Zadanie 26, matura maj 2019, historia rozszerzona

12 pktotwartetrudne 30%Maj 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

12 punktów

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.

1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego Wschodu, Grecji i Rzymu.

2. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej tezy, charakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym i kulturowym.

3. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze i kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.

4. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków? Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała decydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26–27).

5. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz i społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28–29).

Materiały źródłowe do tematu 4.

Źródło A. Wykresy. Liczba ludności i siły zbrojne Rosji oraz Królestwa Polskiego w listopadzie 1830 r.

dwa wykresy słupkowe porównujące Rosję i Królestwo Polskie: liczba ludności, mln, oraz siły zbrojne*, tys.Powiększ
dwa wykresy słupkowe porównujące Rosję i Królestwo Polskie: liczba ludności, mln, oraz siły zbrojne*, tys.

Uwaga: Dane dotyczące Królestwa Polskiego ukazują stan po mobilizacji, a dotyczące Rosji obejmują jedynie wojska skierowane do tłumienia powstania

Na podstawie: „Mówią Wieki” 2006, nr 11, s. 4.

Źródło B. Fragment opracowania historycznego

W Królestwie oczekiwano carskiej odpowiedzi, marnując czas i trwoniąc zapał patriotyczny. Dyktator odmawiał formowania oddziałów ze zgłaszających się ochotników spoza Królestwa. Niechętnie aprobował zwiększanie stanu wojska […]. Odrzucił prośby uderzenia na Litwę […]. Nie pozwolił też na przygotowanie planów ewentualnej kampanii. Za podjęcie takich prób usunął ze swego sztabu dwóch zdolnych oficerów – ppłk. Ignacego Prądzyńskiego i ppłk. Wojciecha Chrzanowskiego. […] Rozbrajano natomiast cywilów.

Historie Polski w XIX wieku, red. A. Nowak, t. 2, s. 125–126.

Źródło C. Mapa działań militarnych podczas powstania listopadowego

mapa Królestwa Polskiego i ziem sąsiednich z kierunkami działań wojsk polskich i rosyjskich, obszarami objętymi partyzantką, ważniejszymi bitwami z datami, obroną Warszawy i miejscami złożenia broni; legendaPowiększ
mapa Królestwa Polskiego i ziem sąsiednich z kierunkami działań wojsk polskich i rosyjskich, obszarami objętymi partyzantką, ważniejszymi bitwami z datami, obroną Warszawy i miejscami złożenia broni; legenda

Polska na przestrzeni dziejów, Warszawa 2007, s. 419.

Źródło D. Brytyjska depesza dyplomatyczna do posła francuskiego w Londynie, 22 lipca 1831 r.

[Francja proponuje by] wspólnie wysła[ć] do Rosji [notę w celu] natychmiastowego przerwania działań wojennych dla przeprowadzenia rozmów mających na celu przywrócenie pokoju między walczącymi stronami w drodze trwałej ugody. […] Gdyby JKM miał podstawy przypuszczać, że cesarz Rosji jest skłonny skorzystać z dobrych usług obu dworów i, że ich interwencja mogłaby doprowadzić do ugody, JKM chętnie współdziałałby w przyjacielskim wysiłku zmierzającym do przywrócenia pokoju między Rosją a Polską. Lecz przeciwnie, jest zbyt wiele powodów do obawy, że prosta oferta mediacji zostałaby w obecnej chwili z pewnością odrzucona […]. Król nigdy nie może patrzeć z obojętnością na taki stan rzeczy, jaki obecnie istnieje w Polsce. Z niepokojem będzie śledził przebieg walki, […] chociaż w tej chwili widzi się zmuszonym do cofnięcia swej zgody na przedłożoną ofertę wspólnej mediacji.

Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 30–31.

Materiały źródłowe do tematu 5.

Źródło A. Mapa. Wojna obronna Polski w 1939 roku

mapa ziem polskich we wrześniu 1939 r. z położeniem i kierunkami działań armii polskich, kierunkami natarcia wojsk niemieckich i ataku Armii Czerwonej, miejscami walk z datami, obszarami zajętymi przez obie armie i liniami podziału; legenda i skalaPowiększ
mapa ziem polskich we wrześniu 1939 r. z położeniem i kierunkami działań armii polskich, kierunkami natarcia wojsk niemieckich i ataku Armii Czerwonej, miejscami walk z datami, obszarami zajętymi przez obie armie i liniami podziału; legenda i skala

Na podstawie: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 705.

Źródło B. O konferencji w Abbeville

Posiedzenie francusko-brytyjskiej Najwyższej Rady Sprzymierzonych w Abbeville odbyło się 12 września 1939 r. Wzięli w niej udział premierzy Édouard Daladier i Neville Chamberlain oraz przedstawiciele ich sztabów generalnych. Podjęto tam kluczową dla losów Polski decyzję o nieudzieleniu jej pomocy w walce z Niemcami i tym samym niewywiązaniu się z podpisanych z Polską umów sojuszniczych. Obydwaj premierzy byli zgodni, iż czas pracuje na ich korzyść i nie widzieli w związku z tym potrzeby przeprowadzania większych operacji wojskowych, gdyż „nie można nic zrobić, aby zachować Polskę” […]. Traktując los Polski jako przesądzony, deklarowali „wsparcie”, ale w walce tylko z Niemcami, w miarę swoich możliwości.

M. Gmurczyk-Wrońska, Konferencja w Abbeville […], https://instytutpileckiego.pl

Źródło C. Reakcja władz polskich na sowiecką agresję

C.1. Odezwa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

Obywatele!

Gdy armia nasza […] zmaga się z przemocą wroga od pierwszego dnia wojny aż po dzień dzisiejszy, wytrzymując napór ogromnej przewagi całości bez mała niemieckich sił zbrojnych, nasz sąsiad wschodni najechał nasze ziemie, gwałcąc obowiązujące umowy […].

Dlatego, choć z ciężkim sercem, postanowiłem przenieść siedzibę Prezydenta Rzeczypospolitej i naczelnych organów państwa na terytorium jednego z naszych sojuszników. Stamtąd – w warunkach zapewniających im pełną suwerenność – stać oni będą na straży interesów Rzeczypospolitej i nadal prowadzić wojnę wraz z naszymi sprzymierzeńcami […].

C.2. Dyrektywa Naczelnego Wodza

Sowiety wkroczyły. Nakazuję ogólne wycofanie na Rumunię i Węgry najkrótszymi drogami. Z bolszewikami nie walczyć, chyba w razie natarcia z ich strony lub próby rozbrojenia oddziałów. Zadanie Warszawy i miast, które miały się bronić przed Niemcami – bez zmian. Miasta, do których podejdą bolszewicy, powinny z nimi pertraktować w sprawie wyjścia garnizonów do Węgier lub Rumunii.

https://dzieje.pl

Źródło D. Fotografia. Pomnik Stefana Starzyńskiego w Warszawie

fotografia pomnika z brązu: postać mężczyzny wyłaniająca się z szeroko rozpostartej, spękanej płaszczyzny, w tle przeszklony budynekPowiększ
fotografia pomnika z brązu: postać mężczyzny wyłaniająca się z szeroko rozpostartej, spękanej płaszczyzny, w tle przeszklony budynek

https://warszawa.fotopolska.eu

WYPRACOWANIE

na temat nr

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Zasady oceniania CKE nie podają przykładowych realizacji tematów. Ocenę przeprowadza się według kryteriów dla wybranego tematu (schemat punktowania), a zakres treści wyznaczają wymagania szczegółowe przypisane tematom:

Temat 1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego Wschodu, Grecji i Rzymu.

I. Starożytność. 1. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Zdający:

2) porównuje formy ustrojowe i struktury społeczne w cywilizacjach bliskowschodnich;

4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:

2) porównuje niewolnictwo w Rzymie z wcześniejszymi formami niewolnictwa w świecie bliskowschodnim i greckim.

Temat 2. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej tezy, charakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym i kulturowym.

II. Średniowiecze. 2. Europa wczesnego średniowiecza. Zdający:

1) opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę państwa Franków;

2) charakteryzuje i porównuje ideę cesarstwa karolińskiego z ideą cesarstwa Ottonów.

III poziom edukacyjny. 9. Początki cywilizacji zachodniego chrześcijaństwa. Zdający:

1) umiejscawia w czasie i przestrzeni monarchię Karola Wielkiego, Państwo Kościelne oraz Cesarstwo w Europie Zachodniej;

2) charakteryzuje działalność Karola Wielkiego i wyjaśnia, na czym polegał renesans karoliński.

Temat 3. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze i kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.

III. Dzieje nowożytne. 5. Oświecenie, absolutyzm oświecony i rewolucje XVIII w. Zdający:

2) charakteryzuje główne idee europejskiego oświecenia i rozpoznaje jego główne dokonania […].

6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy oświeceniowe i rozbiory. Zdający:

2) charakteryzuje działania zmierzające do naprawy Rzeczypospolitej […];

3) charakteryzuje i ocenia dzieło Sejmu Wielkiego, odwołując się do tekstu Konstytucji 3 maja;

5) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące rozbiorów, panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego i przyczyn upadku Rzeczypospolitej;

6) wyjaśnia specyfikę polskiego oświecenia; ocenia dorobek kulturowy okresu stanisławowskiego, z uwzględnieniem reformy szkolnictwa.

Temat 4. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków? Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała decydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.

IV. Wiek XIX. 4. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej. Zdający:

1) charakteryzuje i porównuje cele oraz metody polityki zaborców wobec społeczeństwa polskiego w okresie niewoli narodowej;

2) rozpoznaje działania społeczeństwa sprzyjające rozwojowi tożsamości narodowej;

3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki powstań narodowych;

4) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące powstań narodowych.

Temat 5. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz i społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.

V. Wiek XX. 8. Okupacja niemiecka i radziecka na ziemiach polskich. Zdający:

1) opisuje przebieg i następstwa wojny obronnej Polski w 1939 r.

Poziom podstawowy. 7. II wojna światowa. Zdający:

1) wyjaśnia polityczne, społeczne i gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny światowej;

2) charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojny światowej;

3) ocenia konsekwencje zawarcia paktu Ribbentrop-Mołotow.

Schemat punktowania

Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem i błędy merytoryczne wpływają na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.

Kryteria oceniania (osobne dla każdego tematu):

Temat 1.

Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:

• w pełni porównał i wyjaśnił złożoność problemu niewolnictwa, ukazując różne aspekty tego zagadnienia (np. prawno-ustrojowy, kulturowy),

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ chrześcijaństwa na sytuację niewolników w społeczeństwie),

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt). Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. zmiana pozycji niewolników w starożytnym Rzymie),

• podjął próbę formułowania wniosków (np. różne znaczenie niewolnictwa dla gospodarki w poszczególnych państwach),

• podjął próbę oceny.

Poziom II (3–5 pkt). Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. źródła niewolnictwa: wojny, handel),

• podjął próbę porównania sytuacji niewolników w różnych społeczeństwach,

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii (np. opisał różne formy niewolnictwa: państwowe, prywatne),

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.

Poziom I (1–2 pkt). Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.

Temat 2.

Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:

• w pełni scharakteryzował i wyjaśnił złożoność dokonań Karola Wielkiego w różnych aspektach (politycznym, społeczno-gospodarczym i kulturowym),

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt). Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. reforma monetarna, renesans karoliński),

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ relacji z papiestwem na pozycję monarchii Karola Wielkiego),

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,

• podjął próbę formułowania wniosków,

• podjął próbę oceny.

Poziom II (3–5 pkt). Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. organizacja państwa Karola Wielkiego),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ reformy pisma na rozwój kultury i szkolnictwa).

Poziom I (1–2 pkt). Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.

Temat 3.

Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (ustrojowy, społeczno-gospodarczy i kulturowy),

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt). Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. przedstawił reformy Sejmu Wielkiego dotyczące szlachty i mieszczan),

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. dostrzegając wzrost poparcia dla zmian na przestrzeni XVIII wieku),

• podjął próbę formułowania wniosków,

• podjął próbę oceny.

Poziom II (3–5 pkt). Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. uchwalenie Konstytucji 3 maja, utworzenie Komisji Edukacji Narodowej),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ idei oświeceniowych na przemiany ustrojowe).

Poziom I (1–2 pkt). Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.

Temat 4.

Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. militarne, społeczne, polityczne – wewnętrzne i międzynarodowe),

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji, podkreślając różnicę w stosunku do sprawy polskiej rządów i społeczeństw w Europie Zachodniej,

• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ decyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie powstania,

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt). Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ polityki państw zachodnich i decyzji dyktatorów na rezultat powstania),

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,

• w większości wykorzystał materiał źródłowy,

• podjął próbę formułowania wniosków,

• podjął próbę oceny.

Poziom II (3–5 pkt). Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu,

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ dysproporcji sił na rezultat powstania),

• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.

Poziom I (1–2 pkt). Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,

• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.

Uwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.

Temat 5.

Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:

• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. militarne, społeczne, polityczne – wewnętrzne i międzynarodowe),

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,

• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,

• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ decyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie wojny obronnej,

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.

Poziom III (6–8 pkt). Zdający:

• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,

• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,

• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. przedstawił zmianę nastrojów i postaw po 17 września 1939 r.),

• w większości wykorzystał materiał źródłowy,

• podjął próbę formułowania wniosków,

• podjął próbę oceny postaw.

Poziom II (3–5 pkt). Zdający:

• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. podał przykłady bohaterstwa Polaków),

• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,

• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ postawy sojuszników na przebieg wojny),

• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.

Poziom I (1–2 pkt). Zdający:

• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,

• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.

Uwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.

Komentarz. Egzaminator uwzględnia poprawność językową, stylistyczną i merytoryczną. Dla tematów 4 i 5 istotne jest wykorzystanie materiałów źródłowych i powołanie się na konkretne źródła oraz autorów. Można stosować różne interpretacje historyczne, zgodnie z polską historiografią.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.