Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

powstaje w wyniku percepcji określonego elementu struktury dzieła literackiego (postaci

przedstawionej w dziele, opisanego jej działania lub przytoczonej wypowiedzi), stanowi jeden

z istotniejszych momentów procesu komunikacyjnego, dokonującego się w akcie lektury.

W przeżyciu komizmu, dzięki zachodzącemu w nim połączeniu elementów obiektywnych

(jakości przedmiotu komicznego wynikających z semantyki przekazu) i subiektywnych

(zdolności percypującego podmiotu do przeżycia komizmu), w jakimś stopniu zaciera się ostra

i nieprzekraczalna, jak mogłoby się wydawać, granica pomiędzy mikrokosmosem świata

przedstawionego w utworze a makrokosmosem dostępnym empirycznemu poznaniu

czytelnika. Komizm ustanawia, rzec by można, pewnego rodzaju związek pomiędzy

wewnętrzną sferą dzieła, […] a tym, co wobec niego zewnętrzne, co przynależy do

świadomości odbiorcy i okoliczności towarzyszących procesowi lektury. Z jednej strony,

odpowiednio zorganizowane w strukturę apelacyjną elementy utworu aktywizują czytelnika,

wywołują rozmaite reakcje emocjonalne, intelektualne i wolicjonalne, z drugiej zaś – odbiorca,

wyposażony w kompetencje kulturowe, doświadczenie życiowe, rozmaite predyspozycje

i nawyki, niejako „wnika” w przedstawiony mu świat dzieła, zostaje zaproszony do dialogu

z postawą wyrażoną w utworze, z własnego punktu widzenia waloryzuje śmieszący przedmiot.

W jakimś sensie żyje – poprzez przeżycie komizmu – tym, co oferuje mu literatura. Związek

ten jest w swej istocie wielopłaszczyznowy i wielofunkcyjny, obejmuje swym zasięgiem

rozmaite jakości o charakterze kulturowym, aksjologicznym i życiowym, ogniskuje się zaś

wokół tego, co w teorii śmiesznego zwykło się nazywać poznawczą funkcją komizmu. […]

Poznawcze aspekty komizmu literackiego wiążą się ściśle z analogicznymi

właściwościami samego dzieła traktowanego jako wypowiedź, która przekazuje pewien typ

wiedzy o rzeczywistości pozatekstowej. W takim ujęciu świat przedstawiony w dziele, a także

– pośrednio – warstwa językowa utworu, służy za wehikuł znaczeń, które w wyniku operacji

interpretacyjnych dają model świata realnego. To, co komiczne, należąc po części do zjawisk

natury językowej, po części zaś do sfery treściowej dzieła, niewątpliwie współtworzy ów

model: wyznacza niektóre z jego składowych (w przypadku utworów, w których śmieszność

jest drugorzędną jakością artystyczną, np. w XIX-wiecznej powieści realistycznej) bądź jest

główną osią krystalizacji takiego modelu (w przypadku utworów, w których komiczne jest

jednym z zasadniczych elementów jakościowego wyposażenia dzieła, np. w satyrze czy

parodii). Potraktowanie komizmu właśnie w ten sposób: jako kategorii istotnej z punktu

widzenia konstrukcji znaczenia przekazu literackiego w momencie jego nadania i rekonstrukcji

tegoż znaczenia w momencie odbioru, otwiera przed badaczem interesujące horyzonty

poznawcze. Pozwala przede wszystkim przesunąć punkt widzenia z tego, co komizm pomaga

dostrzec w rzeczywistości, na to, jak dostarcza on odbiorcy znaczeń niezbędnych

w odtwarzaniu obrazu świata implikowanego przez tekst. To bez wątpienia istotna zmiana

spojrzenia: dotychczasowe teorie komizmu, jakie budowano od czasów Arystotelesa,

w zasadzie koncentrowały się na rejestracji efektów poznawczej funkcji śmiesznego, a pomija

zupełnie same mechanizmy poznania lub minimalizowały ich istotność. Przyjęcie nowej

perspektywy pozwala, jak sądzę, w jakimś stopniu odwrócić tę hierarchię ważności

problemów.

Na podstawie: Aleksander Główczewski, Komizm w procesie komunikacji literackiej, [w:] tenże,

Komizm w literaturze. Studia w perspektywie kumunikacyjnej, Toruń 2013.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Stanisław Baliński

Okno wspomnień

Każdy ma w swej pamięci pośród wspomnień mglistych

Jakiś obraz owiany barwą nieco złudną,

Obraz taki wyłączny, własny, osobisty,

Że trudno go wyjawić, wypowiedzieć trudno.

Może to być wspomnienie smugi nad obłokiem,

Płynącym o świtaniu po różowym niebie,

Albo – smugi latarni wśród nocy głębokiej:

Znak, że ktoś inny jeszcze czuwa oprócz ciebie.

Może to być blask słońca, co pogodę wróży,

Lub błysk stalowej iskry, zapalonej w loncie,

Może być jakiś wieczór, co na wsi się dłuży,

Jak senny gwizd pociągu, gdzieś na horyzoncie.

Może być czyjaś radość po lekarza słowie,

Który zapewnił wiernie, że przywróci zdrowie.

Może być wreszcie fragment z sonaty, co kryje

Pamięć o przyjacielu, co dawno nie żyje.

Obojętne, co streszcza obraz niedzisiejszy,

Może być – krótko mówiąc – błahy, najzwyklejszy,

Ale posiada jakieś ukryte znaczenie

I wozimy go z sobą wśród wojny i grzmotu,

Jak pamiątkę, co w drodze nie sprawia kłopotu,

A czasami pociesza nas niepostrzeżenie.

Gdy wracacie wieczorem znużeni, zziębnięci,

Do waszego dziś domu, taniego hotelu,

Żeby odpocząć wreszcie w spłowiałym fotelu,

Wyciągnijcie ten obraz z portfela pamięci,

Bo on zawsze do serca pogody doleje,

Jak ogień na kominku, co wam ręce grzeje.

Postój w Paryżu 1940

Stanisław Baliński, Peregrynacje. Poezje wybrane 1929–1981, Warszawa 1982.

Stanisław Barańczak

Jeżeli porcelana, to wyłącznie taka

Jeżeli porcelana to wyłącznie taka

Której nie żal pod butem tragarza lub gąsienicą czołgu,

Jeżeli fotel, to niezbyt wygodny, tak aby

Nie było przykro podnieść się i odejść;

Jeżeli odzież, to tyle, ile można unieść w walizce,

Jeżeli książki, to te, które można unieść w pamięci,

Jeżeli plany, to takie, by można o nich zapomnieć

gdy nadejdzie czas następnej przeprowadzki

na inną ulicę, kontynent, etap dziejowy

lub świat

Kto ci powiedział, że wolno się przyzwyczajać?

Kto ci powiedział, że cokolwiek jest na zawsze?

Czy nikt ci nie powiedział, że nie będziesz nigdy

w świecie

czuł się jak u siebie w domu?

Stanisław Barańczak, Wiersze zebrane, Kraków 2007.

3. Rozważenie i ocena stanowiska autora i sformułowanie własnego stanowiska wobec

problemu, np.

– Piszący określa stanowisko autora w wybranym przez siebie aspekcie.

– Piszący formułuje swoje stanowisko, zgadzając się z autorką tekstu lub kwestionując jej argu-

mentację. Może np. zgadzać się lub nie ze stwierdzeniem, że „domeną literatury jest pamięć

jednostkowa”, a nie zbiorowa, lub podważać tezę, w myśl której kategoria pamięci pozwala

lepiej (lub w ogóle) zrozumieć „kondycję człowieka i sztuki”.

4. Sformułowanie argumentów, np.

– Literatura memorialna staje się z jednej strony swoistym katharsis, zbawieniem dla człowieka

(np. obraz Litwy jako krainy szczęścia w Panu Tadeuszu), z drugiej zaś traumatyczne wspo-

mnienia z przeszłości destruktywnie wpływają na tożsamość jednostki (np. świadczy o tym

literatura czasów wojny i okupacji, poezja Różewicza).

5. Sformułowanie własnych wniosków

Przykładowe teksty kultury

– A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, B. Schulz, Sklepy cynamonowe, E. Orzeszkowa, Nad Niemnem;

– literatura okresu II wojny światowej i poruszająca tematykę wojenną (np. opowiadania W. Bo-

rowskiego, G. Herling-Grudziński, Inny świat, Z. Nałkowska, Medaliony, poezja K.K. Baczyńskie-

go, poezja T. Różewicza, piosenka literacka J. Kaczmarskiego);

www.operon.pl

2

Język polski. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM

– literatura poruszająca tematykę poszukiwania własnej tożsamości (np. M. Kuncewiczowa, Cu-

dzoziemka)

– literatura wspomnieniowa (dzienniki, pamiętniki, wspomnienia np. J. Iwaszkiewicza, J. Lecho-

nia, W. Gombrowicza).

W zadaniu jest oceniana umiejętność twórczego wykorzystania tekstów kultury typu: recenzja,

szkic, artykuł, esej, w odwołaniu do rozmaitych kontekstów. Za zadanie przyznaje się maksymal-

nie 40 punktów. Wypracowanie musi mieć nie mniej niż 300 wyrazów.

Wypowiedź pisemna jest sprawdzana zgodnie z kryteriami podanymi w Informatorze o egzami-

nie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015 (www.cke.edu.pl).

Kryteria oceny wypowiedzi

argumentacyjnej

Zasady przyznawania punktów

Liczba

punktów

Określenie problemu

Oceniając pracę pod względem określenia problemu,

bierze się pod uwagę jego zgodność z tekstem oraz to, czy

jest ono pełne.

– 9 pkt – określenie problemu zgodne z tekstem i pełne

– 6 pkt – określenie problemu zgodne z tekstem, ale nie-

pełne

– 3 pkt – określenie problemu częściowo zgodne z tekstem

– 0 pkt – brak określenia problemu lub problem niezgodny

z tekstem

0–9

Sformułowanie stanowi-

ska wobec rozwiązania

przyjętego przez autora

tekstu

Oceniając pracę pod względem sformułowania stanowiska

wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu, bierze

się pod uwagę, czy jest ono adekwatne do tekstu i czy jest

ono pełne.

– 9 pkt – stanowisko adekwatne do tekstu i pełne

– 6 pkt – stanowisko adekwatne do tekstu, ale niepełne

– 3 pkt – stanowisko częściowo adekwatne do tekstu

– 0 pkt – brak stanowiska lub stanowisko nieadekwatne do

tekstu

0–9

Poprawność rzeczowa

Oceniając pracę pod względem poprawności rzeczowej,

bierze się pod uwagę liczbę błędów rzeczowych.

– 2 pkt – brak błędów rzeczowych

– 0 pkt – jeden błąd rzeczowy lub więcej błędów rzeczo-

wych

Błąd kardynalny to błąd wskazujący na nieznajomość

tekstu kultury oraz kontekstów, do których odwołuje

się zdający.

0–2

Zamysł kompozycyjny

Oceniając pracę pod względem zamysłu kompozycyjnego,

bierze się pod uwagę:

– funkcjonalność segmentacji – czy zostały wyodrębnione

w tekście (językowo i graficznie) części pracy oraz akapity,

– uporządkowanie tekstu – czy wyodrębnione części i aka-

pity zostały logicznie uporządkowane.

– 6 pkt – kompozycja funkcjonalna

– 3 pkt – zaburzenia funkcjonalności kompozycji

– 0 pkt – brak zamysłu kompozycyjnego

0–6

www.operon.pl

3

Język polski. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM

Spójność lokalna

Oceniając pracę pod względem spójności lokalnej, bierze

się pod uwagę zgodność logiczną i gramatyczną między

sąsiadującymi zdaniami w akapitach.

– 2 pkt – pełna spójność wypowiedzi lub nieznaczne zabu-

rzenie spójności

– 1 pkt – znaczne zaburzenie spójności

– 0 pkt – wypowiedź niespójna

0–2

Styl tekstu

Oceniając pracę pod względem stylu tekstu, bierze się pod

uwagę jego stosowność, zachowanie zasady decorum.

– 4 pkt – styl stosowny

– 2 pkt – styl częściowo stosowny

– 0 pkt – styl niestosowny

0–4

Poprawność językowa

Oceniając pracę pod względem poprawności językowej,

bierze się pod uwagę liczbę i wagę błędów składniowych,

leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyj-

nych i stylistycznych.

– 4 pkt – brak błędów lub nieliczne błędy nierażące

– 2 pkt – liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące

– 0 pkt – liczne błędy rażące

0–4

Poprawność zapisu

Oceniając pracę pod względem poprawności zapisu, bierze

się pod uwagę liczbę oraz wagę błędów ortograficznych

i interpunkcyjnych.

– 4 pkt – zapis w pełni poprawny lub nieliczne błędy niera-

żące

– 2 pkt – liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące

– 0 pkt – liczne błędy rażące

0–4

Niezależnie od stopnia realizacji poszczególnych podkryteriów zdający:

– otrzymuje 0 punktów w pozostałych kategoriach, jeżeli przyznano 0 punktów w kategorii

określenie problemu,

– nie otrzymuje punktów w pozostałych kategoriach, jeżeli otrzymał 3 punkty w kategorii

określenie problemu, a 0 punktów za sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego

przez autora tekstu,

– otrzymuje punkty tylko w kategoriach: określenie problemu, sformułowanie stanowiska wo-

bec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu i poprawność rzeczowa, jeśli praca składa się

z mniej niż 300 słów.

Praca zostaje zdyskwalifikowana w przypadku pojawienia się błędu kardynalnego.

Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 300 słów.

Przykładowy plan interpretacji porównawczej

1. Sformułowanie hipotezy interpretacyjnej, np.

– oba teksty pochodzą z tej samej epoki;

– są to wiersze białe, wolne;

– bohaterem lirycznym obu wierszy jest twórca – poeta;

– wiersze traktują o sprawczości poezji.

www.operon.pl

4

Język polski. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM

2. Określenie czasu, miejsca, akcji, bohaterów obu wierszy, np.

– bohaterami obu wierszy są twórcy, artyści, poeci w momencie tworzenia;

– podmiot liryczny w wierszu Herberta nie ujawnia się, w wierszu Szymborskiej podmiotem jest

poeta wypowiadający się w 1 os. l. poj. (zaimki: „spod moich palców”, czasowniki w 1 os. „jeśli

każę”) itd.;

– bohaterowie utworów lirycznych uchwyceni są w momencie tworzenia;

– bohater wiersza Herberta, tytułowy „Wybraniec gwiazd”, nie jest aniołem, lecz bardzo chce się

do niego upodobnić; nie ma skrzydeł, a jedynie „upierzoną prawą dłoń”, próbuje wznosić się

ku niebu, lecz upada (ale mimo tych upadków nie poddaje się);

– bohater wiersza Szymborskiej gorzko zauważa, że nie ma wpływu na własny los, ale może do-

wolnie kształtować świat i postaci, które tworzy, niejako stając się demiurgiem;

– akt twórczy nie ogranicza się jedynie do pisania, lecz ma większą moc.

3. Określenie problemu

– problem sprawczości poezji;

– rola i znaczenie pisarza (artysty twórcy);

– wpływ człowieka na własny i cudzy los: u Szymborskiej poeta, nawet jeśli nie ma wpływu na swój

los na Ziemi, bo jest on zależny od Stwórcy, ma jednak wpływ na światy i postacie, które tworzy;

u Herberta marzy o tym, by trwać wiecznie, walczyć pomimo przeciwności, zbliżać się do gwiazd;

– granice sztuki – jak daleko może posunąć się artysta w swoich utworach, co może w nich

„utrwalić” („zemsta ręki śmiertelnej” czy „kreślenie profilu nieskończoności”); w utworze

Herberta bohater liryczny wpływa na siebie, chce kształtować siebie, tworzyć, zbliżać się do

gwiazd, a u Szymborskiej pisanie sprawia artyście radość, utrwala chwile.

4. Podsumowanie, np.

– dostrzeżenie motywu poezji i artysty w obu utworach;

– dostrzeżenie roli poezji i poety – przekraczania granic, kształtowania losu, buntowania się;

– zauważenie, że w obu utworach cel poezji jest inny.

Szczegółowe ustalenia dotyczące sposobu oceniania

− W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

− Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi

tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.

− Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest niewystarczające.

W interpretacji:

− musi być widoczna koncepcja interpretacyjna zdającego, wyrażona w formie tezy lub wyni-

kająca z wywodu;

− przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tek-

stów i pogłębiający koncepcję interpretacyjną); nie wystarczy samo jego wskazanie lub ha-

słowe odwołanie się do niego lub przywołanie innego tekstu kultury podejmującego ten

sam motyw;

− proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) tekstów danych w zadaniu nie jest ich in-

terpretacją;

− w pracach powinny zostać wskazane płaszczyzny porównania, np.: podobieństwa i różnice

w postawach osób mówiących w wierszach, krytyczna wymowa wierszy.

www.operon.pl

5

Język polski. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM

W zadaniu jest oceniana umiejętność tworzenia wypowiedzi pisemnej zgodnej z regułami jej or-

ganizacji, zachowującej zasady spójności znaczeniowej i logicznej, mającej czytelną kompozycję,

będącej spójną i funkcjonalną pod kątem stylistycznym. Za zadanie przyznaje się maksymalnie

40 punktów. Wypracowanie musi mieć nie mniej niż 300 wyrazów.

Wypowiedź pisemna jest sprawdzana zgodnie z kryteriami podanymi w Informatorze o egzami-

nie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015 (www.cke.edu.pl).

Kryteria oceny interpretacji

porównawczej

Zasady przyznawania punktów

Liczba

punktów

Koncepcja porównywania

utworów

Oceniając pracę pod względem koncepcji porównywania

utworów, bierze się pod uwagę jej niesprzeczność z utwo-

rami oraz skalę spójności. Istotne jest również to, czy

zdający odnajduje sensy niedosłowne w utworze.

– 6 pkt – koncepcja niesprzeczna z utworami i spójna

– 4 pkt – koncepcja niesprzeczna z utworami i częściowo

spójna

– 2 pkt – koncepcja częściowo sprzeczna z utworami

– 0 pkt – koncepcja sprzeczna z utworami lub brak koncep-

cji

0–6

Uzasadnienie tezy inter-

pretacyjnej

Oceniając pracę pod względem uzasadnienia tezy interpre-

tacyjnej, bierze się pod uwagę, czy jest:

– trafne i pogłębione – znajduje potwierdzenie nie tylko

w tekstach, lecz także w kontekstach.

– 12 pkt – uzasadnienie trafne i pogłębione

– 8 pkt – uzasadnienie trafne, ale niepogłębione

– 4 pkt – uzasadnienie częściowo trafne

– 0 pkt – brak trafnych argumentów uzasadniających inter-

pretację porównawczą

0–12

Poprawność rzeczowa

Oceniając pracę pod względem poprawności rzeczowej,

bierze się pod uwagę liczbę błędów rzeczowych:

– 2 pkt – brak błędów rzeczowych

– 0 pkt – jeden błąd rzeczowy lub więcej błędów rzeczo-

wych

Błąd kardynalny to błąd wskazujący na nieznajomość

tekstu kultury oraz kontekstów, do których odwołuje

się zdający.

0–2

Zamysł kompozycyjny

Oceniając pracę pod względem zamysłu kompozycyjnego,

bierze się pod uwagę:

– funkcjonalność segmentacji – czy zostały wyodrębnione

w tekście (językowo i graficznie) części pracy oraz akapity,

– uporządkowanie tekstu – czy wyodrębnione części i aka-

pity zostały logicznie uporządkowane.

– 6 pkt – kompozycja funkcjonalna

– 3 pkt – zaburzenia funkcjonalności kompozycji

– 0 pkt – brak zamysłu kompozycyjnego

0–6

www.operon.pl

6

Język polski. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM

Spójność lokalna

Oceniając pracę pod względem spójności lokalnej, bierze

się pod uwagę zgodność logiczną i gramatyczną między

sąsiadującymi zdaniami w akapitach.

– 2 pkt – pełna spójność wypowiedzi lub nieznaczne zabu-

rzenie spójności

– 1 pkt – znaczne zaburzenie spójności

– 0 pkt – wypowiedź niespójna

0–2

Styl tekstu

Oceniając pracę pod względem stylu tekstu, bierze się pod

uwagę jego stosowność, zachowanie zasady decorum.

– 4 pkt – styl stosowny

– 2 pkt – styl częściowo stosowny

– 0 pkt – styl niestosowny

0–4

Poprawność językowa

Oceniając pracę pod względem poprawności językowej,

bierze się pod uwagę liczbę i wagę błędów składniowych,

leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyj-

nych i stylistycznych.

– 4 pkt – brak błędów lub nieliczne błędy nierażące

– 2 pkt – liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące

– 0 pkt – liczne błędy rażące

0–4

Poprawność zapisu

Oceniając pracę pod względem poprawności zapisu, bierze

się pod uwagę liczbę oraz wagę błędów ortograficznych

i interpunkcyjnych.

– 4 pkt – zapis w pełni poprawny lub nieliczne błędy niera-

żące

– 2 pkt – liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące

– 0 pkt – liczne błędy rażące

0–4

Niezależnie od stopnia realizacji poszczególnych podkryteriów zdający:

– otrzymuje 0 punktów w pozostałych kategoriach, jeżeli przyznano 0 punktów w kategorii kon-

cepcja interpretacyjna,

– nie otrzymuje punktów w pozostałych kategoriach, jeżeli otrzymał 2 punkty w kategorii kon-

cepcja porównywania utworów, a 0 punktów za uzasadnienie tezy interpretacyjnej,

– otrzymuje punkty tylko w kategoriach: koncepcja porównywania utworów, uzasadnienie tezy

interpretacyjnej i poprawność rzeczowa, jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów.

Praca zostaje zdyskwalifikowana w przypadku pojawienia się błędu kardynalnego.

* Kod umożliwia dostęp do wszystkich materiałów zawartych w serwisie gieldamaturalna.pl do 31.12.2019 r.

Giełda maturalna - serwis do nauki on-line

TWÓJ KOD DOSTĘPU

G 1 9 2 E E 6 3 6

Zaloguj się na gieldamaturalna.pl

Wpisz swój kod

Odblokuj czasowy dostęp do bazy dodatkowych

zadań i arkuszy (masz dostęp do 31.12.2019 r.)

1

2

3