Zadanie 18, matura maj 2026, wiedza o społeczeństwie rozszerzona

7 pktotwarteśrednie 42%Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Fragment artykułu naukowego

Ze swej istoty budżet obywatelski ma służyć aktywizacji mieszkańców w życiu publicznym, zwiększeniu ich zaufania do organów przedstawicielskich, identyfikacji z daną wspólnotą samorządową, a także ma sprzyjać otwartości organów jednostek samorządu terytorialnego na potrzeby mieszkańców i trafności podejmowanych przez te organy decyzji; decyzji adekwatnych do potrzeb […]. Efektywność i zainteresowanie tym instrumentem partycypacji zależy od wielu czynników, w tym rozwiązań prawnych stanowiących podstawę prawną jego tworzenia.

A. Mituś, Budżet obywatelski / partycypacyjny w kontekście budżetów miast wojewódzkich, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, sectio K, 2 (29), 2022, s. 101–102.

Fragment ustawy o samorządzie gminnym

Art. 5a. 1. W wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. […]

3. Szczególną formą konsultacji społecznych jest budżet obywatelski.

4. W ramach budżetu obywatelskiego mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują corocznie o części wydatków budżetu gminy. Zadania wybrane w ramach budżetu obywatelskiego zostają uwzględnione w uchwale budżetowej gminy. Rada gminy w toku prac nad projektem uchwały budżetowej nie może usuwać lub zmieniać w stopniu istotnym zadań wybranych w ramach budżetu obywatelskiego.

5. W gminach będących miastami na prawach powiatu utworzenie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, z tym że wysokość budżetu obywatelskiego wynosi co najmniej 0,5% wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu.

Dz.U. z 2025 r. poz. 1153 z późn. zm. (stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.).

Jako jedna z osób wchodzących w skład komitetu obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej napisz tekst wystąpienia dotyczącego budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), które można byłoby wygłosić w czasie posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. W swojej wypowiedzi uwzględnij:

– korzyści dla lokalnej społeczności oraz dla wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, płynące z budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego)

– możliwe przeszkody w realizacji budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), wynikające z obowiązującego prawa, oraz przeszkody w zakresie przygotowania i realizacji projektów

– swoje propozycje zmian w ustawie o samorządzie gminnym, dotyczące budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego). Uzasadnij te propozycje.

W swojej pracy skorzystaj z zamieszczonych materiałów źródłowych.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Aspekty tematu:

1) przedstawienie korzyści dla społeczności lokalnej, płynące z koncepcji budżetu obywatelskiego

2) przedstawienie możliwych trudności w realizacji budżetu obywatelskiego

3) przedstawienie i uzasadnienie swoich propozycji zmian ustawy o samorządzie gminnym w zakresie budżetu obywatelskiego.

Przykładowa odpowiedź

Panie Marszałku! Wysoka Izbo!

Jestem zaszczycony, że mogę dzisiaj stanąć przed Państwem w roli wnioskodawcy obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Jestem przekonany, że dzięki Państwa przychylności stanie się ona wkrótce ustawą, którą podpisze Prezydent Rzeczypospolitej.

Na wstępie chciałbym zwrócić Państwa uwagę na korzyści płynące z funkcjonowania budżetu obywatelskiego. Najwięcej zyskuje na tym społeczność lokalna, ponieważ daje on gwarancję, że realizowane projekty będą zbieżne z jej potrzebami. To mieszkańcy najlepiej wiedzą, czy pieniądze należy przeznaczyć na ławki w parkach, ścieżki rowerowe, place zabaw, plenerowe siłownie czy też na wydarzenia kulturalne lub sportowe. Dzięki budżetowi obywatelskiemu mieszkańcy zyskują realny wpływ na swoje otoczenie, co jest czynnikiem wpływającym na integrację i aktywizm społeczny oraz obywatelskie postawy, a także na zwiększenie zaufania do organów samorządu terytorialnego. Poczucie wpływu łączy się z poczuciem odpowiedzialności za swoją małą ojczyznę, a zarazem ze zmuszeniem władz gminy do liczenia się z opinią wyborców – nie tylko w czasie kampanii wyborczych. Może to skutkować większą partycypacją w wyborach i referendach, a także czynnym zaangażowaniem się w politykę lokalną, regionalną lub ogólnokrajową.

Słabością funkcjonowania budżetu obywatelskiego jest fakt, że tylko w miastach na prawie powiatu organizowanie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, więc w mniejszych gminach mieszkańcy mogą nie doświadczyć możliwości współdecydowania w takiej formie. W dodatku kwota przeznaczana na to przedsięwzięcie – w stosunku do możliwości finansowych gminy – jest raczej symboliczna. Zniechęcać do składania własnych inicjatyw mogą także niejasne procedury oraz nadmierna biurokracja. Nie ma gwarancji, że władze gminy nie będą ingerować w już zaakceptowane projekty. Taką możliwość daje im zapis w art. 5a ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym. Ponadto dla mieszkańców problemem może być właściwe przygotowanie projektu do finansowania w ramach budżetu obywatelskiego. Polega to np. na braku odpowiedniej wiedzy dotyczącej zasad konstruowania projektu, motywacji oraz nieznajomości lokalnych potrzeb.

W związku z powyższym, jako wnioskodawca obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej, proponuję, aby zmianie uległ art. 5a ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym. Wnioskuję o zapis, który będzie obligował każdą gminę w Polsce – niezależnie od jej wielkości – do utworzenia budżetu obywatelskiego oraz do zaplanowania kwoty nie mniejszej niż 1% wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu. Spowoduje to zwiększenie zainteresowania mieszkańców sprawami gminy, co przełoży się nie tylko na wyższą frekwencję w głosowaniach dotyczących budżetu obywatelskiego, lecz także w wyborach lokalnych. Wpłynie to również na upowszechnienie szeregu innych aktywności mieszkańców korzystnych dla społeczności lokalnej.

Liczę, że powyższe argumenty przekonają Panie Posłanki i Panów Posłów do podniesienia ręki za nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym, do czego gorąco zachęcam. Dziękuję bardzo za uwagę.

Schemat punktowania

7 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.

6 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.

5 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni i z dwoma – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.

4 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze i logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z dwoma – częściowo.

3 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym – częściowo.

2 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.

1 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.

0 pkt

odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Aspekty tematu:

1) przedstawienie korzyści dla społeczności lokalnej, płynące z koncepcji budżetu obywatelskiego

2) przedstawienie możliwych trudności w realizacji budżetu obywatelskiego

3) przedstawienie i uzasadnienie swoich propozycji zmian ustawy o samorządzie gminnym w zakresie budżetu obywatelskiego.

Komentarz. Ocenie podlegają trzy aspekty tematu: korzyści dla społeczności lokalnej, możliwe przeszkody wynikające z obowiązującego prawa oraz przeszkody w zakresie przygotowania i realizacji projektów, propozycje zmian w ustawie z uzasadnieniami. Odpowiedź powinna mieć strukturę wypowiedzi publicznej (wystąpienie w Sejmie) i logiczny wywód. Uczestnik powinien wykorzystać materiały źródłowe zamieszczone w zadaniu.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.