Zadanie 18, matura maj 2026, wiedza o społeczeństwie rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówFragment artykułu naukowego
Ze swej istoty budżet obywatelski ma służyć aktywizacji mieszkańców w życiu publicznym, zwiększeniu ich zaufania do organów przedstawicielskich, identyfikacji z daną wspólnotą samorządową, a także ma sprzyjać otwartości organów jednostek samorządu terytorialnego na potrzeby mieszkańców i trafności podejmowanych przez te organy decyzji; decyzji adekwatnych do potrzeb […]. Efektywność i zainteresowanie tym instrumentem partycypacji zależy od wielu czynników, w tym rozwiązań prawnych stanowiących podstawę prawną jego tworzenia.
A. Mituś, Budżet obywatelski / partycypacyjny w kontekście budżetów miast wojewódzkich, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, sectio K, 2 (29), 2022, s. 101–102.
Fragment ustawy o samorządzie gminnym
Art. 5a. 1. W wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. […]
3. Szczególną formą konsultacji społecznych jest budżet obywatelski.
4. W ramach budżetu obywatelskiego mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują corocznie o części wydatków budżetu gminy. Zadania wybrane w ramach budżetu obywatelskiego zostają uwzględnione w uchwale budżetowej gminy. Rada gminy w toku prac nad projektem uchwały budżetowej nie może usuwać lub zmieniać w stopniu istotnym zadań wybranych w ramach budżetu obywatelskiego.
5. W gminach będących miastami na prawach powiatu utworzenie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, z tym że wysokość budżetu obywatelskiego wynosi co najmniej 0,5% wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu.
Dz.U. z 2025 r. poz. 1153 z późn. zm. (stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.).
Jako jedna z osób wchodzących w skład komitetu obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej napisz tekst wystąpienia dotyczącego budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), które można byłoby wygłosić w czasie posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. W swojej wypowiedzi uwzględnij:
– korzyści dla lokalnej społeczności oraz dla wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, płynące z budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego)
– możliwe przeszkody w realizacji budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), wynikające z obowiązującego prawa, oraz przeszkody w zakresie przygotowania i realizacji projektów
– swoje propozycje zmian w ustawie o samorządzie gminnym, dotyczące budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego). Uzasadnij te propozycje.
W swojej pracy skorzystaj z zamieszczonych materiałów źródłowych.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Aspekty tematu:
1) przedstawienie korzyści dla społeczności lokalnej, płynące z koncepcji budżetu obywatelskiego
2) przedstawienie możliwych trudności w realizacji budżetu obywatelskiego
3) przedstawienie i uzasadnienie swoich propozycji zmian ustawy o samorządzie gminnym w zakresie budżetu obywatelskiego.
Przykładowa odpowiedź
Panie Marszałku! Wysoka Izbo!
Jestem zaszczycony, że mogę dzisiaj stanąć przed Państwem w roli wnioskodawcy obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Jestem przekonany, że dzięki Państwa przychylności stanie się ona wkrótce ustawą, którą podpisze Prezydent Rzeczypospolitej.
Na wstępie chciałbym zwrócić Państwa uwagę na korzyści płynące z funkcjonowania budżetu obywatelskiego. Najwięcej zyskuje na tym społeczność lokalna, ponieważ daje on gwarancję, że realizowane projekty będą zbieżne z jej potrzebami. To mieszkańcy najlepiej wiedzą, czy pieniądze należy przeznaczyć na ławki w parkach, ścieżki rowerowe, place zabaw, plenerowe siłownie czy też na wydarzenia kulturalne lub sportowe. Dzięki budżetowi obywatelskiemu mieszkańcy zyskują realny wpływ na swoje otoczenie, co jest czynnikiem wpływającym na integrację i aktywizm społeczny oraz obywatelskie postawy, a także na zwiększenie zaufania do organów samorządu terytorialnego. Poczucie wpływu łączy się z poczuciem odpowiedzialności za swoją małą ojczyznę, a zarazem ze zmuszeniem władz gminy do liczenia się z opinią wyborców – nie tylko w czasie kampanii wyborczych. Może to skutkować większą partycypacją w wyborach i referendach, a także czynnym zaangażowaniem się w politykę lokalną, regionalną lub ogólnokrajową.
Słabością funkcjonowania budżetu obywatelskiego jest fakt, że tylko w miastach na prawie powiatu organizowanie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, więc w mniejszych gminach mieszkańcy mogą nie doświadczyć możliwości współdecydowania w takiej formie. W dodatku kwota przeznaczana na to przedsięwzięcie – w stosunku do możliwości finansowych gminy – jest raczej symboliczna. Zniechęcać do składania własnych inicjatyw mogą także niejasne procedury oraz nadmierna biurokracja. Nie ma gwarancji, że władze gminy nie będą ingerować w już zaakceptowane projekty. Taką możliwość daje im zapis w art. 5a ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym. Ponadto dla mieszkańców problemem może być właściwe przygotowanie projektu do finansowania w ramach budżetu obywatelskiego. Polega to np. na braku odpowiedniej wiedzy dotyczącej zasad konstruowania projektu, motywacji oraz nieznajomości lokalnych potrzeb.
W związku z powyższym, jako wnioskodawca obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej, proponuję, aby zmianie uległ art. 5a ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym. Wnioskuję o zapis, który będzie obligował każdą gminę w Polsce – niezależnie od jej wielkości – do utworzenia budżetu obywatelskiego oraz do zaplanowania kwoty nie mniejszej niż 1% wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu. Spowoduje to zwiększenie zainteresowania mieszkańców sprawami gminy, co przełoży się nie tylko na wyższą frekwencję w głosowaniach dotyczących budżetu obywatelskiego, lecz także w wyborach lokalnych. Wpłynie to również na upowszechnienie szeregu innych aktywności mieszkańców korzystnych dla społeczności lokalnej.
Liczę, że powyższe argumenty przekonają Panie Posłanki i Panów Posłów do podniesienia ręki za nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym, do czego gorąco zachęcam. Dziękuję bardzo za uwagę.
Schemat punktowania
rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni i z dwoma – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze i logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z dwoma – częściowo.
rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym – częściowo.
rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.
rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.
odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Aspekty tematu:
1) przedstawienie korzyści dla społeczności lokalnej, płynące z koncepcji budżetu obywatelskiego
2) przedstawienie możliwych trudności w realizacji budżetu obywatelskiego
3) przedstawienie i uzasadnienie swoich propozycji zmian ustawy o samorządzie gminnym w zakresie budżetu obywatelskiego.
Komentarz. Ocenie podlegają trzy aspekty tematu: korzyści dla społeczności lokalnej, możliwe przeszkody wynikające z obowiązującego prawa oraz przeszkody w zakresie przygotowania i realizacji projektów, propozycje zmian w ustawie z uzasadnieniami. Odpowiedź powinna mieć strukturę wypowiedzi publicznej (wystąpienie w Sejmie) i logiczny wywód. Uczestnik powinien wykorzystać materiały źródłowe zamieszczone w zadaniu.