Zadanie 30, matura maj 2018, wiedza o społeczeństwie rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden spośród podanych tematów i napisz wypracowanie.
Temat 1
Wyjaśnij – charakteryzując referendum ogólnokrajowe, rodzaje referendów lokalnych oraz petycję w Rzeczypospolitej Polskiej – jak poprzez nie obywatele mogą wpływać na organy władzy i decyzje polityczne.
Temat 2
Porównaj ustrój polityczny Rzeczypospolitej Polskiej i Konfederacji Szwajcarskiej: typ demokracji, typ systemu politycznego, formę rządu (kwestię głowy państwa) oraz system partyjny.
Tabela. Wyniki wyborów do 200-osobowej Rady Narodowej w Konfederacji Szwajcarskiej w drugiej dekadzie XXI wieku
| Nazwa ugrupowania politycznego* | 2011: % oddanych głosów / liczba mandatów | 2015: % oddanych głosów / liczba mandatów |
|---|---|---|
| Szwajcarska Partia Ludowa (SVP)** | 26,6% / 54 | 29,4% / 65 |
| Partia Socjaldemokratyczna (SP)** | 18,7% / 46 | 18,8% / 43 |
| Partia Radykalno-Demokratyczna. Liberałowie (FDP.L)** | 15,1% / 30 | 16,4% / 33 |
| Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa (CVP)** | 12,3% / 28 | 11,6% / 27 |
| Partia Zielonych Szwajcarii (GPS) | 8,4% / 15 | 7,1% / 11 |
| Liberalna Partia Zielonych (GLP) | 5,4% / 12 | 4,6% / 7 |
| Partia Burżuazyjno-Demokratyczna (BDP) | 5,4% / 9 | 4,1% / 7 |
Na podstawie: www.parties-and-elections.eu
* W tabeli przedstawiono wyłącznie formacje, które co najmniej w jednych wyborach uzyskały min. 5% głosów.
** Formacje posiadające po obu wyborach reprezentację w Radzie Związkowej.
Temat 3
Scharakteryzuj system ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych – dokumenty dotyczące tych praw oraz instytucje stojące na straży ich przestrzegania.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Temat 1.
Wyjaśnij – charakteryzując referendum ogólnokrajowe, rodzaje referendów lokalnych oraz petycję w Rzeczypospolitej Polskiej – jak poprzez nie obywatele mogą wpływać na organy władzy i decyzje polityczne.
Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 P.
Zdający w pełni wyjaśnił, jak obywatele mogą wpływać na organy władzy i decyzje polityczne, oraz przedstawił charakterystykę:
1) referendum ogólnokrajowego:
– polega na udzieleniu odpowiedzi na postawione pytanie/a albo na dokonaniu wyboru między zaproponowanymi wariantami; *głosowanie w 1 lub 2 dni*; rodzaje, np. w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa, w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej, zatwierdzające zmianę Konstytucji RP;
– o przeprowadzeniu decyduje Sejm RP *bezwzględną większością głosów (przy kworum min. 1/2)* lub Prezydent RP za zgodą Senatu RP *wyrażoną bezwzględną większością głosów (przy kworum min. 1/2)*; przy zmianie Konstytucji RP podmioty mogące wystąpić z wnioskiem o referendum to: min. 1/5 posłów, Senat RP i Prezydent RP;
– jego wynik jest wiążący, jeżeli wzięło w nim udział powyżej 50% uprawnionych do głosowania; ważność stwierdza Sąd Najwyższy;
– przykłady dotychczasowych referendów: z 1996 roku, konstytucyjne, akcesyjne i z 2015 roku;
2) referendum samorządowego:
– dotyczy sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej wspólnoty samorządowej, a mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów tej jednostki, oraz w innych sprawach dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę;
– przeprowadzane na wniosek organu stanowiącego lub na wniosek *10%* uprawnionych do głosowania (*wojewódzkie – 5%*); jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych do głosowania; wynik rozstrzygający, jeśli za jednym z rozwiązań oddano więcej niż połowę ważnych głosów; *protesty rozpatruje sąd okręgowy*;
– dotyczące samoopodatkowania mieszkańców na cele publiczne; *jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych do głosowania; wynik rozstrzygający, jeśli za samoopodatkowaniem oddano co najmniej 2/3 ważnych głosów*;
3) referendum samorządowego odwoławczego:
– w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich;
– w przypadku odwołania organu uchwałodawczego na wniosek *10%* uprawnionych do głosowania (*w województwie – 5%)*;
– w przypadku odwołania organu wykonawczego w gminie albo mieście na prawach powiatu: 1) na wniosek organu stanowiącego (*jeśli nie zostanie odwołany, skraca się kadencję rady*) lub 2) na wniosek *10%* uprawnionych do głosowania, lub 3) obligatoryjnie (*brak absolutorium dla organu wykonawczego*);
– jest ważne w przypadku, gdy udział w nim wzięło nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu;
4) instytucji petycji:
– może być złożona – przez osobę fizyczną lub grupę osób, lub przez osobę prawną – do organu władzy publicznej w interesie publicznym lub podmiotu wnoszącego (*ewentualnie podmiotu trzeciego za jego zgodą*);
– jej przedmiotem mogą być np.: żądanie zmiany przepisów prawa lub podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej podmiotu wnoszącego petycję, życia zbiorowego lub wartości wymagających szczególnej ochrony w imię dobra wspólnego, mieszczących się w zakresie zadań i kompetencji adresata petycji;
– składa się ją w formie pisemnej albo za pomocą środków komunikacji elektronicznej; *nie ma określonej formy – o tym, czy pismo jest petycją, decyduje treść żądania*;
– *jeśli petycję wniesie się do niewłaściwego adresata, ma on obowiązek przesłać ją do adresata właściwego w terminie 30 dni, zawiadamiając jednocześnie podmiot wnoszący*;
– powinna być rozpatrzona bez zbędnej zwłoki*, jednak nie później niż w terminie 3 miesięcy od jej złożenia (maks. przedłużenie o kolejne 3 miesiące); na stronie internetowej podmiotu rozpatrującego petycję musi być zamieszczona informacja o tej petycji, włącznie z jej skanem; powinna być ta informacja na bieżąco aktualizowana o dane dotyczące przebiegu postępowania (zasięganych opinii, sposobu załatwienia i przewidywanego terminu załatwienia petycji)*;
– *podmiot rozpatrujący petycję zawiadamia podmiot wnoszący o sposobie jej załatwienia wraz z uzasadnieniem w formie pisemnej lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej*;
– *centralne organy ustawodawcze i samorządowe organy uchwałodawcze mają obowiązek w połowie roku umieścić na swojej stronie internetowej informację o petycjach z poprzedniego roku – o ich liczbie oraz przedmiocie i sposobie załatwienia każdej z nich*.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.
*Kursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.*
Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P.
Zdający:
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem.
Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P.
Zdający:
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.
0 P. Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.
Temat 2.
Porównaj ustrój polityczny Rzeczypospolitej Polskiej i Konfederacji Szwajcarskiej: typ demokracji, typ systemu politycznego, formę rządu (kwestię głowy państwa) oraz system partyjny.
Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 P.
Zdający w pełni dokonał porównania elementów formy państwa Polski i Szwajcarii, wskazując na podobieństwa i różnice w zakresie:
1) typu demokracji:
– i Polska, i Szwajcaria to państwa demokratyczne, w których funkcjonują organy władzy pochodzące z wyboru: centralne (w obu krajach obie izby parlamentu a w Polsce dodatkowo Prezydent RP) i lokalne (wszystkie organy stanowiące w obu państwach);
– znaczna rola form demokracji bezpośredniej w Szwajcarii: referendum, inicjatywa ludowa, weto ludowe; w Polsce brak ostatniej, a pozostałe stosowane rzadziej;
– znaczna rola form demokracji bezpośredniej w Szwajcarii na poziomie lokalnym, np. referendum, w niektórych kantonach – nawet zgromadzenie ludowe; w Polsce instytucja referendum lokalnego także istnieje, w tym jej forma w postaci referendum odwoławczego organu wybranego w wyborach powszechnych;
2) typu systemu politycznego:
– system parlamentarno-gabinetowy *z elementami kanclerskiego i semiprezydenckiego* w Polsce i system parlamentarno-komitetowy / rządów zgromadzenia / konwentu w Szwajcarii;
– trójpodział władzy w Polsce i jednolitość władzy państwowej w Szwajcarii *(z rozdzielnością instytucjonalną i rozdzielnością kompetencji, zwanymi niekiedy „technicznym podziałem władzy”)* z parlamentem jako głównym organem*, ale przy zachowaniu niezależności władzy sądowniczej*;
– dualizm egzekutywy w Polsce i jeden organ wykonawczy (Rada Związkowa / Federalna) na szczeblu centralnym w Szwajcarii;
– w obu państwach dwuizbowość parlamentu, jednak w Polsce prymat izby pierwszej w przeciwieństwie do Szwajcarii, w której kompetencje obu izb (*Rady Narodowej i Rady Kantonów*) są takie same – *bikameralizm symetryczny*;
3) formy rządu:
– oba państwa mają republikańską formę rządu, ale głowa państwa w Polsce to organ jednoosobowy (Prezydent RP), a w Szwajcarii – kolegialny (Rada Związkowa);
– w Polsce znaczna legitymizacja władzy prezydenckiej poprzez fakt wyłaniania Prezydenta RP w drodze wyborów powszechnych i bezpośrednich na kadencję 5-letnią, a w Szwajcarii – Radę Związkową wyłania parlament na okres swojej kadencji, *podobnie to parlament wybiera jej przewodniczącego (i jednocześnie Prezydenta Konfederacji) na roczną kadencję*;
– dość znaczny zakres kompetencji Prezydenta RP jak na państwo o systemie parlamentarno-gabinetowym (*elementy semiprezydencjalizmu*), natomiast w Szwajcarii wszystkie kompetencje wykonawcze są zgromadzone w ręku Rady Związkowej, kompetencje ceremonialno-reprezentacyjne głowy państwa ma w Szwajcarii przewodniczący Rady Związkowej, czyli Prezydent Konfederacji;
– * brak odpowiedzialności politycznej głowy państwa w obu krajach: w Polsce rozwiązanie klasyczne, a w Szwajcarii wynika to z dyrektorialnego charakteru Rady Związkowej (parlament nie ma prawa jej odwołać ani zmusić do dymisji)*;
4) systemu partyjnego:
– w obu państwach system wielopartyjny, ale zupełnie różne jego rodzaje: w Polsce oparty na rywalizacji, a w Szwajcarii – na kooperacji w zakresie rządzenia;
– w Szwajcarii od wielu lat – niezależnie od drobnych różnic w wyniku wyborczym – cztery te same partie desygnują polityków do Rady Związkowej (*SVP, SP i FDP.L – po dwóch, a CVP – jednego*); w Polsce – poza jednym przypadkiem – w wyniku wyborów parlamentarnych zmieniał się partyjny układ rządzący;
– w Szwajcarii większa liczba partii niż w Polsce ma charakter parlamentarny (sprzyja temu brak progu wyborczego): w Szwajcarii reprezentację parlamentarną mają – oprócz partii należących do głównych rodzin politycznych – także i inne, np. dwie partie zielonych, a w Polsce niekiedy reprezentacji nie mają nawet partie z głównych rodzin (np. obecnie socjaldemokraci).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.
*Kursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.*
Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P.
Zdający:
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się do oceny autora.
Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P.
Zdający:
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.
0 P. Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.
Temat 3.
Scharakteryzuj system ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych – dokumenty dotyczące tych praw oraz instytucje stojące na straży ich przestrzegania.
Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)
Zdający w pełni scharakteryzował:
1) Powszechną Deklarację Praw Człowieka:
– wykazał, że Deklaracja była rozwinięciem zapisów dotyczących praw człowieka z Karty Narodów Zjednoczonych;
– wykazał znaczenie PDPC z *10 grudnia* 1948 roku jako źródła prawa zwyczajowego*, także wskazując na MDPC (rocznice daty uchwalenia dokumentu)*;
– wykazał, że w PDPC unormowane są zarówno prawa I, jak i II generacji;
– wykazał deklaratywny charakter dokumentu, podkreślając, że nie jest on aktem prawa międzynarodowego oraz że brakuje w PDPC mechanizmów ochronnych;
2) inne dokumenty dotyczące ochrony praw człowieka:
– wskazał unormowanie praw I generacji w Międzynarodowym pakcie praw obywatelskich i politycznych z *16 grudnia* 1966 roku i praw II generacji w Międzynarodowym pakcie praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych z *16 grudnia* 1966 roku;
– wykazał różnicę w traktowaniu praw I generacji i II generacji – te ostatnie jako cel;
– wskazał na podział na konwencje przedmiotowe (np. Międzynarodowa konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z 1966 roku czy Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania z 1984 roku) oraz podmiotowe ONZ (np. Konwencja o prawach dziecka z 1989 roku oraz np. Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych z 2006 roku);
– wyróżnił protokoły opcyjne / fakultatywne do paktu lub konwencji;
3) instytucje ONZ ds. ochrony praw człowieka:
– wyjaśnił rolę Rady Praw Człowieka jako organu pomocniczego Zgromadzenia Ogólnego ONZ, *powołana w miejsce Komisji Praw Człowieka w 2006 roku,* i jej podstawowy mechanizm działania w postaci Powszechnego Okresowego Przeglądu Praw Człowieka (UPR) – każde państwo poddawane przeglądowi co 4 lata; wskazał na specjalne procedury Rady Praw Człowieka *dotyczące przypadków łamania praw człowieka w danym państwie lub naruszania określonej kategorii praw człowieka w każdym miejscu na świecie (zakres działań wyznaczany jest mandatami)*;
– wyjaśnił rolę Komitetu Praw Człowieka ONZ, wskazując na możliwość skargi indywidualnej; wskazał na istnienie komitetów powołanych w wyniku konwencji, np. Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Rasowej, Komitet Przeciwko Torturom, Komitet Praw Dziecka i Komitet ds. Praw Osób Niepełnosprawnych, Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet, Komitet Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych;
– przedstawił rolę: Wysokiego Komisarza NZ ds. Praw Człowieka (*UNHCHR, od 1993 roku*, *w randze zastępcy Sekretarza Generalnego ONZ*); Wysokiego Komisarza NZ ds. Uchodźców (*UNHCR, od 1951 roku*).
4) inne instytucje i organizacje wyspecjalizowanych ONZ:
– przedstawił Międzynarodowy Trybunał Karny (*od 1998 roku na mocy Statutu Rzymskiego*) jako organ ścigający zbrodnie wojenne i przeciwko ludzkości oraz karzący indywidualne osoby (*w przeciwieństwie do MTS-u, którego procedura dotyczy państw*) oraz inne międzynarodowe trybunały (np. ad hoc: Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii, Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy i specjalne: dla Sierra Leone i Libanu);
– przedstawił kompetencje Rady Bezpieczeństwa dotyczące utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, decyzje o zastosowaniu sankcji niewymagających użycia siły zbrojnej oraz decyzje o sankcjach zbrojnych, a także operacje i misje pokojowe ONZ (np. operacja ONUB w Burundi w latach 2004–2006, misja UNMISS w Sudanie Południowym od 2011 roku);
– wykazał, że działalność innych organów ONZ także może dotyczyć praw człowieka, np. Rady Gospodarczej i Społecznej (uchwały, inicjowanie i przeprowadzanie badań, wydawanie raportów), Trzeciego Komitetu Zgromadzenia Ogólnego ds. Społecznych, Humanitarnych i Kulturalnych;
– wykazał, że działalność organizacji wyspecjalizowanych może dotyczyć praw człowieka, np. UNICEF (na rzecz praw dziecka), UNESCO (propagowanie wolności słowa).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.
*Kursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.*
Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P.
Zdający:
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem.
Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P.
Zdający:
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.
0 P. Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.
Schemat punktowania
Wartość merytoryczna – dla wybranego tematu stosuje się szczegółowe kryteria poziomów III (12 pkt), II (8 pkt), I (4 pkt) i 0 pkt podane w kluczu odpowiedzi.
Pozostałe kryteria (dla każdego z trzech tematów):
Poziom III
Poprawność merytoryczna: Zdający nie popełnił żadnego błędu merytorycznego.
Selekcja informacji: Zdający przeprowadził poprawną selekcję i hierarchizację informacji (nie zamieścił w pracy fragmentów niezwiązanych z tematem).
Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód w pełni spójny, harmonijny i logiczny.
Poziom II
Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił jeden lub dwa błędy merytoryczne.
Selekcja informacji: Zdający przeprowadził niekonsekwentną selekcję informacji i ich hierarchizację (umieścił w pracy nieliczne fragmenty niezwiązane z tematem).
Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód nie w pełni uporządkowany.
Poziom I
Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił trzy lub cztery błędy merytoryczne.
Selekcja informacji: Zdający przeprowadził w niewystarczającym stopniu selekcję informacji i ich hierarchizację (napisał pracę, której znaczną część stanowią fragmenty niezwiązane z tematem).
Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód w sposób chaotyczny i nielogiczny.
Poniżej poziomu I
Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił co najmniej pięć błędów merytorycznych.
Selekcja informacji: Ponad połowę pracy stanowią fragmenty niezwiązane z tematem.
Język, styl i kompozycja: Wywód jest niekomunikatywny.
Przy pracy o wartości merytorycznej 0 pkt, nie przyznaje się punktów za pozostałe elementy.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III), może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów, tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji. Za zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także ocenić pracę na 0 punktów.