Wypracowanie, matura maj 2022, język polski rozszerzony

40 pktwypracowaniełatwe 76%Maj 2022

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.

Temat 1

Określ, jaki problem podejmuje Bogumiła Kaniewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Bogumiła Kaniewska

Doświadczenie historyczne w zapisie literackim

Historia jako kontekst pojawia się w każdym tekście literackim, bez względu na jego temat, poetykę, gatunek. Dzieje się tak z oczywistego powodu: dzieło skonstruowane jest zawsze z materii historycznej, odbija – świadomie lub bezwiednie – stan świadomości swojej epoki, rejestruje obyczaje, stan języka, mody, konwencje… Świetnym źródłem wiedzy o czasie i miejscu są powieści kryminalne, gromadzące dowody, ślady, poszlaki, rekonstruujące obyczajowe i społeczne realia. […] Mnóstwa obyczajowych szczegółów dostarczają także powieści o charakterze obyczajowym, a także te dla młodych czytelników. […] Jerzy Holzer wskazuje, że źródłem wiedzy historycznej stają się także utwory o estetyce zdeformowanej, jak utwory Witkacego¹ czy Schulza: „Można sobie wyobrazić także wykorzystanie jako źródła do opisu gospodarstwa domowego żydowskiej rodziny kupieckiej w niedużym mieście lub w ogóle warunków życia takiej rodziny opowiadań Brunona Schulza […]”. […]

Dzieło literackie stanowi więc pewną jednostkową opowieść o historii – i właśnie jako takie ma wartość dokumentu. Każda taka opowieść nawiązuje dialog z głównym nurtem historii, przetwarza go, weryfikuje i artykułuje na swój indywidualny sposób. Katastroficzne, groteskowe wizje końca świata pojawiające się u Witkacego są równie cennym dokumentem świadomości tamtych czasów, co metaforyczna przemiana ojca narratora Sanatorium pod Klepsydrą². […] Mamy tu do czynienia z rozmaitymi artykulacjami historycznego doświadczenia, które ma przecież charakter indywidualny. Literatura staje się w ten sposób enklawą³ pamięci indywidualnej, nie znaczy to jednak wcale, że nie wchodzi ona w relację z pamięcią zbiorową.

Pokaż cały tekst

Dialog, jaki toczy się pomiędzy literaturą a historią, można potraktować jako swoistą relację czy właściwie przestrzeń intertekstualną⁴ pojmowaną, jak proponował Ryszard Nycz, jako sfera „mediatyzacji⁵ między ogółem intertekstualnych własności i relacji a polem ekstratekstualnych⁶ odniesień i uwarunkowań w społecznej, historycznej, kulturowej rzeczywistości”. Gdy utwór literacki staje się dokumentem, nie traci przy tym żadnych cech swoistych, zawarta w nim wizja historii jest zawsze obrazem literacko przetworzonym, zdeterminowanym przez typ narracji czy rodzaj monologu lirycznego, pozycję podmiotu itd. Słowem: doświadczenie historyczne zawsze podlega w nim estetyzacji, a tym samym – przekształceniu. Bez względu na to, czy autor zastosuje paradokumentalną konwencję literackiego reportażu, metaforę czy groteskę, odległość dzieła od doświadczenia, od historycznej rzeczywistości, od doznania czy przeżycia, pozostaje taka sama – doświadczone staje się bowiem zaświadczonym. […]

Mediatyzację doświadczenia historycznego pojmowałabym zatem jako rodzaj przekładu doświadczenia historycznego na środki dostępne literaturze, swoiste przetwarzanie racji historii na racje literatury.

Studiując czarno-białe zdjęcia czy fotografie w kolorze sepii, nie wysnuwamy z naszych badań pochopnych wniosków, że świat przed laty był jednobarwny… Z tą samą pobłażliwością traktować należy dzieło literackie, które zawsze o historii mówi. I mówi zawsze po swojemu.

Na podstawie: Bogumiła Kaniewska, Doświadczenie historyczne w zapisie literackim, „Kultura Współczesna”, nr 3/2007, www.nck.pl

¹ Witkacy – Stanisław Ignacy Witkiewicz, autor dramatu Szewcy.

² Sanatorium pod Klepsydrą – tytułowe opowiadanie zbioru opowiadań Brunona Schulza.

³ Enklawa – teren otoczony obszarem o innym charakterze.

⁴ Intertekstualny – dotyczący powiązań utworu literackiego z innymi dziełami literackimi.

⁵ Mediatyzacja – działanie służące zapośredniczaniu między dwoma pojęciami, bytami lub zjawiskami.

⁶ Ekstratekstualny – dotyczący powiązań pozaliterackich.

Temat 2

Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Godzina tworzenia

Czarodziejska godzino tworzenia,

najpiękniejsza z wszystkich godzin życia,

światło twoje duszę rozpromienia,

jak toń morską rozpromienia słońce,

kiedy szuka w niej swego odbicia,

na błękitach płonące.

W czarodziejskiej tworzenia godzinie

myśl rozwija się jak kwiat różany:

z wolna listek po listku rozwinie,

coraz więcej z listków bije woni,

aż cudnymi barwy malowany,

cały kwiat się rozsłoni.

A ten kolor i ten zapach w kwiecie

tak upaja bosko i odurza,

że o całym zapominasz świecie,

jakbyś w zamków zaklętych podwoje

wstąpił nagle – świat twój to myśl-róża,

umysł i serce twoje.

[1891]

Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Godzina tworzenia, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1991.

Tadeusz Różewicz

[Próbowałem sobie przypomnieć…]

Próbowałem sobie przypomnieć

ten piękny

nie napisany

wiersz

ukształtowany w nocy

prawie dojrzały

zanurzał się

roztapiał w świetle dnia

nie istniał

wiersz był prawdopodobnie

wierszem o sobie samym

jak perła

jest opisem perły

a motyl opisem motyla

chwilami czułem go na języku

i niespokojny czekałem

na przemienienie

w słowo

ten gasnący

w świetle dziennym wiersz

ukrył się w sobie

tylko czasem zalśni

ale nie wyciągam go

z ciemnej głębiny

na płaski brzeg

rzeczywistości

[1982]

Tadeusz Różewicz, [Próbowałem sobie przypomnieć…], [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 2019.

Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie

Jak podejść do tego wypracowania

To arkusz w formule obowiązującej do 2022 roku: rozprawka albo interpretacja tekstu z arkusza. Dziś ćwiczy na nim czytanie tematu, stawianie tezy i argumentowanie tekstem.

  1. Wybierz temat i formę

    Temat 1 to zwykle wypowiedź argumentacyjna do fragmentu z arkusza, temat 2 interpretacja wiersza albo interpretacja porównawcza.

  2. Postaw tezę albo koncepcję interpretacyjną

    W rozprawce: stanowisko wobec problemu z polecenia. W interpretacji: jedno zdanie o tym, o czym jest utwór i co z tego wynika.

  3. Uzasadniaj tekstem

    Każdy argument opieraj na konkretnym miejscu we fragmencie i na całym utworze, a w rozprawce także na innym tekście kultury.

  4. Zamknij kompozycję

    Wstęp, akapity z jedną myślą, zakończenie z wnioskiem. Kryteria tej formuły znajdziesz w rozwiązaniu.

Czego unikać

  • streszczania fragmentu
  • interpretacji bez odwołań do tekstu
  • przenoszenia wymagań nowej formuły (liczba kontekstów, lista lektur) na ten arkusz

Za co są punkty

Punktacja starej formuły ma osiem kategorii od A do H; najwięcej punktów jest za tezę i jej uzasadnienie.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Co musi być w pracy na dany temat

Temat 1

Określenie problemu, np.:

relacje między tekstem literackim a historią

obecność historii w tekście literackim

sposoby obrazowania historii w tekście literackim.

Uwaga. Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli:

wyjaśnienie, jak się rozumie problem (to, w jaki sposób ukazane są relacje między tekstem literackim a historią), z czego on wynika

umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście.

Rozwiązanie problemu przyjęte przez Bogumiłę Kaniewską, np.:

tekst literacki jest dokumentem indywidualnych doświadczeń historycznych

historia w tekście literackim jest zawsze literacko przetworzona

dialog pomiędzy literaturą a historią.

Objaśnienia (temat 1.):

A. Określenie problemu uważa się za:

pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami);

niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu;

częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za:

częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora;

pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego;

niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

Temat 2

W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów.

Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu.

Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest niewystarczające.

Objaśnienia (temat 2.):

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest:

niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne;

częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne;

całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach.

Koncepcja jest:

spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów;

częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej;

niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).

Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest:

częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy;

pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się;

niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

Kryteria oceniania: 40 pkt

Temat 1. Kryteria oceny wypowiedzi argumentacyjnej (maksymalnie 40 pkt)

A. Określenie problemu (0–9 pkt):

9 pkt

określenie problemu zgodne z tekstem i pełne.

6 pkt

określenie problemu zgodne z tekstem, ale niepełne.

3 pkt

określenie problemu częściowo zgodne z tekstem.

0 pkt

brak określenia problemu lub problem niezgodny z tekstem.

B. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu (0–9 pkt):

9 pkt

stanowisko adekwatne do tekstu i pełne.

6 pkt

stanowisko adekwatne do tekstu, ale niepełne.

3 pkt

stanowisko częściowo adekwatne do tekstu.

0 pkt

brak stanowiska lub stanowisko nieadekwatne do tekstu.

C. Poprawność rzeczowa (0–2 pkt):

2 pkt

brak błędów rzeczowych.

0 pkt

jeden błąd lub więcej błędów rzeczowych.

D. Zamysł kompozycyjny (0–6 pkt):

6 pkt

kompozycja funkcjonalna.

3 pkt

zaburzenia funkcjonalności kompozycji.

0 pkt

brak zamysłu kompozycyjnego.

E. Spójność lokalna (0–2 pkt):

2 pkt

pełna spójność wypowiedzi lub nieznaczne zaburzenia spójności.

1 pkt

znaczne zaburzenia spójności.

0 pkt

wypowiedź niespójna.

F. Styl tekstu (0–4 pkt):

4 pkt

styl stosowny.

2 pkt

styl częściowo stosowny.

0 pkt

styl niestosowny.

G. Poprawność językowa (0–4 pkt):

4 pkt

brak błędów lub nieliczne błędy nierażące.

2 pkt

liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące.

0 pkt

liczne błędy rażące.

H. Poprawność zapisu (0–4 pkt):

4 pkt

zapis w pełni poprawny lub nieliczne błędy nierażące.

2 pkt

liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące.

0 pkt

liczne błędy rażące.

Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Uwaga: Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Uwaga: Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

ALBO

Temat 2. Kryteria oceny interpretacji porównawczej (maksymalnie 40 pkt)

A. Koncepcja porównywania utworów (0–6 pkt):

6 pkt

koncepcja niesprzeczna z utworami i spójna.

4 pkt

koncepcja niesprzeczna z utworami i częściowo spójna.

2 pkt

koncepcja częściowo sprzeczna z utworami.

0 pkt

koncepcja sprzeczna z utworami lub brak koncepcji.

B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej (0–12 pkt):

12 pkt

uzasadnienie trafne, pogłębione.

8 pkt

uzasadnienie trafne, ale niepogłębione.

4 pkt

uzasadnienie częściowo trafne.

0 pkt

brak trafnych argumentów uzasadniających interpretację porównawczą.

C. Poprawność rzeczowa (0–2 pkt):

2 pkt

brak błędów rzeczowych.

0 pkt

jeden błąd lub więcej błędów rzeczowych.

D. Zamysł kompozycyjny (0–6 pkt):

6 pkt

kompozycja funkcjonalna.

3 pkt

zaburzenia funkcjonalności kompozycji.

0 pkt

brak zamysłu kompozycyjnego.

E. Spójność lokalna (0–2 pkt):

2 pkt

pełna spójność wypowiedzi lub nieznaczne zaburzenia spójności.

1 pkt

znaczne zaburzenia spójności.

0 pkt

wypowiedź niespójna.

F. Styl tekstu (0–4 pkt):

4 pkt

styl stosowny.

2 pkt

styl częściowo stosowny.

0 pkt

styl niestosowny.

G. Poprawność językowa (0–4 pkt):

4 pkt

brak błędów lub nieliczne błędy nierażące.

2 pkt

liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące.

0 pkt

liczne błędy rażące.

H. Poprawność zapisu (0–4 pkt):

4 pkt

zapis w pełni poprawny lub nieliczne błędy nierażące.

2 pkt

liczne błędy nierażące lub nieliczne błędy rażące.

0 pkt

liczne błędy rażące.

Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Uwaga: Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Uwaga: Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Uwaga: Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.