Co trzeba umieć
- Odczytywanie drzewa: grupa monofiletyczna to cała gałąź od jednego węzła w górę. Jeśli z gałęzi wycięto część potomków, grupa jest parafiletyczna.
- Klady: współczesna systematyka uznaje tylko grupy monofiletyczne.
- Ewolucja zbieżna (konwergencja): podobne cechy u niespokrewnionych organizmów żyjących w podobnych warunkach, np. kształt ciała rekina i delfina, skrzydła ptaków i owadów.
- Narządy analogiczne a homologiczne: analogiczne pełnią podobną funkcję, ale mają różne pochodzenie (ewolucja zbieżna); homologiczne mają wspólne pochodzenie, nawet gdy pełnią różne funkcje (ewolucja rozbieżna).
Typowe pułapki
- Uznanie grupy za monofiletyczną, bo „jej członkowie są podobni”: liczy się wspólny przodek i komplet potomków.
- Gady w tradycyjnym ujęciu są grupą parafiletyczną, bo nie obejmują ptaków.
- Mylenie analogii z homologią w zadaniach z przykładami narządów.
Zadania z matury
Zadania z tego tematu
- 1.Zadanie 20.1, maj 2026Uzasadnij, że występowanie zębów szablastych u Thylacosmilus i Smilodon jest wynikiem ewolucji zbieżnej - konwergencji. W…
- 2.Zadanie 18.1, maj 2025Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, czy - dywergencji.…20%wykonalność
- 3.Zadanie 10.2, maj 2024Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące ewolucji kręgowców są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F –…33%wykonalność
- 4.Zadanie 21.1, czerwiec 2022Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A lub B oraz jej uzasadnienie 1., 2., albo 3. Wykształcenie się struktur będących…
- 5.Zadanie 19, maj 2022W kameruńskim jeziorze wulkanicznym Barombi Mbo żyje 15 gatunków ryb, z czego 11 należy do pielęgnic – ryb z rodziny Cichlidae.…24%wykonalność
- 6.Zadanie 14.1, maj 2021Oceń, czy poniższe stwierdzenia odnoszące się do przedstawionego drzewa filogenetycznego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli…42%wykonalność
- 7.Zadanie 21, maj 2021Lotopałanki i polatuchy charakteryzują się obecnością fałdów skórnych znajdujących się z boków ciała i rozpiętych pomiędzy…49%wykonalność
- 8.Zadanie 17.1, czerwiec 2019Zaznacz poprawne dokończenie zdania – wybierz odpowiedź spośród A–B oraz odpowiedź spośród 1.–2. Oczy ośmiornicy i oczy kręgowców…
- 9.Zadanie 23, maj 2019Poniżej przedstawiono szkielet skrzydła nietoperza i szkielet skrzydła ptaka oraz uproszczone drzewo filogenetyczne kręgowców…49%wykonalność
- 10.Zadanie 21.1, maj 2017Podaj oznaczenie cyfrowe grupy parafiletycznej, wybrane spośród I–III. Odpowiedź uzasadnij, wykorzystując oznaczenia organizmów…33%wykonalność
Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).
Najczęstsze pytania
Czym różni się grupa monofiletyczna od parafiletycznej?
Monofiletyczna obejmuje wspólnego przodka i wszystkich jego potomków, parafiletyczna przodka i tylko część potomków.
Co to jest ewolucja zbieżna?
Powstawanie podobnych cech u niespokrewnionych organizmów pod wpływem podobnych warunków środowiska, np. opływowy kształt rekina i delfina.