Zadanie 39, matura czerwiec 2015, wiedza o społeczeństwie rozszerzona

12 pktotwartetrudne (szac.)Czerwiec 2015

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.

Temat 1

Scharakteryzuj zmiany, jakie zaszły w strukturze klasowej i warstwowej społeczeństwa polskiego w ostatnim ćwierćwieczu.

Materiał źródłowy

Badania POLPAN wychwytują, że kto należał do nomenklatury PRL, miał relatywnie największe szanse zostać przedsiębiorcą lub menedżerem. Dawnym pracownikom umysłowym, czyli inteligencji, przypadł w nowym podziale los menedżerów i ekspertów. Robotnicy zostali robotnikami lub bezrobotnymi. Bo po drodze wyparowało 5 mln miejsc pracy – w 1998 r. zatrudnienie miało 18 mln osób, w dramatycznym 2002 r. [–] już tylko 12,8 mln. Owe pięć milionów podzieliło się na tych, co zasilili szeregi wczesnych emerytów i rencistów, oraz tych, którzy stworzyli nową kategorię: bezrobotnych.

Czym jednak są klasy społeczne? Najpopularniejsze chyba podejście wynika z przekonania, że o miejscu człowieka w społecznej hierarchii decyduje zasobność ekonomiczna, praca[,] jaką wykonuje i władza[,] jaką posiada. Kto ma wysokie dochody i sprawuje ważną funkcję, ten plasuje się w klasie wyższej. Trwale bezrobotny wyląduje na przeciwległym końcu struktury[,] zasilając szeregi tzw. podklasy.

Alternatywna popularna koncepcja, sformułowana przez francuskiego socjologa Pierre’a Bourdieu, mówi, że o pozycji człowieka decydują trzy zasoby: kapitał ekonomiczny, czyli to, co ma; kapitał kulturowy, czyli to, co umie, jaki ma gust i jak uczestniczy w kulturze; kapitał społeczny, czyli kogo zna. Na tej podstawie wyróżnił trzy duże klasy: klasę wyższą, średnią i ludową.

Źródło: E. Bendyk, Polska klasowa, „Polityka”, nr 17/2013, s. 14–15.

Temat 2

Scharakteryzuj system ochrony praw człowieka Rady Europy.

Temat 3

Scharakteryzuj problem współczesnego terroryzmu oraz opisz i oceń strategie zwalczania tego zjawiska.

Materiał źródłowy

Terroryści w sposób bezprawny dążą do wywarcia wpływu na ośrodki decyzyjne. Swoimi działaniami wywołują strach i panikę w myśl zasady: „zabij jednego, przeraź dziesięć tysięcy”. Atakują przede wszystkim obiekty, których zniszczenie ma spektakularny charakter[,] i wywołuje szeroki rozgłos medialny. Najczęściej celami zamachów są: gmachy instytucji istotnych dla bezpieczeństwa państwa; miejsca o znaczeniu symbolicznym – w wymiarze patriotycznym, religijnym czy gospodarczym; środki transportu: komunikacja miejska, samoloty, statki i pociągi; skupiska ludzkie: stacje metra, dworce, centra handlowe, kluby nocne, hotele itd.

Źródło: http://www.abw.gov.pl

WYPRACOWANIE na temat numer

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Temat 1. Wymagania merytoryczne poziomu III (12 pkt)

Zdający w pełni:

1) ukazał zmienność w liczebności i pozycji dotychczasowych klas społecznych: – spadek liczebności chłopów, – degradacja społeczna całych klas (chłopi, robotnicy), – dyferencjacja inteligencji, brak spajającego etosu, coraz trudniej o czytelne kryterium jej rozróżnienia, – formalny koniec nomenklatury z pozostawaniem jej przedstawicieli w elitach społecznych;

2) scharakteryzował nowe klasy społeczne: menadżerów, przedsiębiorców, bezrobotnych; wykazał ich zróżnicowanie, podzielił ich na przegranych i wygranych transformacji;

3) dokonał prezentacji struktury warstwowej społeczeństwa, określając czynniki decydujące o uwzględnieniu w tej lub innej warstwie;

4) wykazał, że zmiany struktury skutkowały pogłębianiem się różnic majątkowych, pauperyzacją znacznej części ludności, emigracją zarobkową.

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, np. wskazał genezę zjawiska, odwołując się do transformacji systemowej, w tym gospodarczej, oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z danym zagadnieniem (np. nierówności społeczne, struktura klasowo-warstwowa, klasa społeczna, klasa średnia, warstwa społeczna, status materialny, status społeczny, awans społeczny, degradacja społeczna, bezrobocie strukturalne, upośledzenie społeczne, nomenklatura, przegrani transformacji, wygrani transformacji).

Temat 2. Wymagania merytoryczne poziomu III (12 pkt)

Zdający w pełni:

1) wskazał znaczenie Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r. i wymienił katalog praw człowieka w niej zawarty;

2) scharakteryzował konwencje Rady Europy w dziedzinie ochrony praw człowieka I generacji: przedmiotowe (o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu – 1987; o prawach człowieka i biomedycynie – 1997; w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi – 2005) i podmiotowe (o ochronie mniejszości narodowych – 1995; o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych – 2007; w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej – 2011) oraz dokument dotyczący II generacji praw człowieka – Europejską kartę socjalną (społeczną) z 1961 r.;

3) wykazał rolę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu oraz scharakteryzował procedurę dochodzenia swych praw przed tą instytucją;

4) scharakteryzował inne organy systemu ochrony praw człowieka Rady Europy [Komisarz Praw Człowieka RE; Komitet Sterujący ds. Praw Człowieka (CDDH); Europejski Komitet ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT); Europejska Komisja Przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI); Europejski Komitet Praw Społecznych (ECSR)].

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, np. wskazał genezę zjawiska, odwołując się do PDPC i braku w nim mechanizmów ochronnych, oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z danym zagadnieniem (np. generacje praw człowieka, prawa proceduralne, konwencje przedmiotowe i podmiotowe ochrony praw człowieka; skarga indywidualna).

Temat 3. Wymagania merytoryczne poziomu III (12 pkt)

Zdający w pełni:

1) dokonał typologizacji terroryzmu – kryminalny, polityczny: lewicowy (np. Czerwone Brygady, Frakcja Czerwonej Armii, Konspiracyjne Komórki Ognia w Grecji), prawicowy (np. samotne wilki, Breivik), narodowo-wyzwoleńczy (np. IRA, ETA), religijny (np. Hezbollah, Hamas, Al-Kaida, Army of God), ruchów społecznych (np. Earth Liberation Front);

2) dokonał typologizacji metody działania organizacji terrorystycznych – terroryzm indywidualny (np. zabójstwo polityka – m.in. Palme, Sadat) i zbiorowy (np. zamachy bombowe), nowe formy działania – cyberterroryzm;

3) wskazał na spadek znaczenia terroryzmu lewicowego, spadek akcji terrorystycznych, niejednolitość oceny zjawiska terroryzmu (walka narodowo-wyzwoleńcza vs. terroryzm, podwójna moralność w ocenie takich ruchów przez świat Zachodu, np. terroryzm kosowarski oraz czeczeński), wzrost znaczenia terroryzmu fundamentalistów religijnych;

4) opisał strategie zwalczania zjawiska: walka z terrorystami, operacje militarne, rozbijanie struktur, np. operacja NATO w Afganistanie; likwidowanie przyczyn (np. dewolucja w Wielkiej Brytanii, autonomizacja Hiszpanii; powstanie Autonomii Palestyńskiej); ograniczanie zdolności terrorystów do działania (np. kontrpropaganda, odcinanie od finansowania).

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, np. wskazując niejednoznaczności w kwestii oskarżeń o terroryzm i w zwalczaniu tego zjawiska (jako wytrych do realizacji innych celów, m.in. zwalczania opozycji), oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z danym zagadnieniem (np. terroryzm, cyberterroryzm, terror państwowy), ocenił zwalczanie zjawiska terroryzmu.

Schemat punktowania

Kryteria wspólne dla tematów 1–3. Aspekty 1–4 oraz wymaganie 5 odnoszą się do wybranego tematu i zostały podane w kluczu.

Poziom III – wartość merytoryczna (12 pkt)

Zdający w pełni spełnił wymagania 1–5 dla wybranego tematu.

Poprawność merytoryczna: Zdający nie popełnił żadnego błędu merytorycznego.

Selekcja informacji: Zdający przeprowadził poprawną selekcję i hierarchizację informacji (nie zamieścił w pracy fragmentów niezwiązanych z tematem).

Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód w pełni spójny, harmonijny i logiczny.

Poziom II – wartość merytoryczna (8 pkt)

Zdający przedstawił w pełni trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród 1–4) lub dwa istotne aspekty zagadnienia i zasygnalizował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród 1–4).

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem.

Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił jeden lub dwa błędy merytoryczne.

Selekcja informacji: Zdający przeprowadził niekonsekwentną selekcję informacji i ich hierarchizację (umieścił w pracy nieliczne fragmenty niezwiązane z tematem).

Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód nie w pełni uporządkowany.

Poziom I – wartość merytoryczna (4 pkt)

Zdający przedstawił w pełni jeden istotny aspekt zagadnienia oraz zasygnalizował jeden (spośród 1–4) lub zasygnalizował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród 1–4).

5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.

Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił trzy lub cztery błędy merytoryczne.

Selekcja informacji: Zdający przeprowadził w niewystarczającym stopniu selekcję informacji i ich hierarchizację (napisał pracę, której znaczną część stanowią fragmenty niezwiązane z tematem).

Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód w sposób chaotyczny i nielogiczny.

0 pkt

Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I (spośród 1–4).

5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.

Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił co najmniej pięć błędów merytorycznych.

Selekcja informacji: Ponad połowę pracy stanowią fragmenty niezwiązane z tematem.

Język, styl i kompozycja: Wywód jest niekomunikatywny.

Przy pracy o wartości merytorycznej 0 pkt, nie przyznaje się punktów za pozostałe elementy.

Komentarz. Temat wymaga scharakteryzowania zmian w strukturze klasowej i warstwowej w ostatnim 25 latach (1990-2015). Materiał źródłowy dostarcza konkretnych przykładów transformacji: przesunięcia nomenklatury do nowych klas, degradacji robotników i chłopów, pojawienia się bezrobotnych, oraz teorii (tradycyjna vs. Bourdieu) wyjaśniające strukturę. Ucznia oczekuje się połączenia empirycznych obserwacji z teoretycznym ujęciem i wskazaniem genezę w transformacji systemowej.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.