Zadanie 3, maj 2015: język polski podstawowa

Polecenie

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.

Temat 1. Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne – co przede wszystkim

decyduje o ludzkim losie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując

się do podanego fragmentu Lalki, całego utworu Bolesława Prusa oraz innego

tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

Bolesław Prus

Lalka

Zapisz zadanie

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Powoli jednakże, ku największemu zdziwieniu, spostrzegł, że ów Paryż, budowany przez

kilkanaście wieków, przez miliony ludzi, nie wiedzących o sobie i nie myślących o żadnym

planie, ma jednakże plan, tworzy całość, nawet bardzo logiczną.

Uderzyło go naprzód to, że Paryż jest podobny do olbrzymiego półmiska […]. Półmisek

ten w stronie południowej jest pęknięty i przedzielony Sekwaną […].

Lecz gdy pilniej zaczął rozglądać się w planie Paryża, spostrzegł to, czego nie dojrzeli

rodowici paryżanie […].

Paryż, pomimo pozornego chaosu, ma plan, ma logikę, chociaż budowało go przez

kilkanaście wieków miliony ludzi, nie wiedzących o sobie i bynajmniej nie myślących

o logice i stylu.

Paryż posiada to, co można by nazwać kręgosłupem, osią krystalizacji miasta. […]

Obserwacje te wzbudziły w duszy Wokulskiego nowe prądy, o których pierwej nie myślał

albo myślał niedokładnie. Zatem wielkie miasto, jak roślina i zwierzę, ma właściwą sobie

anatomię i fizjologię. Zatem – praca milionów ludzi, którzy tak głośno krzyczą o swojej

wolnej woli, wydaje te same skutki, co praca pszczół, budujących regularne plastry, mrówek,

wznoszących ostrokrężne kopce, albo związków chemicznych, układających się w regularne

kryształy.

Nie ma więc w społeczeństwie przypadku, ale nieugięte prawo, które jakby na ironię

z ludzkiej pychy, tak wyraźnie objawia się w życiu najkapryśniejszego narodu – Francuzów!

Rządzili nimi Merowingowie5 i Karlowingowie6, Burboni7 i Bonapartowie8, były trzy

republiki i parę anarchii, była inkwizycja i ateizm, rządcy i ministrowie zmieniali się jak krój

sukien albo obłoki na niebie… Lecz pomimo tylu zmian, tak na pozór głębokich, Paryż coraz

dokładniej przybierał formę półmiska, rozdartego przez Sekwanę; coraz wyraźniej rysowała

się na nim oś krystalizacji, biegnąca z placu Bastylii do Łuku Gwiazdy, coraz jaśniej

odgraniczały się dzielnice: uczona i przemysłowa, rodowa i handlowa, wojskowa

i dorobkiewiczowska.

Ten sam fatalizm9 spostrzegł Wokulski w historii kilkunastu głośniejszych rodzin

paryskich. Dziad, jako skromny rzemieślnik, pracował przy ulicy Temple10 po szesnaście

godzin na dobę; jego syn, skąpawszy się w cyrkule łacińskim11, założył większy warsztat przy

ul. Św. Antoniego12. Wnuk, jeszcze lepiej zanurzywszy się w naukowej dzielnicy, przeniósł

się jako wielki handlarz na bulwar Poissonnière13, zaś prawnuk, już jako milioner, zamieszkał

w sąsiedztwie Pól Elizejskich po to, ażeby… jego córki mogły chorować na nerwy przy

5 Merowingowie – dynastia królów panująca w państwie frankijskim w V– w.

6 Karlowingowie (albo Karolingowie) – dynastia rządząca państwem Franków w –X w.

7 Burboni (albo Burbonowie) – dynastia, z której pochodzili królowie panujący we Francji w latach 1589–1830.

8 Bonapartowie – dwaj cesarze: Napoleon I i Napoleon III.

9 Fatalizm – [tu:] nieuchronny bieg zdarzeń.

10 Ulica Temple – ulica rzemieślników i uboższego mieszczaństwa.

11 Cyrkuł łaciński – dzielnica szkół wyższych, księgarń i antykwariatów.

12 Ulica Św. Antoniego – ulica przebiegająca przez bardzo uprzemysłowione wówczas rejony Paryża.

13 Bulwar Poissonnière – ulica zamożnego mieszczaństwa.

[[:9]]

bulwarze St. Germain14. I tym sposobem ród spracowany i zbogacony około Bastylii, zużyty

około Tuileries, dogorywał w pobliżu Notre-Dame. Topografia miasta odpowiadała historii

mieszkańców.

Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 1998.

Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij.

Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

Elizabeth Bishop15

Ta jedna sztuka

(tłum. Stanisław Barańczak)

W sztuce tracenia nie jest trudno dojść do wprawy;

tak wiele rzeczy budzi w nas zaraz przeczucie

straty, że kiedy się je traci – nie ma sprawy.

Trać co dzień coś nowego. Przyjmuj bez obawy

straconą szansę, upływ chwil, zgubione klucze.

W sztuce tracenia nie jest trudno dojść do wprawy.

Trać rozleglej, trać szybciej, ćwicz – wejdzie ci w nawyk

utrata miejsc, nazw, schronień, dokąd chciałeś uciec

lub chociażby się wybrać. Praktykuj te sprawy.

Przepadł mi gdzieś zegarek po matce. Jaskrawy

blask dawnych domów? Dzisiaj – blady cień, ukłucie

w sercu. W sztuce tracenia łatwo dojść do wprawy.

Straciłam dwa najdroższe miasta – ba, dzierżawy

ogromniejsze: dwie rzeki, kontynent. Nie wrócę

do nich już nigdy, ale trudno. Nie ma sprawy.

Nawet gdy stracę ciebie (ten gest, śmiech chropawy,

który kocham), nie będzie w tym kłamstwa. Tak, w sztuce

tracenia nie jest wcale trudno dojść do wprawy;

tak, straty to nie takie znów (Pisz!) straszne sprawy.

Elizabeth Bishop, Ta jedna sztuka, [w:] Od Chaucera do Larkina.

400 nieśmiertelnych wierszy 125 poetów anglojęzycznych z 8 stuleci,

wybrał, przełożył i opracował Stanisław Barańczak, Kraków 1993.

14 Bulwar St. Germain – ulica z rezydencjami arystokratów.

15 Elizabeth Bishop (1911–1979) – amerykańska poetka, powieściopisarka i tłumaczka, laureatka wielu

prestiżowych nagród literackich (m.in. National Book Award i Nagrody Pulitzera). Mieszkała w Stanach

Zjednoczonych, Francji, Brazylii i Meksyku.

[[:10]]

na temat nr …………

.......................................................................................................................................................

[[:11]]

.......................................................................................................................................................

[[:12]]

.......................................................................................................................................................

[[:13]]

.......................................................................................................................................................

[[:14]]

.......................................................................................................................................................

[[:15]]

.......................................................................................................................................................

Tabelę wypełnia egzaminator!

Liczba punktów

Suma

Uzasadnienie przyznania 0 punktów

rozprawka

A.

0 − 3 − 6

B.

0 − 4 − 8 − 12 − 18

interpretacja

A.

0 − 3 − 6 − 9

B.

0 − 5 − 10 − 15

C.

0 − 2 − 4

D.

0 − 3 − 6

E.

0 − 1 − 2

F.

0 − 2 − 4

G.

0 − 3 − 6

H.

0 − 2 − 4

[[:16]]

(nie podlega ocenie)

Sprawdź rozwiązanieUkryj rozwiązanieKlucz CKE i punktacja

Zanim porównasz z kluczem

Jak poszło Ci z tym zadaniem?

Wybierz ocenę: zapisze wynik i od razu oznaczy zadanie jako zrobione.

Łatwe Średnie Trudne

Zapis wymaga darmowego konta. Załóż konto

Maturownik+

Sprawdź swoje rozwiązanie

Ocena według schematu punktowania CKE, zwykle w 15–30 s

Dowiedz się, ile punktów naprawdę zdobywasz. Zrób zdjęcie kartki albo wklej odpowiedź: Maturownik+ porówna ją ze schematem punktowania, policzy punkty i wytłumaczy, gdzie i dlaczego je tracisz.

Punkty według schematu
Konkretne miejsca utraty punktów
Błędy zapisane do powtórki

Załóż konto i sprawdź odpowiedź

Odpowiedź z klucza CKE

Zadanie 3.

Temat 1. Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne – co przede wszystkim

decyduje o ludzkim losie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie,

odwołując się do podanego fragmentu Lalki, całego utworu Bolesława Prusa

oraz innego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

Szczegółowe ustalenia dotyczące sposobu oceniania

•

Przywoływanie losów bohatera musi być funkcjonalne dla argumentacji, nie może być

prostym streszczaniem utworu.

•

Zarówno fragment utworu B. Prusa, jak i całość „Lalki” umożliwiają formułowanie

różnych tez i argumentów (np. różnica perspektyw narratora i Wokulskiego oraz

kontrast między jego fatalistyczną wizją a jego biografią).

•

Błędy rzeczowe dotyczące lektury oznaczonej gwiazdką i świadczące o nieznajomości

tekstu uznaje się za błędy kardynalne, co skutkuje przyznaniem 0 p. za całą pracę.

I. Odbiór wypowiedzi

i wykorzystanie zawartych w nich

informacji.

Zdający:

Schemat punktowania

Maksymalnie 50 pkt. Pełne kryteria oceniania rozprawki i interpretacji znajdują się w oficjalnym kluczu CKE powyżej.

Umiejętności w zadaniu

1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]

1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu

2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera […]

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka)

[...] zgodnie z podstawowymi regułami jego

organizacji, przestrzegając zasad spójności

znaczeniowej i logicznej

1.2) przygotowuje wypowiedź [...] (wybiera [...]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera

właściwe słownictwo)

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

[[:9]]

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

[[:10]]

Kryteria oceny rozprawki

A

Sformułowanie

stanowiska

wobec

problemu

podanego

w poleceniu

B

Uzasadnienie

stanowiska

C

Poprawność

rzeczowa

D

Zamysł

kompozycyjny

E

Spójność

lokalna

F

Styl tekstu

G

Poprawność

językowa

H

Poprawność

zapisu

6

Stanowisko jest

adekwatne

do problemu

podanego

w poleceniu

18

Uzasadnienie

trafne,

szerokie

i pogłębione

4

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna

spójność

wypowiedzi

lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl

stosowny

6

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis

w pełni

poprawny

lub nieliczne

błędy

nierażące

12

Uzasadnienie

trafne

i szerokie

3

Stanowisko jest

częściowo

adekwatne

do problemu

podanego

w poleceniu

8

Uzasadnienie

trafne,

ale wąskie

2

Nie więcej

niż jeden

błąd

rzeczowy

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

3

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

2

Liczne

błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

4

Uzasadnienie

częściowe

0

Stanowisko jest

nieadekwatne

lub brak

stanowiska

0

Brak

uzasadnienia

stanowiska

0

Błędy

rzeczowe

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne

błędy rażące

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

[[:11]]

Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki

A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować

stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą odpowiedzi problemu.

Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę

ambiwalentną wobec istoty problemu).

Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą odpowiedzi problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub

niepełnego zrozumienia tekstu.

Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli

niezwiązane z poleceniem.

Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki.

B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki.

Uzasadnienie:

− pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia,

− trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu.

Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu.

Uzasadnienie jest:

− szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu,

− wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu

tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury),

− częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre

argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne.

Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu

lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

[[:12]]

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy

wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia

stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez

luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności,

− częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi

pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

[[:13]]

Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i uzasadnij ją. Twoja

praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

Szczegółowe ustalenia dotyczące sposobu oceniania

• Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie

musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu.

• Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany

(nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie

wystarczy samo jego wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego.

• Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) tekstu danego w zadaniu nie

jest jego interpretacją.

• Można przyznać maksymalną liczbę punktów za pracę, w której nie został

opisany kontrast między formą a treścią.

• Zdający wybiera obszar analizy, nie ma obowiązku dokonania np. analizy

formy/języka wiersza.

[[:14]]

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi

i wykorzystanie zawartych w nich

informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]

1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu

2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera […]

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka)

[...] zgodnie z podstawowymi regułami jego

organizacji, przestrzegając zasad spójności

znaczeniowej i logicznej

1.2) przygotowuje wypowiedź [...] (wybiera [...]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera

właściwe słownictwo)

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad logiki

i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

[[:15]]

Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego

A

Koncepcja

interpretacyjna

B

Uzasadnienie

tezy

interpretacyjnej

C

Poprawność

rzeczowa

D

Zamysł

kompozycyjny

E

Spójność

lokalna

F

Styl tekstu

G

Poprawność

językowa

H

Poprawność

zapisu

9

Koncepcja

niesprzeczna

z utworem,

spójna

i obejmująca

sensy

niedosłowne

15

Uzasadnienie

trafne

i pogłębione

4

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna

spójność

wypowiedzi

lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl

stosowny

6

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis

w pełni

poprawny

lub nieliczne

błędy

nierażące

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworem,

ale niespójna

i/lub obejmująca

w większości

znaczenia

dosłowne

10

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Nie więcej

niż jeden

błąd

rzeczowy

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

3

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

2

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

3

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworem

5

Uzasadnienie

częściowo trafne

0

Brak koncepcji

lub koncepcja

całkowicie

sprzeczna

z utworem

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

0

Błędy

rzeczowe

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów

[[:16]]

Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego

A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie

(wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest

spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym.

Koncepcja może być:

− częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście.

− całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście.

− spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu.

− niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania

całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu

(niesprzeczne z interpretowanym utworem).

Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją,

a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie może być:

− trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać

ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu.

− częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

− pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

− niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być

sfunkcjonalizowane.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

[[:17]]

D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są

logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

− częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu)

oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

[[:18]]

O Z JĘ

ÓW ZE

1. W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa ucznia, u którego stwierdzono

dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a. zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b. wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c. opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d. występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e. mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em,

ą-om,

f. mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g. niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h. pisowni niezgodnej z zasadami ortografii [od uczniów wymaga się dobrej

znajomości zasad ortografii, co powoduje nadmierne do nich zaufanie

i schematyczne ich stosowanie, np.: startóje bo startować, błędnej pisowni

wyrazów, którymi nie rządzą zasady ortograficzne (których pisownię trzeba

zapamiętać)],

i. błędnego stosowania lun niestosowania znaków interpunkcyjnych.

2. Uczeń, u którego stwierdzono dysgrafię ma prawo pisać bardzo wolno i stawiać

niekształtne litery, pisać mało czytelnie i poza liniami.

3. Wszystkie inne uchybienia w pracy nie są uzasadnione wymienionymi dysfunkcjami.