Zadanie 26, matura maj 2018, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktówZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Porównaj i oceń wpływ warunków naturalnych na rozwój cywilizacji starożytnego Bliskiego Wschodu oraz Grecji. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 24–25).
2. Średniowiecze było epoką niespotykanej ani przedtem, ani później jedności kulturalnej. Ustosunkuj się do powyższej tezy, charakteryzując dorobek tej epoki w zakresie piśmiennictwa, filozofii, architektury i sztuki (z uwzględnieniem kultury polskiego średniowiecza).
3. Własna niemoc czy obca przemoc? Rozstrzygnij, jakie przyczyny – wewnętrzne czy zewnętrzne – miały decydujący wpływ na upadek Rzeczypospolitej w końcu XVIII wieku. Odpowiedź uzasadnij.
4. Polacy wobec groźby wynarodowienia. Scharakteryzuj politykę Niemiec oraz Rosji wobec Polaków po upadku powstania styczniowego i oceń jej skuteczność. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26–27).
5. Od niepodległości do niepodległości. Porównaj międzynarodowe uwarunkowania odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 i 1989 roku.
Materiały źródłowe do tematu 1.
Źródło A. Mapa. Starożytny Egipt
PowiększJ. Dowiat, Historia […], Warszawa 1979, s. 12.
Źródło B. Mapa. Żyzny Półksiężyc
PowiększNa podstawie: E. Wipszycka, Historia […], Warszawa 2007, s. 33.
Źródło C. Fragment współczesnego opracowania
[Grecja] nie zajmowała tak wielkiego obszaru, jak większość państw orientalnych, bo ok. 80 tys. km², z tego zaś zaledwie 25–30% przypadało na powierzchnię uprawną. Resztę obszaru zajmowały góry i nieużytki, głównie pastwiska. […] Natomiast sporo było w Grecji rud metali: żelaza, ołowiu, srebra, nadto marmurów i glinki. W porównaniu z krajami Wschodu korzystnie przedstawiało się ukształtowanie brzegów Grecji […]. Mieszkaniec Grecji czuł się na morzu pewnie; nawet podróże z jednego kraju greckiego do drugiego odbywał morzem, góry bowiem schodzące często aż do samego wybrzeża utrudniały komunikację lądem.
J. Wolski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2002, s. 110–111.
Źródło D. Mapa. Starożytna Grecja
PowiększM. Węcowski, Starożytność klasyczna […], Warszawa 1999, s. 19.
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Mapa. Wielkie Księstwo Poznańskie
PowiększJ. Buszko, Wielka historia Polski, t. 8, Kraków 2000, s. 31.
Źródło B. Fotografia z 1908 r.
Powiększhttps://commons.wikimedia.org
Źródło C. Pałac Staszica w Warszawie w XIX w.
PowiększC1. Pałac Staszica – siedziba Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w 1823 r.
PowiększC2. Pałac Staszica – siedziba I Gimnazjum Męskiego i cerkwi św. Tatiany Rzymianki w 1893 r.
Na podstawie: http://warszawa.fotopolska.eu
Źródło D. Jan Wołyński, Wspomnienia z czasów szkolnictwa rosyjskiego [fragment]
Dzięki temu, że Apuchtin przestał przyjmować Polaków na posady nauczycielskie, liczba Rosjan nauczycieli gwałtownie zaczęła się zwiększać […]. Gdy w 1881 r. przesłano temat maturalny z języka rosyjskiego i literatury, oparty na powieści Gogola Martwe dusze […] uczniowie położyli pióra, bo nie wiedzieli, co pisać, gdyż tego utworu nie czytali. W Warszawie natychmiast doniesiono o tym Apuchtinowi […]. Apuchtin kazał dać inny temat treści ogólnej, a nauczyciela III klasy gimnazjum zdegradował. Po objęciu władzy w kraju przez generał-gubernatora Hurkę* […] surowo zabroniono czytania i posiadania polskich książek, a kontrola była tak ścisła, że przy odwiedzaniu stancji uczniowskich […] przetrząsano sienniki, kufry z rzeczami, czy tam nie było schowanych książek polskich. W razie znalezienia książek polskich zapisywano ucznia do dziennika kar […]. Gdy zaś u ucznia znaleziono książkę o treści politycznej […] bezwarunkowo wydalano ucznia z gimnazjum.
*Józef Hurko – generał-gubernator warszawski w latach 1883–1894, wprowadził język rosyjski do sądów, szkół i urzędów.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 44 a, Warszawa 1961, s. 25–26.
WYPRACOWANIE
na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Zasady oceniania CKE nie zawierają przykładowego wypracowania. Wypracowanie ocenia się poziomowo (0–12 pkt) według kryteriów wybranego tematu (zob. schemat punktowania).
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem i błędy merytoryczne wpływają na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.
Uwaga (tematy 1. i 4.): Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.
Wymagania szczegółowe sprawdzane w poszczególnych tematach według CKE:
Temat 1. I. Starożytność.
1. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Zdający:
1) charakteryzuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim […] Wschodzie.
2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnej Grecji. Zdający:
1) charakteryzuje geograficzne uwarunkowania cywilizacji greckiej.
Temat 2. II. Średniowiecze.
1. Bizancjum i Zachód a świat islamu. Zdający:
1) charakteryzuje kręgi kulturowe: łaciński, bizantyjski i arabski;
3) wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej na cywilizację łacińską i bizantyjską.
2. Europa wczesnego średniowiecza. Zdający:
1) opisuje […] kulturę państwa Franków;
2) charakteryzuje i porównuje ideę cesarstwa karolińskiego z ideą cesarstwa Ottonów.
8. Kultura średniowiecza. Zdający:
1) wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecznej;
2) ocenia znaczenie włączenia ziem polskich do cywilizacyjnego kręgu świata zachodniego (łacińskiego);
3) identyfikuje dokonania kultury okresu średniowiecza w zakresie piśmiennictwa, prawa, filozofii, architektury i sztuki, z uwzględnieniem kultury polskiego średniowiecza.
Temat 3. III. Dzieje nowożytne.
6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy oświeceniowe i rozbiory. Zdający:
1) charakteryzuje politykę Rosji, Prus i Austrii wobec Rzeczypospolitej i wskazuje przejawy osłabienia suwerenności państwa polskiego;
2) charakteryzuje działania zmierzające do naprawy Rzeczypospolitej i walkę zbrojną o utrzymanie niepodległości w drugiej połowie XVIII w.;
3) charakteryzuje i ocenia dzieło Sejmu Wielkiego, odwołując się do tekstu Konstytucji 3 maja;
4) opisuje i wyjaśnia uwarunkowania wewnętrzne i międzynarodowe kolejnych rozbiorów Polski, a także analizuje zmiany granic;
5) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące rozbiorów, panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego i przyczyn upadku Rzeczypospolitej;
7) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski w XVIII w. z wydarzeniami w Europie i w Stanach Zjednoczonych.
Temat 4. IV. Wiek XIX.
4. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej. Zdający:
1) charakteryzuje i porównuje cele oraz metody polityki zaborców wobec społeczeństwa polskiego w okresie niewoli narodowej;
2) rozpoznaje działania społeczeństwa sprzyjające rozwojowi tożsamości narodowej;
6) ocenia dorobek kultury polskiej XIX w. i jej wpływ na kształtowanie się tożsamości narodowej Polaków.
5. Społeczeństwo polskie w okresie zaborów w XIX w. Zdający:
3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki emigracji w XIX w. oraz ocenia aktywność polityczną, militarną i kulturalną Polaków w Europie;
5) charakteryzuje wydarzenia rewolucyjne 1905–1907.
Temat 5. V. Wiek XX.
1. I wojna światowa i rewolucje w Rosji. Zdający:
3) wyjaśnia wpływ wydarzeń rewolucyjnych w Rosji na przebieg I wojny światowej;
4) opisuje zmiany na mapie politycznej Europy i świata po I wojnie światowej;
6) wyjaśnia zmiany zachodzące w polityce mocarstw wobec sprawy polskiej, w tym charakteryzuje stanowisko Rosji i Stanów Zjednoczonych.
16. Polska w latach 1980–1989. Zdający:
3) opisuje przyczyny i skutki obrad „Okrągłego Stołu”.
17. Narodziny III Rzeczypospolitej. Zdający:
1) wyjaśnia międzynarodowe […] uwarunkowania procesu odbudowy demokratycznego państwa po 1989 r.
Schemat punktowania
Kryteria oceniania (stosuje się kryteria tematu wybranego przez zdającego). Wypracowanie świadczące o zupełnym braku zrozumienia tematu – 0 pkt.
Temat 1. Porównaj i oceń wpływ warunków naturalnych na rozwój cywilizacji starożytnego Bliskiego Wschodu oraz Grecji. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (wpływ warunków naturalnych na religię, kulturę, ustrój polityczny – poleis, monarchie despotyczne);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ warunków naturalnych na życie polityczne – powstanie państw);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków;
• w większości wykorzystał materiał źródłowy;
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. budowa systemu irygacyjnego, rozwój żeglugi i handlu);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ warunków naturalnych na życie społeczno-gospodarcze);
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy;
• podjął próbę porównania.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. wylewy rzek, górzyste ukształtowanie Grecji);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni;
• nieudolnie wykorzystał źródła.
Temat 2. Średniowiecze było epoką niespotykanej ani przedtem, ani później jedności kulturalnej. Ustosunkuj się do powyższej tezy, charakteryzując dorobek tej epoki w zakresie piśmiennictwa, filozofii, architektury i sztuki (z uwzględnieniem kultury polskiego średniowiecza).
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty;
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• ustosunkował się do tezy zawartej w temacie i w pełni scharakteryzował dorobek kultury średniowiecza w zakresie piśmiennictwa, filozofii, architektury i sztuki (z podaniem przykładów europejskich i polskich);
• sformułował trafne wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ Kościoła na kulturę);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• ustosunkował się do tezy zawartej w temacie i w większości scharakteryzował dorobek kultury średniowiecza w zakresie piśmiennictwa, filozofii, architektury i sztuki (z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza).
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu;
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę charakterystyki dorobku kultury średniowiecza w zakresie piśmiennictwa i filozofii (rola łaciny) lub architektury i sztuki (styl romański i gotycki);
• podjął próbę ustosunkowania się do tezy zawartej w temacie.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. uniwersalizm);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3. Własna niemoc czy obca przemoc? Rozstrzygnij, jakie przyczyny – wewnętrzne czy zewnętrzne – miały decydujący wpływ na upadek Rzeczypospolitej w końcu XVIII wieku. Odpowiedź uzasadnij.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (polityczne, militarne, społeczno-gospodarcze, kulturowe);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ ideologii oświecenia na reformy w Rzeczypospolitej);
• zajął stanowisko wobec problemu zawartego w temacie i w pełni je uzasadnił;
• sformułował trafne wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. prawa kardynalne);
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. reakcje na I rozbiór);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków dotyczących wpływu sytuacji międzynarodowej na wydarzenia w Polsce;
• zajął stanowisko wobec problemu zawartego w temacie i częściowo je uzasadnił.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. konfederacja targowicka, okoliczności elekcji Stanisława Augusta Poniatowskiego);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ wad ustrojowych na pozycję międzynarodową Rzeczypospolitej w XVIII w.);
• podjął próbę zajęcia stanowiska wobec problemu zawartego w temacie i jego uzasadnienia.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. rozbiory, Sejm Wielki);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 4. Polacy wobec groźby wynarodowienia. Scharakteryzuj politykę Niemiec i Rosji wobec Polaków po upadku powstania styczniowego i oceń jej skuteczność. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (międzynarodowy, społeczno-gospodarczy, kulturowy);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (Kulturkampf, likwidacja polskich instytucji w Królestwie Polskim);
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. reakcje Polaków na politykę zaborców);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy;
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. protest Drzymały, wprowadzenia języka rosyjskiego do szkół);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ klęski powstania styczniowego na sytuację Polaków pod zaborami);
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (rusyfikacja, germanizacja);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni;
• nieudolnie wykorzystał materiały źródłowe.
Temat 5. Od niepodległości do niepodległości. Porównaj międzynarodowe uwarunkowania odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 i 1989 roku.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. przełomowe znaczenie 1918 i 1989 roku dla stosunków międzynarodowych);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował trafne wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ polityki USA na sprawę polską w 1918 i 1989 roku);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków;
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. orędzie W. Wilsona, kryzys ZSRR w latach 80.);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ sytuacji wewnętrznej państw zaborczych na sprawę polską);
• podjął próbę porównania.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. zmiana układu sił po zakończeniu I wojny światowej);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Komentarz. Istotne znaczenie ma poprawność informacji. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem i błędy merytoryczne wpływają na obniżenie punktacji. Jeśli praca zawiera informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu, wypracowanie oceniane jest na 0 punktów. Oceniający uwzględniają również poprawność językową i stylistyczną.