Zadanie 6 · notatka syntetyzująca, matura czerwiec 2024, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Teksty do zadania
Tekst 1.
Leon Dyczewski
[Pamięć przeszłości]
Pamięć łączy się nierozerwalnie z czasem i odnosi się do osób, wydarzeń, myśli i przeżyć, zachowań, wytworów użytkowych i symbolicznych, elementów natury, które istniały w określonym czasie uprzednio w stosunku do czasu obecnego. Przeszłość może być nam bliska czasowo lub bardzo odległa, mniej bądź bardziej znana, ale zawsze jest ona dla nas ogromną skarbnicą wiedzy i doświadczeń, z której trzeba korzystać. Paul Ricoeur¹ stawia wręcz postulat „obowiązku pamięci”, bo jeżeli nie pamiętamy przeszłości, to stajemy się ubożsi w wiedzę i doświadczenia, trudniej nam wyznaczać cele działań i je realizować. Z przeszłości wyrasta nasza teraźniejszość i przeszłość zapowiada naszą przyszłość. „Nikt – pisze Norman Davies² – nie potrafi wyobrazić sobie losów kraju, dopóki dobrze nie pozna jego genezy i rozwoju”.
W związku z pamięcią zbiorowości nasuwają się pytania: Dlaczego jedne elementy z przeszłości są wyraźniejsze, inne – słabiej dostrzegane, opisywane, interpretowane, a jeszcze inne – pomijane? Dlaczego jedne wciąż na nowo są nagłaśniane, a o inne się nie dba i powoli przechodzą w niepamięć? Dlaczego jedne elementy w istniejącej teraźniejszości długo są żywotne, inne szybko idą w niepamięć?. Dlatego, że w historii każdego narodu są tak znaczące wydarzenia i postacie, że nie da się ich pominąć. Stanowią one swoisty rdzeń historii i mają trwałą aktualność, co najwyżej są różnie interpretowane. W historii Polski nie da się więc pominąć faktu chrztu Mieszka I, a z nim – chrztu Polski, zwycięstwa polsko-litewskiego nad Krzyżakami pod Grunwaldem, uchwalenia konstytucji 3 maja w 1791 roku, odzyskania niepodległości i zjednoczenia kraju w 1918.
Pokaż cały tekst
Wydobywanie z przeszłości i odsyłanie w niepamięć wydarzeń i osób, nawet znaczących, jest procesem sterowanym, świadomie podejmowanym przez określone gremia, ale także jest to proces spontaniczny i potrzebny, zwłaszcza dzisiaj, kiedy tak wiele się dzieje, kiedy tempo zmian jest wyjątkowo szybkie. Nie da się wszystkiego pamiętać i nie warto wszystkiego z przeszłości przywoływać do teraźniejszości. Zarówno pamięć, jak i niepamięć są konieczne, by zachować ciągłość i tożsamość, porządkować, systematyzować i lepiej rozumieć rzeczywistość. Trafnie to ujął David Lowenthal³: „[...] musimy zapomnieć większość tego, co widzieliśmy. [...] Tylko dzięki zapomnieniu możliwe staje się klasyfikowanie i porządkowanie chaosu”.
Motywy zainteresowania przeszłością są różne. Dwa z nich wydają się podstawowe. Pierwszy to ciekawość poznawcza skłaniająca ludzi do poznawania życia w bliższej i dalszej przeszłości. To typowy motyw badacza, np. historyka, etnografa, etnologa, socjologa. Oni bezinteresownie odtwarzają przeszłość w całościowym jej kontekście. Życie poprzednich pokoleń jest dla nich interesującą księgą, którą chętnie sami czytają i udostępniają innym. W każdym człowieku tkwi też chęć poznawania. Drugi motyw to motyw przydatności. Znajomość przeszłości i korzystanie z niej może pomóc w osiągnięciu celu. To motyw praktyków życiowych, dość częsty w przypadku działacza społecznego, ideologa, filozofa. Szukają oni w przeszłości czegoś, co może wzmocnić ich własny punkt widzenia na sprawy, na których im zależy: może pomóc je lepiej zrozumieć, wzmocnić planowane lub już podjęte działanie.
Na podstawie: Leon Dyczewski, Pamięć przeszłości w mediach, [w:] Dziennikarstwo a literatura w XX i XXI wieku, red. nauk. Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Wojciech Furman, Jerzy Snopek, Warszawa 2011.
¹ Paul Ricoeur – francuski filozof.
² Norman Davies – brytyjski historyk.
³ David Lowenthal – amerykański historyk i geograf.
Tekst 2.
Jerzy Limon
W stronę pamięci
Ludzka pamięć – proces biochemiczny – nie jest zapisem komputerowym, tylko rejestracją poddaną montażowi, na dodatek nie do końca przez nas kontrolowanemu. Znamy to dobrze z własnego doświadczenia nie tylko dlatego, że czegoś nie zapamiętujemy, ale i z tego powodu, że zapamiętujemy inaczej niż inni. Albo nie to, co chcemy. Nawet siebie inaczej pamiętamy, niż inni nas pamiętają. Bywa również, że w perspektywie czasowej zmienia się nasza pamięć o danym wydarzeniu. Potrafimy przysięgać, zaklinać się, że było tak a nie inaczej. Chociaż wcześniej twierdziliśmy co innego. Tak jakby to inny człowiek pamiętał. Czyją zatem jesteśmy pamięcią? Kto nas zapamiętuje? Jak wiadomo, pamięć nie jest stałym zapisem, lecz procesem, w którym zdarzenia z przeszłości i ich zapisy ulegają stałym modyfikacjom, zamazaniu, innej konfiguracji, innym relacjom. Jednak nasza pamięć, gdy jest sprawna, nie działa tak jak komputer – nie zapisuje wszystkiego, co ją w teraźniejszości atakuje, co jej przekażą zmysły i myśli. Przeprowadza selekcję i zachowuje tylko niewielką część tego, co nas spotyka, co oglądamy, czego dotykamy, o czym mówimy czy co przeżywamy. Niczym montażysta w filmie, bo przecież w gruncie rzeczy nasza pamięć jest montażem i modyfikacją tego, czego doświadczamy w teraźniejszości, w myślach, snach i marzeniach. Ale nawet i to, co w pamięci jest od dawna przechowywane, stale podlega modyfikowaniu, modelowaniu na kształt niekoniecznie zgodny z tym, jak to samo zdarzenie zapamiętują inni albo jaki rzeczywisty kształt miały konkretne zdarzenia w czyjejś teraźniejszości.
W dodatku wrażenie jest takie, jakby ów proces przekształcania zdarzeń w narrację naszej pamięci nie był do końca przez nas kontrolowany, jakby w naszym umyśle siedział ktoś, kto za nas przeprowadza selekcję i wymodelowanie. Właśnie ów montażysta-fabularyzator, który nawet z nas samych wciąż na nowo tworzy narrację, zawartą w całej zawiłości naszego świadomego „ja". Jakże często zapominamy o czymś, co powinniśmy pamiętać, albo też pamiętamy mgliście coś, co powinniśmy pamiętać wyraziście. Jakże często pamiętamy coś, co dla nas jawi się jako coś zupełnie nieistotnego, nic nieznaczący szczegół, czyjąś twarz, wypowiedź, przedmiot. Jakieś zdarzenie bez związku. A dla montażysty to – widać – ważne.
Pamięć jest płynna, zmienna, niespokojnie ruchliwa jak rozlana rtęć. Kiedy staje się zapisem, przestaje już być sobą, a staje się tekstem, który należy do określonego gatunku, nie tylko ma swojego narratora, lecz także się już – w swym jednostkowym i materialnym kształcie – nie zmienia. Z ruchliwej rtęci tworzy się amalgamat¹. A przecież oryginalność i niezwykłość pamięci (i snów) polega na swobodzie, na nieskrępowaniu konwencją gatunków, jakie wytworzyła kultura – jest najbardziej atawistyczna² z naszych myślowych zdolności, nieokiełznana do końca przez system wychowawczy i edukacyjny, przez gramatykę naszego języka, a także przez techniki narracyjne czy logikę, poprzez które nakazuje się nam – drogą wieloletniego szkolenia – postrzegać i opisywać świat. Pamięć jest niesforna i nieposkromiona, nie zna lęku i wstydu, jest cudownym połączeniem słów i obrazów, zapachów i smaków, wszystkich zmysłów, myśli i wyobrażeń. Jest siostrą snów, kuzynką marzeń. To nie matryca, ale raczej kalejdoskop³ z dodatkowym wymiarem czasu.
Na podstawie: Jerzy Limon, W stronę pamięci, [w:] tegoż, Młot na poetów albo Kronika ściętych głów, Gdańsk 2014.
¹ Amalgamat – tu: mieszanina różnych elementów; zlepek.
² Atawistyczna – pierwotna, wrodzona.
³ Kalejdoskop – zabawka w kształcie rurki z umieszczonymi wewnątrz płaskimi, pochylonymi zwierciadłami, między którymi znajdują się kolorowe szkiełka i kamyki tworzące przez odbicie symetryczne wzory i barwne figury, zmieniające się za każdym potrząśnięciem przyrządu.
Polecenie
4 punktyNa podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: sposób funkcjonowania pamięci. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak napisać notatkę syntetyzującą
Notatka zestawia stanowiska autorów dwóch tekstów wobec tematu podanego w poleceniu. Ma 60-90 wyrazów i jest za 4 punkty.
Przeczytaj temat notatki
Polecenie podaje zagadnienie (np. dlaczego ludzie odkrywają kosmos). Wszystko, co nie dotyczy tego zagadnienia, pomiń.
Znajdź stanowisko każdego autora
Jedno lub dwa zdania na tekst: co autor twierdzi w tej sprawie. Uogólniaj własnymi słowami, bez cytatów i bez przykładów z tekstu.
Zestaw stanowiska
Napisz wprost, co autorów łączy, a co różni, albo jakie różne aspekty zagadnienia pokazują. Bez zestawienia notatka dostaje najwyżej 1 punkt za treść.
Policz wyrazy i popraw język
Mniej niż 60 albo więcej niż 90 wyrazów obniża wynik o punkt. Czwarty punkt jest za poprawność językową, ortografię i interpunkcję.
Czego unikać
- własnej opinii o temacie
- streszczania tekstów po kolei bez porównania
- cytatów i szczegółów zamiast uogólnienia
Za co są punkty
3 punkty za treść (stanowiska, zestawienie, spójność, długość) i 1 punkt za język.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Przykładowe notatki z klucza CKE
Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść
• Tematem obu tekstów jest opis sposobu funkcjonowania pamięci. Leon Dyczewski pisze o pamięci zbiorowości. Zauważa, że podlega ona sterowaniu, ponieważ określone grupy ludzi decydują o tym, o których wydarzeniach historycznych dany naród powinien pamiętać, żeby kształtować swoją tożsamość. Z kolei Jerzy Limon opisuje funkcjonowanie pamięci ludzkiej – jednostkowej. Ta pamięć również ulega wymodelowaniu, ale człowiek ma wrażenie, że dzieje się to poza jego kontrolą, ponieważ np. z upływem czasu inaczej pamięta jakieś wydarzenie. [72 wyrazy]
• Tematem obu tekstów są sposoby funkcjonowania pamięci. Dyczewski pisze o pamięci zbiorowości. Zauważa, że osnuta jest ona wokół faktów, których nie da się pominąć. Jest jednak kształtowana i zmienia się pod wpływem określonych gremiów i rzeczywistości. Zauważa, że pamięć służy kształtowaniu tożsamości zbiorowej, np. narodu. Z kolei Limon opisuje funkcjonowanie jednostkowej pamięci ludzkiej. Ta pamięć również ulega zmianom, ale dzieje się to poza świadomością i kontrolą człowieka, który po upływie pewnego czasu inaczej pamięta jakieś wydarzenie. [76 wyrazów]
• Oba teksty dotyczą sposobu funkcjonowania pamięci. Dyczewski mówi o pamięci zbiorowej, która podlega modyfikacjom. Zmiany w obrębie takiej pamięci dokonywane są przez określone grupy ludzi, decydujące, o których wydarzeniach historycznych należy pamiętać, żeby kształtować tożsamość narodową. Natomiast Limon opisuje sposób funkcjonowania pamięci w perspektywie jednostkowej. Pamięć jednostki, jak pamięć zbiorowa, także jest modyfikowana. Jednak w tym przypadku człowiek odnosi wrażenie, że ma ograniczoną kontrolę nad treściami zawartymi w swojej pamięci, ponieważ z nie do końca zrozumiałych powodów ludzka pamięć – wraz z upływem czasu – zmienia się, nieustannie przeobraża. [87 wyrazów]
Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów
a) Stanowisko autora 1. tekstu, np.
Pamięć zbiorowości/zbiorowa podlega modyfikowaniu/kształtowaniu/porządkowaniu.
b) Stanowisko autora 2. tekstu, np.
Pamięć jako proces biochemiczny nie podlega żadnym innym regułom / jest zmienna.
2) Zestawienie stanowisk, np.
Z zestawienia stanowisk może wynikać:
• tekst 1.: perspektywa zbiorowości; tekst 2.: perspektywa jednostki
• tekst 1.: pamięć zbiorowa jest kształtowana/kontrolowana przez człowieka; tekst 2.: człowiek nie ma całkowitej kontroli nad pamięcią.
Uwaga.
Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich.
Schemat punktowania
Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
Treść
A. przedstawienie stanowiska każdego autora: notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, na odpowiednim poziomie uogólnienia
B. zestawienie stanowisk obu autorów: w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. spójność: notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość
D. długość notatki: 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 3 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów.
alboA. notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, ale poziom uogólnienia jest zaburzony
B. w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności
D. 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 2 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów.
alboA. notatka przedstawia stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście
B. stanowisk obu autorów nie zestawiono albo zestawiono je niepoprawnie; nie wskazano np. punktów wspólnych/rozbieżnych albo różnych aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności
D. 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A i C określone dla 1 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów.
albonotatka nie spełnia żadnego z kryteriów określonego dla 1 pkt.
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).
Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.