Zadanie 21, matura maj 2023, wiedza o społeczeństwie rozszerzona

7 pktotwartetrudne 15%Maj 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Tabela. Wskaźniki Polski w jednym z indeksów demokracji

20122020
1. Proces wyborczy i pluralizm9,589,17
2. Zarządzanie publiczne6,435,71
3. Partycypacja polityczna społeczeństwa6,116,67
4. Postawy polityczne społeczeństwa4,385,63
5. Wolności obywatelskie9,127,06

Wartości przyznawane są przez ekspertów w skali 0–10, gdzie „10” oznacza wartość najlepszą z punktu widzenia demokracji. Każda z pozycji wskazanych w wierszach tabeli jest wypadkową wielu elementów. W pozycjach 3. i 4. były oceniane wyłącznie zachowania i/lub postawy społeczno-polityczne; w pozostałych pozycjach ważne miejsce w ocenie zajmowały także normy prawa konstytucyjnego.

Na podstawie: Democracy Index 2012. Democracy at a standstill, www.eiu.com; Democracy Index 2020. In sickness and in health?, www.eiu.com.

Fragment ekspertyzy na temat referendów lokalnych w Polsce

Referenda lokalne są jednym z podstawowych instrumentów demokracji bezpośredniej przewidzianych w polskim systemie prawnym. Odpowiedzialne budowanie społeczeństwa obywatelskiego w warunkach polskich musi odbywać się przy jednoczesnym promowaniu wykorzystywania przez lokalne społeczności tego typu głosowań. Niestety, obecny rozwój instytucji referendum należy uznać za niezadowalający.

W kadencji samorządu terytorialnego 2014–2018 odbyło się tylko 26 referendów w sprawach innych niż odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, z czego w 13 przekroczono wymagany próg frekwencyjny. Odbyło się także 46 referendów lokalnych w sprawie odwołania organów [jednostek samorządu terytorialnego], w których decydowano o odwołaniu 45 organów wykonawczych i 15 organów stanowiących. Za ważne uznane zostały 4 głosowania w sprawie odwołania organów wykonawczych i 2 głosowania w sprawie odwołania organów stanowiących.

Niewielka liczba referendów, które dochodzą do skutku, niska frekwencja i rzadkie przypadki, że wynik referendum jest wiążący[,] wskazują na potrzebę zasadniczych zmian, zwiększających zainteresowanie tą formą sprawowania władzy i jej efektywność.

T. Zakrzewski, Referendum lokalne: czas na reformę, Łódź 2020, s. 18.

Scharakteryzuj uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych w Rzeczypospolitej Polskiej. Na ich podstawie rozważ, czy oceny i postulaty przedstawione w tekście odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy – do kwestii kultury politycznej społeczeństwa. W pracy wykorzystaj oba materiały źródłowe.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Polskie prawo konstytucyjne (w tym ustawa o referendum lokalnym z 2000 r.) zna kilka rodzajów referendów samorządowych. W ich przypadku ewentualne protesty rozpatruje właściwy sąd okręgowy.

Referenda lokalne mogą zostać przeprowadzone w sprawie dotyczącej wspólnoty samorządowej, a mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów tej jednostki, oraz w innych sprawach dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących wspólnotę samorządową. Przeprowadzane są na wniosek organu stanowiącego lub na wniosek części społeczności (10% uprawnionych do głosowania w przypadku gminy i powiatu; wojewódzkie – 5%). Wymagana frekwencja, aby referendum było ważne, to co najmniej 30%, a wynik jest rozstrzygający, jeśli za jednym z rozwiązań oddano więcej niż połowę ważnych głosów. Mamy też – ale wyłącznie na poziomie gminnym – referendum dotyczące samoopodatkowania się mieszkańców na cele publiczne (takie samoopodatkowanie wprowadzone jest przy co najmniej 2/3 ważnych głosów „za”).

Kolejnym typem referendum lokalnego jest referendum odwoławcze, które w przypadku odwołania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego może być przeprowadzone na wniosek części społeczności (10% uprawnionych do głosowania; w województwie – 5%). W przypadku odwołania organu wykonawczego jednostki mogą one dotyczyć wyłącznie tych organów, które zostały wybrane w wyborach powszechnych i bezpośrednich. Mogą one zostać przeprowadzone w gminie lub mieście na prawach powiatu na wniosek części społeczności (10% uprawnionych do głosowania) lub na wniosek organu stanowiącego (ale jeśli organ wykonawczy nie zostanie odwołany, skraca się kadencję rady). Dane referendum odwoławcze jest ważne w przypadku, gdy udział w nim wzięło nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu.

Z tekstu T. Zakrzewskiego dowiadujemy się, że w latach 2014–2018 odbyło się tylko 26 referendów w sprawach innych niż odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, a w połowie z nich przekroczono 30-procentowy próg frekwencyjny. W przypadku 60 głosowań w sprawie odwołania organów próg frekwencyjny przekroczono tylko w 10%. Problemem jest zatem mała liczba przeprowadzanych referendów i to, że – zwłaszcza w przypadku referendów odwoławczych – nie są one na ogół ważne. Należy jednak podkreślić w kwestii liczby referendów, że prawo pozwala na przeprowadzenie referendów z inicjatywy obywateli, a zatem to tych inicjatyw obywatelskich jest mało. Współgra to z wskaźnikami Polski w zaprezentowanym indeksie demokracji – proces wyborczy i pluralizm był oceniony bardzo wysoko, a partycypacja polityczna społeczeństwa – na znacznie niższym poziomie (2,5 lub prawie 3,5 punktu niżej). Jednocześnie prawo do udziału w referendum jest w Polsce prawem, a nie – obowiązkiem, stąd frekwencja jest zależna także od kultury politycznej społeczeństwa.

Jakimś wyjątkiem jest kwestia referendum odwoławczego – powstrzymanie się w nim od głosowania może być też formą solidarności z odwoływanym organem. Jednak mimo tego wydaje się, że to nie zmiana prawa dotyczącego referendów byłaby wiodącą kwestią w celu zwiększenia zainteresowania tą formą sprawowania władzy i jej efektywności. Potrzeba jeszcze szerszych kampanii społecznych na rzecz uświadomienia, że referenda lokalne są ważne i istotne dla przeciętnego człowieka.

Schemat punktowania

7 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.

6 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.

5 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni i z dwoma – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.

4 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze i logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z dwoma – częściowo.

3 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym – częściowo.

2 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.

1 pkt

rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.

0 pkt

rozwiązanie bez zrealizowanego aspektu tematu ALBO brak rozwiązania.

Aspekty tematu:

1) Przedstawienie referendów lokalnych zwykłych.

2) Przedstawienie referendów lokalnych odwoławczych.

3) Rozważenie problemu (sformułowanie argumentów, kontrargumentu, krytyka kontrargumentu) wraz z odwołaniem do materiałów źródłowych.

Komentarz. Oceny w tekście dotyczą przede wszystkim kultury politycznej (brak inicjatyw obywatelskich, niska frekwencja) niż samych uregulowań prawnych. Należy odwołać się do obu materiałów źródłowych: tabeli wskaźników demokracji oraz tekstu Zakrzewskiego.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.