, niezależność sądownictwa; rola systemu prawa precedensowego
– UK: system parlamentarno-gabinetowy (gabinet przeważa nad parlamentem przy wyraźnej większości); współpraca legislatywy i rządu; odpowiedzialność polityczna członków rządu przed Izbą Gmin; członkowie rządu powinni być parlamentarzystami
– USA: system prezydencyjny (klasyczna forma); separacja legislatywy i egzekutywy (formalnie); system hamulców i równowagi; potrzebna zgoda dwóch organów do decyzji; egzekutywa zamknięta – na czele prezydent; ministrowie odpowiedzialni politycznie tylko przed nim
Temat 3.
Specyfika decyzji administracyjnej i przykłady:
– poprzez decyzję organ administracji załatwia indywidualną sprawę administracyjną, rozstrzygając co do istoty
– decyzja kształtuje prawa i obowiązki jednostki; brak stosunku podległości między jednostką a organem
– postępowanie wszczyna się na żądanie strony (dla praw) lub z urzędu (dla obowiązków)
– przykłady (organy samorządu terytorialnego): rejestracja pojazdów mechanicznych, pozwolenie na budowę
Elementy decyzji administracyjnej:
– oznaczenie organu administracji publicznej (pełna nazwa i adres)
– data wydania
– oznaczenie strony/stron
– powołanie podstawy prawnej
– rozstrzygnięcie (jasne, klarowne, jednoznaczne, wprost wyrażone)
– uzasadnienie faktyczne i prawne (pełne; organ może odstąpić, gdy decyzja w całości spełnia żądanie strony)
– pouczenie (czy i w jakim trybie przysługuje odwołanie)
– podpis z imieniem, nazwiskiem, stanowiskiem służbowym (lub podpis elektroniczny)
Procedura odwoławcza w postępowaniu administracyjnym:
– postępowanie dwuinstancyjne – możliwość odwołania do organu wyższej instancji
– dla decyzji organów samorządu terytorialnego: organy odwoławcze to samorządowe kolegium odwoławcze
– odwołanie: ponowne rozpatrzenie i merytoryczne rozstrzygnięcie; przed upływem terminu decyzja nie ulega wykonaniu
– odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni
Procedura odwoławcza w postępowaniu sądowo-administracyjnym:
– skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego
– skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego
– zażalenie (na niektóre postanowienia)
