Zadanie 27, matura maj 2016, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktówZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Od państwa-miasta do uniwersalnego imperium. Przedstaw etapy ekspansji starożytnego Rzymu i oceń jej skutki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 25–26).
2. Scharakteryzuj polityczne i kulturowe konsekwencje włączenia Polski Piastów do wspólnoty państw chrześcijańskich (X–XIV w.).
3. Gdańsk jako polski i międzynarodowy ośrodek gospodarczy. Scharakteryzuj rolę Gdańska w gospodarce Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie od 2. poł. XV w. do końca XVII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27–29).
4. Nikt na całym świecie Polski nie chce – tak oceniał sytuację w 1914 r. polski historyk i polityk Michał Sokolnicki¹. Wykaż, jak zmieniała się polityka mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie I wojny światowej.
5. Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971–1980.
¹ Cyt. za: J. Pajewski, Historia powszechna 1871–1918, Warszawa 2002, s. 379.
Materiały źródłowe do tematu 1.
Źródło A. Polibiusz¹, Dzieje [fragment]
Kartagińczycy, z radością i zapałem wyruszyli naprzeciw [nieprzyjacielowi] ze 130 okrętami. Tak dalece jednak lekceważyli sobie niedoświadczenie Rzymian, że nawet nie uważali za stosowne uszykować się do walki […], płynęli jakby po jaką niewątpliwą zdobycz. […] Kiedy się Kartagińczycy przybliżyli i zobaczyli na przodach wszystkich rzymskich okrętów wzniesione w górę pomosty, tzw. kruki, wahali się czas jakiś […]; wkrótce jednak płynący na czele […] rzucili się na nich zuchwale. Lecz gdy się starli z okrętami nieprzyjacielskimi, spadły na ich statki ruchome pomosty, po których przechodzili rzymscy żołnierze i wszczynali walkę na pokładzie. Jedni Kartagińczycy ginęli, inni […] poddawali się; bitwa bowiem przybrała charakter walki pieszej.
¹ Polibiusz – grecki historyk i kronikarz imperium rzymskiego w okresie republiki z II w. p.n.e.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, nr 9, Kraków 1923, s. 14, 18.
Źródło B. Wellejusz Paterkulus¹, Historia rzymska [fragment]
Mianowany wodzem [Publiusz Scypion Emilianus], wojnę przeciw Kartaginie prowadzoną od dwóch lat przez poprzednich konsulów, poprowadził ze zdwojoną energią. Zburzył doszczętnie miasto nienawistne Rzymianom bardziej przez zawiść wyrosłą z rywalizacji o władzę niż z powodu jakiejś krzywdy doznanej podówczas […]. Kartagina uległa zniszczeniu w 672 roku swojego istnienia, lat temu sto siedemdziesiąt trzy² […].
W tym samym roku, w którym upadła Kartagina, Lucjusz Mummiusz zniósł z powierzchni ziemi Korynt […]. Obaj wodzowie zostali uczczeni imionami pokonanych przez siebie narodów: jeden otrzymał nazwę Afrykańskiego, drugi Achajskiego.
¹ Wellejusz Paterkulus – rzymski historyk z I w.
² Rzymianie uważali, że Kartagina została założona 65 lat przed założeniem Rzymu.
Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska, ks. I, 12, 13, Warszawa–Wrocław–Kraków 1970, s. 14–15.
Źródło C. Tabela. Towary sprowadzane z prowincji w czasach Oktawiana Augusta
| Nazwa prowincji | Importowane towary |
|---|---|
| Sycylia | zboże, wino |
| Korsyka i Sardynia | drewno, srebro |
| Hiszpania | ryby, wino, srebro, złoto, żelazo, miedź, ołów, cyna, wełna |
| Ilyria | srebro, złoto, żelazo |
| Macedonia | wełna, bydło |
| Achaja | wino, miód, rzeźby, wyroby metalowe |
| Afryka | zboże, oliwa, ryby, konie, purpura, niewolnicy, sól, oliwa, drewno |
| Azja | marmury, drewno, szkło, ceramika, tekstylia, dywany, bydło, konie |
| Galia | wino, ceramika, cyna, ołów, żelazo, tekstylia |
| Bitynia i Pont | wino, drewno, barwniki |
| Kyrenaika | zboże, oliwa, |
| Kilikia | wino, drewno, bydło, futra, srebro |
| Syria | szkło, oliwa |
| Egipt | zboże, ryby, tekstylia, szkło, ceramika, wyroby metalowe, kość słoniowa, leki |
Na podstawie: D. Wojnarski, Powszechna historia gospodarcza, Warszawa 2004, s. 23; L. Cassone, Starożytni żeglarze basenu Morza Śródziemnego, Warszawa 1965, s. 243.
Źródło D. Mapa. Rozwój terytorialny państwa rzymskiego III–I w. p.n.e.
PowiększA. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2012, s. 721.
Materiały źródłowe do tematu 3.
Źródło A. Tabela. Eksport zboża przez Gdańsk w latach 1470–1700
| Lata | tys. łasztów |
|---|---|
| 1470 | 2,2 |
| 1490 | 9,5 |
| 1530 | 14,0 |
| 1557 | 21,0 |
| 1575 | 25,3 |
| 1583 | 62,8 |
| 1608 | 87,4 |
| 1619 | 103,0 |
| 1634 | 71,5 |
| 1649 | 98,1 |
| 1661–1670 | 30,6* |
| 1671–1680 | 29,3* |
| 1681–1690 | 48,5* |
| 1691–1700 | 31,0* |
* Średnia z roku w przedziale 10 lat.
Objaśnienie: Łaszt pszenicy ważył ok. 2,4 ton, łaszt żyta – 2,2 ton
Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002, s. 55, 89.
Źródło B. Wykres. Bałtyccy kontrahenci Amsterdamu w latach 1597–1651
PowiększNa podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 463.
Źródło C. Izaak van den Blocke¹, Apoteoza łączności Gdańska z Polską, centralna część dekoracyjnego plafonu w Wielkiej Sali Rady (Sali Czerwonej), Ratusz Głównego Miasta, Gdańsk, 1608 r.
PowiększObjaśnienia:
1. – makieta Gdańska, z ręką Boga przytrzymującą wieżę ratuszową, nad ręką hebrajski napis – „Jahwe”, niżej orzeł i napis po łacinie mówiący, że miasto jest pod jego skrzydłami i otoczone Boską opieką; napis nad tęczą – „Złączeni niebiańskim łukiem”;
2. – statki na Wiśle załadowane zbożem;
3. – spotkanie szlachcica z kupcem przed Dworem Artusa.
¹ Izaak van den Blocke (1572–1626) – malarz, obywatel Gdańska.
Na podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, fotografia barwna nr 1.
Źródło D. Diagramy. Struktura importu i eksportu przez port w Gdańsku w 1565 r. i 1646 r.
Przywóz ważniejszych towarów przez Sund do Gdańska (w procentach)
PowiększWywóz ważniejszych towarów z Gdańska przez Sund (w procentach)
PowiększNa podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 476.
WYPRACOWANIE na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Zasady oceniania CKE nie zawierają przykładowego wypracowania. Wypracowanie ocenia się poziomowo (0–12 pkt) według kryteriów wybranego tematu (zob. schemat punktowania).
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.
Uwaga (tematy 1. i 3.): Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.
Schemat punktowania
Kryteria oceniania (stosuje się kryteria tematu wybranego przez zdającego). Wypracowanie świadczące o zupełnym braku zrozumienia tematu – 0 pkt.
Temat 1. Od państwa-miasta do uniwersalnego imperium. Przedstaw etapy ekspansji starożytnego Rzymu i oceń jej skutki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. łączenie różnorodnych pierwiastków kulturowych, zmianę w sposobie traktowania przez Rzymian zdobytych obszarów – od narzucenia zwierzchnictwa do włączenia w granice państwa);
• w pełni wykorzystał materiały źródłowe;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. stworzenie jedności świata śródziemnomorskiego przez Rzymian);
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ podbojów na przemiany społeczno-gospodarcze i ustrojowe w Rzymie);
• w większości wykorzystał materiały źródłowe (np. wyciągając wnioski ze źródeł narracyjnych, analizując treść mapy);
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących umiejętności prowadzenia wojny na kilku frontach jednocześnie).
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. opisał wojny z Kartaginą);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie chronologicznym lub problemowym (np. wymienił podbijane przez Rzymian obszary w porządku chronologicznym);
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. związku między zastosowaniem nowych sposobów walki na morzu a sukcesem w wojnie z Kartaginą);
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. podał nazwy podbitych obszarów, nazwy towarów sprowadzanych do Rzymu z prowincji);
• w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni;
• w sposób nieudolny wykorzystał materiały źródłowe.
Temat 2. Scharakteryzuj polityczne i kulturowe konsekwencje włączenia Polski Piastów do wspólnoty państw chrześcijańskich (X–XIV w.).
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. aspekt religijny, polityczny, kulturowy);
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ chrystianizacji na politykę zagraniczną, na rozwój administracji, piśmiennictwa i kultury w Polsce);
• sformułował wnioski i ocenę, podając przykłady obecności kultury łacińskiej na ziemiach polskich w czasach piastowskich.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. polityczne przyczyny i skutki decyzji o chrystianizacji);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. chrystianizację Polski jako długotrwały proces, polityczną i kulturową rolę Kościoła, wpływ Kościoła na propagowanie idei zjednoczenia państwa polskiego, utworzenie Akademii Krakowskiej);
• formułuje poprawnie wnioski;
• podjął próbę oceny problemu.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. misja św. Wojciecha, udział w sporze o inwestyturę, powstanie i rozwój organizacji kościelnej);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie chronologicznym i problemowym;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (przyjęcie chrztu przez Mieszka I, zjazd gnieźnieński);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3. Gdańsk jako polski i międzynarodowy ośrodek gospodarczy. Scharakteryzuj rolę Gdańska w gospodarce Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie od 2. poł. XV w. do końca XVII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. wpływ dualizmu ekonomicznego Europy na rozwój Gdańska, szczególną rolę Gdańska w życiu politycznym, kulturowym i gospodarczym Rzeczypospolitej);
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiały źródłowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację faktów;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej na rozwój Gdańska);
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących przyczyn zmian w sytuacji Gdańska w II połowie XVII w.);
• podjął próbę oceny społeczno-gospodarczej roli Gdańska;
• w większości wykorzystał materiały źródłowe, np. wyciągając wnioski ze źródeł statystycznych, interpretując elementy fresku.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. postanowienia II pokoju w Toruniu, wojny o dominium Maris Baltici w XVII wieku, przybywanie do Gdańska pośredników w handlu zbożem z innych państw, dualizm ekonomiczny w Europie);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii w układzie chronologicznym lub problemowym;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ przybywania i osiedlania się w Gdańsku pośredników w handlu zbożem z innych państw na wielokulturowość tego miasta);
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. odzyskanie Gdańska w II połowie XV wieku, eksport zboża z Rzeczypospolitej do Europy Zachodniej);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni;
• w sposób nieudolny wykorzystał materiały źródłowe.
Temat 4. Nikt na całym świecie Polski nie chce – tak oceniał sytuację w 1914 r. polski historyk i polityk Michał Sokolnicki. Wykaż, jak zmieniała się polityka mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie I wojny światowej.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty;
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. ukazał zmianę nastawienia zaborców do sprawy polskiej);
• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe i różnorodność zjawisk i procesów;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• przedstawił omawiane zagadnienia dostrzegając zmianę w polityce mocarstw wobec sprawy polskiej;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wskazał na wpływ Aktu 5 listopada na sprawę polską);
• podjął próbę sformułowania poprawnych wniosków;
• podjął próbę oceny działań mocarstw.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wskazał nazwiska: J. Piłsudski, R. Dmowski; wydarzenia: np. kryzys przysięgowy, powstanie i walka polskich oddziałów zbrojnych u boku armii państw centralnych);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia wybranych związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• poprawnie umieścił temat w czasie i przestrzeni;
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, wykazując zrozumienie cytowanej wypowiedzi historyka;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. Akt 5 listopada, orędzie T.W. Wilsona).
Temat 5. Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971–1980.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazał różne ich aspekty (np. wpływ otwarcia na Zachód na mentalność i życie społeczne);
• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów świadczącej o zrozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• uwzględnił etapy sytuacji gospodarczej w Polsce;
• powiązał informacje z różnych dziedzin historii;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski;
• ocenił sytuację społeczno-gospodarczą w latach 1971–1980.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji;
• przedstawił zjawiska w ujęciu dynamicznym;
• w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ negatywnych efektów polityki gospodarczej na zmiany nastrojów społecznych, wpływ na nastroje społeczne wyboru kardynała Karola Wojtyły na papieża i wzrost roli Kościoła w życiu społeczeństwa polskiego);
• podjął próbę oceny sytuacji społeczno-gospodarczej okresu 1971–1980;
• podjął próbę sformułowania wniosków dotyczących sytuacji gospodarczej i społecznej.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. budowa Huty Katowice, Trasy Łazienkowskiej, produkcja Fiata 126p, zastosowanie zachodnich licencji, rozwój komunikacji, migracje ludności, przemiany kulturowe, strajki w 1976 r.);
• podjął próbę uporządkowania faktografii w układzie chronologicznym lub problemowym (np. dostrzegł przełom w sytuacji gospodarczej epoki Gierka);
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. zaciągnięcie pożyczek, inwestycje);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni.
Uwaga (tematy 1. i 3.): Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.
Komentarz. Egzaminator uwzględniał poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma poprawność informacji podanych w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeśli w pracy zawarte były informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu, wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.