Zacznij za darmoZacznij

Baza wiedzy · matura

Układ nerwowy na maturze: neuron, potencjał czynnościowy, synapsa

Podstawową jednostką układu nerwowego jest neuron: ciało komórki, dendryty (odbierają sygnał) i akson (przewodzi go dalej). Impuls nerwowy to potencjał czynnościowy: krótka zmiana napięcia na błonie, wywołana napływem jonów Na+ do komórki. Między neuronami sygnał przechodzi przez synapsy, zwykle za pomocą neuroprzekaźników.

Sprawdzone 18 października 2026

Potencjał spoczynkowy i czynnościowy

  • Spoczynkowy (około −70 mV): wnętrze komórki ujemne; utrzymuje go pompa sodowo-potasowa (3 Na+ na zewnątrz, 2 K+ do środka) i przepuszczalność błony dla K+.
  • Depolaryzacja: otwarcie kanałów sodowych, napływ Na+, wnętrze staje się dodatnie.
  • Repolaryzacja: wypływ K+ przywraca ujemny potencjał.
  • Zasada „wszystko albo nic”: bodziec poniżej progu nie wywołuje impulsu.

Przewodzenie impulsu

W aksonach z osłonką mielinową impuls przeskakuje między przewężeniami Ranviera (przewodzenie skokowe), dlatego jest szybsze niż w aksonach bez mieliny.

Synapsa chemiczna

Impuls dociera do zakończenia aksonu, wnikają jony Ca2+, pęcherzyki uwalniają neuroprzekaźnik (np. acetylocholinę) do szczeliny synaptycznej, a ten łączy się z receptorami błony postsynaptycznej. Enzymy (np. acetylocholinoesteraza) rozkładają neuroprzekaźnik.

Typowe pułapki

  • Mylenie jonów odpowiedzialnych za depolaryzację (Na+) i repolaryzację (K+).
  • Przewodzenie w synapsie chemicznej jest jednokierunkowe.

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 11.1, maj 2026Uzupełnij zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.…
  2. 2.Zadanie 11.2, maj 2026Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących powstawania potencjału czynnościowego. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest…
  3. 3.Zadanie 10.1, maj 2025Uzupełnij tabelę - określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli…38%wykonalność
  4. 4.Zadanie 10.2, maj 2025Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2. Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego A.…54%wykonalność
  5. 5.Zadanie 13, czerwiec 2024Serotonina jest neuroprzekaźnikiem uwalnianym do szczeliny synaptycznej. Cząsteczki serotoniny dyfundują w poprzek szczeliny…
  6. 6.Zadanie 15.1, czerwiec 2024Podaj funkcję tropomiozyny pełnioną podczas spoczynku mięśnia.
  7. 7.Zadanie 15.2, czerwiec 2024Wyjaśnij, w jaki sposób uwolnienie jonów Ca2+ do cytozolu włókna mięśniowego prowadzi do jego skurczu. W odpowiedzi…
  8. 8.Zadanie 15.3, czerwiec 2024Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały proces skurczu mięśnia. W każdym nawiasie podkreśl właściwe…
  9. 9.Zadanie 4, maj 2024Potencjał czynnościowy to krótko trwająca depolaryzacja błony neuronu i związana z nią repolaryzacja – powrót do stanu…28%wykonalność
  10. 10.Zadanie 12.1, maj 2023Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące działania toksyny botulinowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest…65%wykonalność

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Co to jest potencjał czynnościowy?

Krótkotrwała zmiana potencjału błony neuronu: depolaryzacja (napływ Na⁺) i repolaryzacja (wypływ K⁺). To jest impuls nerwowy.

Dlaczego impuls szybciej biegnie w aksonie z mieliną?

Bo przeskakuje między przewężeniami Ranviera (przewodzenie skokowe).

Czytaj dalej