Baza wiedzy · matura

Budowa oka i akomodacja na maturze z biologii

Gałka oczna ma trzy warstwy: twardówkę (z przodu przechodzi w rogówkę), naczyniówkę (z tęczówką i ciałem rzęskowym) i siatkówkę z fotoreceptorami. Obraz na siatkówce tworzą rogówka i soczewka, a zmiana jej kształtu przy patrzeniu z bliska i z daleka to akomodacja.

Sprawdzone 18 października 2026

Elementy i funkcje

ElementFunkcja
rogówkaprzepuszcza i załamuje światło
tęczówka i źrenicaregulują ilość światła wpadającego do oka
soczewkazałamuje światło, zmienia kształt przy akomodacji
ciało rzęskowemięśnie zmieniające kształt soczewki
siatkówkafotoreceptory: pręciki (widzenie w słabym świetle) i czopki (barwy, ostrość)
plamka żółtanajwięcej czopków, miejsce najostrzejszego widzenia
tarcza nerwu wzrokowego„plamka ślepa”, brak fotoreceptorów

Akomodacja

Przy patrzeniu z bliska mięsień rzęskowy się kurczy, więzadełka się rozluźniają, a soczewka staje się bardziej wypukła (większa zdolność skupiająca). Przy patrzeniu w dal odwrotnie.

Wady wzroku

  • Krótkowzroczność: obraz powstaje przed siatkówką; korekcja soczewką rozpraszającą.
  • Dalekowzroczność: obraz za siatkówką; korekcja soczewką skupiającą.
  • Astygmatyzm: nierówna krzywizna rogówki.

Typowe pułapki

  • Odwrotny opis akomodacji (kurczenie mięśnia rzęskowego przy patrzeniu z bliska).
  • Mylenie pręcików z czopkami.

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 8.1, czerwiec 2022Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przepływu krwi przez główne narządy u weddelki są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli…
  2. 2.Zadanie 8.2, czerwiec 2022Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie. Wraz ze…
  3. 3.Zadanie 8.3, czerwiec 2022Wykaż, że ograniczony dopływ krwi do niektórych narządów weddelki pozwala na wydłużenie jej czasu nurkowania.
  4. 4.Zadanie 8.4, czerwiec 2022Wykaż, że duża śledziona ułatwia weddelce nurkowanie.
  5. 5.Zadanie 8.5, czerwiec 2022Określ przyczynę ograniczonego dopływu krwi do przepony u weddelki podczas nurkowania. W odpowiedzi uwzględnij funkcję przepony w…
  6. 6.Zadanie 5.1, maj 2022W której fazie cyklu komórkowego zachodzi replikacja DNA? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. A. faza G1 B. faza S C.…61%wykonalność
  7. 7.Zadanie 5.2, maj 2022Określ wpływ aktywnego białka Rb na częstość podziałów komórkowych65%wykonalność
  8. 8.Zadanie 5.3, maj 2022Spośród pary rodziców, którzy zgłosili się do poradni genetycznej, przyszły ojciec nie ma mutacji w genie RB1, ale przyszła matka…31%wykonalność
  9. 9.Zadanie 17.1, czerwiec 2019Zaznacz poprawne dokończenie zdania – wybierz odpowiedź spośród A–B oraz odpowiedź spośród 1.–2. Oczy ośmiornicy i oczy kręgowców…
  10. 10.Zadanie 17.2, czerwiec 2019Podaj nazwy dwóch elementów anatomicznych oka, które tworzą układ optyczny oka i załamują promienie świetlne. 12.…

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Na czym polega akomodacja oka?

Na zmianie kształtu soczewki, dzięki której obraz przedmiotów bliskich i dalekich powstaje ostro na siatkówce.

Czym różnią się pręciki od czopków?

Pręciki działają w słabym świetle i nie rozróżniają barw; czopki odpowiadają za widzenie barwne i ostre, potrzebują więcej światła.

Czytaj dalej