Zadanie 30, matura dodatkowa 2020, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktówZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Scharakteryzuj ustrój monarchii despotycznych na przykładzie państw starożytnego Wschodu.
2. Czy warto było zabiegać o koronę? Scharakteryzuj okoliczności i następstwa koronacji królewskich w Polsce Piastów.
3. Rewolucja angielska, amerykańska, francuska. Scharakteryzuj na ich przykładzie cechy rewolucji nowożytnych. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 24–25).
4. Postęp czy zacofanie? Przedstaw bilans gospodarczy ziem polskich pod zaborami.
5. Scharakteryzuj i oceń rządy Władysława Gomułki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26–27).
Materiały źródłowe do tematu 3.
Źródło A. Zniesienie urzędu królewskiego w Anglii, 17 marca 1649 roku
Ponieważ stwierdzono na podstawie doświadczenia, że urząd króla o władzy skupionej w rękach jednej osoby jest w tym narodzie […] niepotrzebnym ciężarem i niebezpieczeństwem dla wolności, pewności i interesu publicznego narodu; że władzy i prerogatywy królewskiej używano przeważnie gwoli ujarzmienia poddanych i uczynienia z nich niewolników; że z natury rzeczy każda osoba wyposażona w taką władzę usiłuje we własnym interesie wzmóc ją kosztem słusznej wolności ludu i własną wolę i potęgę wynieść ponad prawo, by stosownie do swej chęci móc ujarzmić całe królestwo: przeto postanawia się na mocy władzy niniejszego parlamentu, że żadna osoba nie ma nadal piastować ani wykonywać urzędu króla […].
Wiek XV–XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1997, s. 304.
Źródło B. Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej [fragment]
My, naród Stanów Zjednoczonych, pragnąc udoskonalić Unię, ustanowić sprawiedliwość, zabezpieczyć spokój w kraju, zapewnić wspólną obronę, podnieść ogólny dobrobyt oraz utrzymać dla nas samych i naszego potomstwa dobrodziejstwa wolności, wprowadzamy i ustanawiamy dla Stanów Zjednoczonych Ameryki niniejszą konstytucję.
http://libr.sejm.gov.pl
Źródło C. Trzy stany – karykatura francuska z końca XVIII wieku
Powiększhttps://pl.wikipedia.org
Źródło D. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 26 sierpnia 1789 roku [fragment]
Przedstawiciele ludu francuskiego, zebrani w Zgromadzeniu Narodowym, uznawszy, iż nieznajomość, zapoznanie lub pogarda dla praw człowieka to jedyne przyczyny publicznych nieszczęść i zepsucia rządów, postanowili ogłosić w uroczystej deklaracji naturalne, niezbywalne i święte prawa człowieka, aby owa deklaracja, stale przedstawiania wszystkim członkom społeczeństwa, przypominała im bez przerwy o ich prawach i ich obowiązkach; aby akty władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej, mogąc być w każdej chwili porównanymi z celem wszelkich instytucji politycznych, były tym bardziej respektowane; aby żądania obywateli, oparte od tej pory na prostych i niezaprzeczalnych podstawach, służyły zawsze podtrzymaniu Konstytucji i szczęściu ogółu. W związku z tym Zgromadzenie Narodowe uznaje i ogłasza, w obecności i pod auspicjami Istoty Najwyższej, następujące prawa człowieka i obywatela:
Art. I. Ludzie rodzą się i pozostają wolnymi i równymi w prawach. Podstawą różnic społecznych może być tylko wzgląd na pożytek ogółu.
Art. II. Celem wszelkiego zrzeszenia politycznego jest utrzymanie przyrodzonych i niezbywalnych praw człowieka. Prawa te to: wolność, własność, bezpieczeństwo i opór przeciw uciskowi.
Art. III. Źródło wszelkiej władzy zasadniczo tkwi w narodzie. Żadne ciało, żadna jednostka nie może sprawować władzy, która by wyraźnie od narodu nie pochodziła.
http://libr.sejm.gov.pl
Materiały źródłowe do tematu 5.
Źródło A. Przemówienie Władysława Gomułki na placu Defilad w Warszawie 24 października 1956 roku [fragment]
Towarzysze! Obywatele! Ludu pracujący stolicy! Witam was w imieniu Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, który na swoim ostatnim plenarnym posiedzeniu oddał ster partii w ręce nowego kierownictwa [...].
W ciągu ubiegłych lat nagromadziło się w życiu Polski wiele zła, nieprawości i bolesnych rozczarowań. Idee socjalizmu, przeniknięte duchem wolności człowieka i poszanowania praw obywatela, w praktyce uległy głębokim wypaczeniom. Słowa nie znajdowały pokrycia w rzeczywistości. Ciężki trud klasy robotniczej i całego narodu nie dawał oczekiwanych owoców. Wierzę głęboko, że te lata minęły bezpowrotnie w przeszłość.
VIII Plenum KC naszej partii dokonało historycznego zwrotu. Stworzyło ono nowy okres naszej pracy, nowy okres w dziejach budownictwa socjalistycznego w Polsce, w dziejach narodu. Kierownictwo partii powiedziało klasie robotniczej i całemu narodowi całą prawdę, prawdę bez osłonek i niedomówień o naszej sytuacji gospodarczej i politycznej, o trudnościach, które trzeba przezwyciężyć, by pójść naprzód i uzyskać trwałą poprawę życia ludzi pracy w Polsce.
http://www.przemowienia.com
Źródło B. Cegiełka Społecznego Funduszu Budowy Szkół
Powiększhttps://www.newsweek.pl
Źródło C. Fotografia z wiecu poparcia dla partii, marzec 1968 roku
Powiększhttps://tygodnik.tvp.pl
Źródło D. Ballada o Janku Wiśniewskim [fragment]
Chłopcy z Grabówka, chłopcy z Chyloni,
Dzisiaj milicja użyła broni.
Dzielnieśmy stali, celnie rzucali,
Janek Wiśniewski padł.
Na drzwiach ponieśli go Świętojańską,
Naprzeciw glinom, naprzeciw tankom.
Chłopcy stoczniowcy, pomścijcie druha!
Janek Wiśniewski padł.
[…]
Nie płaczcie, matki, to nie na darmo,
Nad stocznią sztandar z czarną kokardą.
Za chleb i wolność i nową Polskę,
Janek Wiśniewski padł.
https://www.tekstowo.pl
WYPRACOWANIE
na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Wypracowanie na jeden z pięciu tematów. Zasady oceniania CKE nie podają przykładowego rozwiązania: praca jest oceniana według kryteriów poziomowych (poziom IV: 9–12 pkt, poziom III: 6–8 pkt, poziom II: 3–5 pkt, poziom I: 1–2 pkt), ustalonych osobno dla każdego tematu i przytoczonych w schemacie punktowania. W tematach 3. i 5. ocenia się także wykorzystanie załączonych materiałów źródłowych. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne, spełniające warunki zadania.
Schemat punktowania
Kryteria oceniania CKE (osobno dla każdego tematu).
Temat 1. Scharakteryzuj ustrój monarchii despotycznych na przykładzie państw starożytnego Wschodu.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków;
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu;
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi;
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 2. Czy warto było zabiegać o koronę? Scharakteryzuj okoliczności i następstwa koronacji królewskich w Polsce Piastów.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków;
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu;
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi;
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3. Rewolucja angielska, amerykańska, francuska. Scharakteryzuj na ich przykładzie cechy rewolucji nowożytnych. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny przemian gospodarczych.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu,
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Temat 4. Postęp czy zacofanie? Przedstaw bilans gospodarczy ziem polskich pod zaborami.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków;
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu;
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi;
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 5. Scharakteryzuj i oceń rządy Władysława Gomułki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny przemian gospodarczych.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu,
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Komentarz. Zadanie wymaga wyboru jednego tematu. Tematy 3 i 5 wymagają wykorzystania materiałów źródłowych. Kryteria dotyczą oceny pracy całościowej, umiejętności selekcji faktów, hierarchizacji informacji i formułowania wniosków.