Zadanie 1, matura poprawkowa sierpień 2021, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadań 1.–7.
Kwiryna Handke
Socjologia języka
Swoisty charakter egzystencji rodzinnej – jej hermetyczność i prywatność, bliskość i swojskość, czyli ustabilizowany rytm codzienności i odświętności oraz wspólnota odczuwania tego, co na zewnątrz – czynią z tej wewnętrznej przestrzeni sprzyjające miejsce do przekazywania doświadczeń i tajemnic poprzednich pokoleń, a także podstawowej wiedzy o świecie.
W edukacji domowej ważne miejsce zajmuje historia: i ta ogólniejsza, dotycząca kraju, regionu i świata, i ta dotycząca najbliższych, w tym genealogia, ważne fakty i wydarzenia, sylwetki i dokonania członków rodziny. W licznych polskich domach stosunkowo wiele miejsca zajmowały zawsze dzieje wydarzeń patriotycznych, a w przekazach niemal wszystkich rodzin ważną funkcję pełnią obyczaje świeckie i religijne, również lokalne zwyczaje. I wreszcie – umiejętności praktyczne, w obrębie których rozdział ról życiowych według płci i wieku członków rodziny był od dawna ustalony, a zatem i wiedza z poszczególnych dziedzin życia domu i rodziny przekazywana była głównie w "wyspecjalizowanych" kręgach zainteresowań i obowiązków.
Rola wspólnot rodzinnych w przekazywaniu tradycji, także językowej, wiąże się w dużej mierze z sytuacją zewnętrzną. Oddziaływanie rodziny na poszczególnych jej członków jest tym większe, im więcej czynników zewnętrznych sprzyja integracji tej wspólnoty. Jednym z takich czynników jest zagrożenie zewnętrzne (w Polsce okres zaborów). [...] I przeciwnie, brak wyraźnych oznak zewnętrznego zagrożenia sprzyjać może dezintegracji rodziny, na skutek czego język familijny traci swoją rolę czynnika więzi obronnej, nierzadko bywa wówczas osłabiany przez napływ elementów żargonowych, środowiskowych, a także rozmaitych wulgaryzmów i niepożądanych cech obcojęzycznych (taką sytuację obserwujemy w Polsce od końca XX w.). [...]
O trwałości języka familijnego jako zjawiska społecznego w największym stopniu decydują: stabilna pozycja rodziny (kręgu rodzinnego) oraz ciągłość tradycji.
Język familijny ma znamiona swoistego bilingwizmu – w sensie gotowości do przechodzenia na wewnętrzny kod komunikacyjny z chwilą wejścia w rodzinną przestrzeń, w której nawet dorośli członkowie rodziny, prowadzący odrębną własną egzystencję poza domem rodzinnym, odtwarzają nawyki z dzieciństwa. I tak na przykład: osoby, które w komunikacji poza rodziną używają wyłącznie podstawowych i neutralnych form nazw stopni pokrewieństwa (matka, ojciec, siostra, brat, ciotka, wuj itd.), w kręgu rodzinnym przechodzą na używanie form zdrobniałych czy pieszczotliwych (matulka, mateńka, matusia, tata, tatko, ojczulek, siostrzyczka, braciszek, cioteczka, wujaszek, wujcio itd.), a niekiedy też form zgrubień, jeżeli były one przyjęte jako serdeczne w rodzinnym sposobie bycia (brachu, jak się miewasz, byku?). Ten rodzaj zachowań uzewnętrznia się nie tylko w języku, ale również w sposobie bycia. [...]
Żeby zrozumieć w pełni język familijny jako zjawisko zajmujące ważną pozycję w przestrzeni społecznej, trzeba uzmysłowić sobie fenomen polskiego domu. Jego siła i znaczenie umacniały się przez wieki naszych dziejów, a trudny okres zaborów utrwalił w sposób szczególny – jako twierdzę narodową, zamkniętą przed zaborcą, a otwartą przed rodakami. [...]
Jak ta szczególność polskiego domu spełnia się w komunikacji rodzinnej? Już samo wspólne z najbliższymi doświadczanie [...] tradycji narodowej jest formą więzi, a wspólna percepcja rzeczywistości – formą tej komunikacji, boć przecież wspólne doświadczanie nie obywa się bez słów. Tradycyjny przekaz – realizujący się przez określone kręgi słownictwa oraz teksty związane z określonymi sytuacjami i wydarzeniami narodowymi i lokalnymi, takimi jak: pieśni, wiersze, gawędy, opowieści, kolędy, wspomnienia itp. – odgrywa wielką rolę w integracji rodziny.
Zadanie 1.1.
Polecenie
2 punktyNa podstawie tekstu Kwiryny Handke wyjaśnij pojęcie język familijny.
Zadanie 1.2.
Z tekstu Kwiryny Handke wypisz dwa czynniki, które decydują o trwałości języka familijnego jako zjawiska społecznego.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
1.1. Język familijny to język, którym posługuje się dana rodzina. / Język familijny to zjawisko polegające na używaniu pewnych form językowych wyłącznie w domu rodzinnym.
1.2. Czynnik 1.: stabilna pozycja rodziny. Czynnik 2.: ciągłość tradycji.
Schemat punktowania
1.1. 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
1.2. 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Komentarz. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne, spełniające warunki zadania.