Zadanie 26, matura maj 2019, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktówZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego Wschodu, Grecji i Rzymu.
2. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej tezy, charakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym i kulturowym.
3. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze i kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.
4. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków? Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała decydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26–27).
5. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz i społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28–29).
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Wykresy. Liczba ludności i siły zbrojne Rosji oraz Królestwa Polskiego w listopadzie 1830 r.
PowiększUwaga: Dane dotyczące Królestwa Polskiego ukazują stan po mobilizacji, a dotyczące Rosji obejmują jedynie wojska skierowane do tłumienia powstania
Na podstawie: „Mówią Wieki” 2006, nr 11, s. 4.
Źródło B. Fragment opracowania historycznego
W Królestwie oczekiwano carskiej odpowiedzi, marnując czas i trwoniąc zapał patriotyczny. Dyktator odmawiał formowania oddziałów ze zgłaszających się ochotników spoza Królestwa. Niechętnie aprobował zwiększanie stanu wojska […]. Odrzucił prośby uderzenia na Litwę […]. Nie pozwolił też na przygotowanie planów ewentualnej kampanii. Za podjęcie takich prób usunął ze swego sztabu dwóch zdolnych oficerów – ppłk. Ignacego Prądzyńskiego i ppłk. Wojciecha Chrzanowskiego. […] Rozbrajano natomiast cywilów.
Historie Polski w XIX wieku, red. A. Nowak, t. 2, s. 125–126.
Źródło C. Mapa działań militarnych podczas powstania listopadowego
PowiększPolska na przestrzeni dziejów, Warszawa 2007, s. 419.
Źródło D. Brytyjska depesza dyplomatyczna do posła francuskiego w Londynie, 22 lipca 1831 r.
[Francja proponuje by] wspólnie wysła[ć] do Rosji [notę w celu] natychmiastowego przerwania działań wojennych dla przeprowadzenia rozmów mających na celu przywrócenie pokoju między walczącymi stronami w drodze trwałej ugody. […] Gdyby JKM miał podstawy przypuszczać, że cesarz Rosji jest skłonny skorzystać z dobrych usług obu dworów i, że ich interwencja mogłaby doprowadzić do ugody, JKM chętnie współdziałałby w przyjacielskim wysiłku zmierzającym do przywrócenia pokoju między Rosją a Polską. Lecz przeciwnie, jest zbyt wiele powodów do obawy, że prosta oferta mediacji zostałaby w obecnej chwili z pewnością odrzucona […]. Król nigdy nie może patrzeć z obojętnością na taki stan rzeczy, jaki obecnie istnieje w Polsce. Z niepokojem będzie śledził przebieg walki, […] chociaż w tej chwili widzi się zmuszonym do cofnięcia swej zgody na przedłożoną ofertę wspólnej mediacji.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 30–31.
Materiały źródłowe do tematu 5.
Źródło A. Mapa. Wojna obronna Polski w 1939 roku
PowiększNa podstawie: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 705.
Źródło B. O konferencji w Abbeville
Posiedzenie francusko-brytyjskiej Najwyższej Rady Sprzymierzonych w Abbeville odbyło się 12 września 1939 r. Wzięli w niej udział premierzy Édouard Daladier i Neville Chamberlain oraz przedstawiciele ich sztabów generalnych. Podjęto tam kluczową dla losów Polski decyzję o nieudzieleniu jej pomocy w walce z Niemcami i tym samym niewywiązaniu się z podpisanych z Polską umów sojuszniczych. Obydwaj premierzy byli zgodni, iż czas pracuje na ich korzyść i nie widzieli w związku z tym potrzeby przeprowadzania większych operacji wojskowych, gdyż „nie można nic zrobić, aby zachować Polskę” […]. Traktując los Polski jako przesądzony, deklarowali „wsparcie”, ale w walce tylko z Niemcami, w miarę swoich możliwości.
M. Gmurczyk-Wrońska, Konferencja w Abbeville […], https://instytutpileckiego.pl
Źródło C. Reakcja władz polskich na sowiecką agresję
C.1. Odezwa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Obywatele!
Gdy armia nasza […] zmaga się z przemocą wroga od pierwszego dnia wojny aż po dzień dzisiejszy, wytrzymując napór ogromnej przewagi całości bez mała niemieckich sił zbrojnych, nasz sąsiad wschodni najechał nasze ziemie, gwałcąc obowiązujące umowy […].
Dlatego, choć z ciężkim sercem, postanowiłem przenieść siedzibę Prezydenta Rzeczypospolitej i naczelnych organów państwa na terytorium jednego z naszych sojuszników. Stamtąd – w warunkach zapewniających im pełną suwerenność – stać oni będą na straży interesów Rzeczypospolitej i nadal prowadzić wojnę wraz z naszymi sprzymierzeńcami […].
C.2. Dyrektywa Naczelnego Wodza
Sowiety wkroczyły. Nakazuję ogólne wycofanie na Rumunię i Węgry najkrótszymi drogami. Z bolszewikami nie walczyć, chyba w razie natarcia z ich strony lub próby rozbrojenia oddziałów. Zadanie Warszawy i miast, które miały się bronić przed Niemcami – bez zmian. Miasta, do których podejdą bolszewicy, powinny z nimi pertraktować w sprawie wyjścia garnizonów do Węgier lub Rumunii.
https://dzieje.pl
Źródło D. Fotografia. Pomnik Stefana Starzyńskiego w Warszawie
Powiększhttps://warszawa.fotopolska.eu
WYPRACOWANIE
na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Zasady oceniania CKE nie podają przykładowych realizacji tematów. Ocenę przeprowadza się według kryteriów dla wybranego tematu (schemat punktowania), a zakres treści wyznaczają wymagania szczegółowe przypisane tematom:
Temat 1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego Wschodu, Grecji i Rzymu.
I. Starożytność. 1. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Zdający:
2) porównuje formy ustrojowe i struktury społeczne w cywilizacjach bliskowschodnich;
4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:
2) porównuje niewolnictwo w Rzymie z wcześniejszymi formami niewolnictwa w świecie bliskowschodnim i greckim.
Temat 2. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej tezy, charakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym i kulturowym.
II. Średniowiecze. 2. Europa wczesnego średniowiecza. Zdający:
1) opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę państwa Franków;
2) charakteryzuje i porównuje ideę cesarstwa karolińskiego z ideą cesarstwa Ottonów.
III poziom edukacyjny. 9. Początki cywilizacji zachodniego chrześcijaństwa. Zdający:
1) umiejscawia w czasie i przestrzeni monarchię Karola Wielkiego, Państwo Kościelne oraz Cesarstwo w Europie Zachodniej;
2) charakteryzuje działalność Karola Wielkiego i wyjaśnia, na czym polegał renesans karoliński.
Temat 3. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze i kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.
III. Dzieje nowożytne. 5. Oświecenie, absolutyzm oświecony i rewolucje XVIII w. Zdający:
2) charakteryzuje główne idee europejskiego oświecenia i rozpoznaje jego główne dokonania […].
6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy oświeceniowe i rozbiory. Zdający:
2) charakteryzuje działania zmierzające do naprawy Rzeczypospolitej […];
3) charakteryzuje i ocenia dzieło Sejmu Wielkiego, odwołując się do tekstu Konstytucji 3 maja;
5) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące rozbiorów, panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego i przyczyn upadku Rzeczypospolitej;
6) wyjaśnia specyfikę polskiego oświecenia; ocenia dorobek kulturowy okresu stanisławowskiego, z uwzględnieniem reformy szkolnictwa.
Temat 4. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków? Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała decydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
IV. Wiek XIX. 4. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej. Zdający:
1) charakteryzuje i porównuje cele oraz metody polityki zaborców wobec społeczeństwa polskiego w okresie niewoli narodowej;
2) rozpoznaje działania społeczeństwa sprzyjające rozwojowi tożsamości narodowej;
3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki powstań narodowych;
4) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące powstań narodowych.
Temat 5. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz i społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
V. Wiek XX. 8. Okupacja niemiecka i radziecka na ziemiach polskich. Zdający:
1) opisuje przebieg i następstwa wojny obronnej Polski w 1939 r.
Poziom podstawowy. 7. II wojna światowa. Zdający:
1) wyjaśnia polityczne, społeczne i gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny światowej;
2) charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojny światowej;
3) ocenia konsekwencje zawarcia paktu Ribbentrop-Mołotow.
Schemat punktowania
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem i błędy merytoryczne wpływają na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.
Kryteria oceniania (osobne dla każdego tematu):
Temat 1.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• w pełni porównał i wyjaśnił złożoność problemu niewolnictwa, ukazując różne aspekty tego zagadnienia (np. prawno-ustrojowy, kulturowy),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ chrześcijaństwa na sytuację niewolników w społeczeństwie),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. zmiana pozycji niewolników w starożytnym Rzymie),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. różne znaczenie niewolnictwa dla gospodarki w poszczególnych państwach),
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. źródła niewolnictwa: wojny, handel),
• podjął próbę porównania sytuacji niewolników w różnych społeczeństwach,
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii (np. opisał różne formy niewolnictwa: państwowe, prywatne),
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 2.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• w pełni scharakteryzował i wyjaśnił złożoność dokonań Karola Wielkiego w różnych aspektach (politycznym, społeczno-gospodarczym i kulturowym),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. reforma monetarna, renesans karoliński),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ relacji z papiestwem na pozycję monarchii Karola Wielkiego),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. organizacja państwa Karola Wielkiego),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ reformy pisma na rozwój kultury i szkolnictwa).
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (ustrojowy, społeczno-gospodarczy i kulturowy),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. przedstawił reformy Sejmu Wielkiego dotyczące szlachty i mieszczan),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. dostrzegając wzrost poparcia dla zmian na przestrzeni XVIII wieku),
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. uchwalenie Konstytucji 3 maja, utworzenie Komisji Edukacji Narodowej),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ idei oświeceniowych na przemiany ustrojowe).
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 4.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. militarne, społeczne, polityczne – wewnętrzne i międzynarodowe),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji, podkreślając różnicę w stosunku do sprawy polskiej rządów i społeczeństw w Europie Zachodniej,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ decyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie powstania,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ polityki państw zachodnich i decyzji dyktatorów na rezultat powstania),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu,
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ dysproporcji sił na rezultat powstania),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Uwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.
Temat 5.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. militarne, społeczne, polityczne – wewnętrzne i międzynarodowe),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ decyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie wojny obronnej,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. przedstawił zmianę nastrojów i postaw po 17 września 1939 r.),
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny postaw.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. podał przykłady bohaterstwa Polaków),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ postawy sojuszników na przebieg wojny),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Uwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.
Komentarz. Egzaminator uwzględnia poprawność językową, stylistyczną i merytoryczną. Dla tematów 4 i 5 istotne jest wykorzystanie materiałów źródłowych i powołanie się na konkretne źródła oraz autorów. Można stosować różne interpretacje historyczne, zgodnie z polską historiografią.