Zadanie 21, matura maj 2023, wiedza o społeczeństwie rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówTabela. Wskaźniki Polski w jednym z indeksów demokracji
| 2012 | 2020 | |
|---|---|---|
| 1. Proces wyborczy i pluralizm | 9,58 | 9,17 |
| 2. Zarządzanie publiczne | 6,43 | 5,71 |
| 3. Partycypacja polityczna społeczeństwa | 6,11 | 6,67 |
| 4. Postawy polityczne społeczeństwa | 4,38 | 5,63 |
| 5. Wolności obywatelskie | 9,12 | 7,06 |
Wartości przyznawane są przez ekspertów w skali 0–10, gdzie „10” oznacza wartość najlepszą z punktu widzenia demokracji. Każda z pozycji wskazanych w wierszach tabeli jest wypadkową wielu elementów. W pozycjach 3. i 4. były oceniane wyłącznie zachowania i/lub postawy społeczno-polityczne; w pozostałych pozycjach ważne miejsce w ocenie zajmowały także normy prawa konstytucyjnego.
Na podstawie: Democracy Index 2012. Democracy at a standstill, www.eiu.com; Democracy Index 2020. In sickness and in health?, www.eiu.com.
Fragment ekspertyzy na temat referendów lokalnych w Polsce
Referenda lokalne są jednym z podstawowych instrumentów demokracji bezpośredniej przewidzianych w polskim systemie prawnym. Odpowiedzialne budowanie społeczeństwa obywatelskiego w warunkach polskich musi odbywać się przy jednoczesnym promowaniu wykorzystywania przez lokalne społeczności tego typu głosowań. Niestety, obecny rozwój instytucji referendum należy uznać za niezadowalający.
W kadencji samorządu terytorialnego 2014–2018 odbyło się tylko 26 referendów w sprawach innych niż odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, z czego w 13 przekroczono wymagany próg frekwencyjny. Odbyło się także 46 referendów lokalnych w sprawie odwołania organów [jednostek samorządu terytorialnego], w których decydowano o odwołaniu 45 organów wykonawczych i 15 organów stanowiących. Za ważne uznane zostały 4 głosowania w sprawie odwołania organów wykonawczych i 2 głosowania w sprawie odwołania organów stanowiących.
Niewielka liczba referendów, które dochodzą do skutku, niska frekwencja i rzadkie przypadki, że wynik referendum jest wiążący[,] wskazują na potrzebę zasadniczych zmian, zwiększających zainteresowanie tą formą sprawowania władzy i jej efektywność.
T. Zakrzewski, Referendum lokalne: czas na reformę, Łódź 2020, s. 18.
Scharakteryzuj uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych w Rzeczypospolitej Polskiej. Na ich podstawie rozważ, czy oceny i postulaty przedstawione w tekście odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy – do kwestii kultury politycznej społeczeństwa. W pracy wykorzystaj oba materiały źródłowe.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Polskie prawo konstytucyjne (w tym ustawa o referendum lokalnym z 2000 r.) zna kilka rodzajów referendów samorządowych. W ich przypadku ewentualne protesty rozpatruje właściwy sąd okręgowy.
Referenda lokalne mogą zostać przeprowadzone w sprawie dotyczącej wspólnoty samorządowej, a mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów tej jednostki, oraz w innych sprawach dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących wspólnotę samorządową. Przeprowadzane są na wniosek organu stanowiącego lub na wniosek części społeczności (10% uprawnionych do głosowania w przypadku gminy i powiatu; wojewódzkie – 5%). Wymagana frekwencja, aby referendum było ważne, to co najmniej 30%, a wynik jest rozstrzygający, jeśli za jednym z rozwiązań oddano więcej niż połowę ważnych głosów. Mamy też – ale wyłącznie na poziomie gminnym – referendum dotyczące samoopodatkowania się mieszkańców na cele publiczne (takie samoopodatkowanie wprowadzone jest przy co najmniej 2/3 ważnych głosów „za”).
Kolejnym typem referendum lokalnego jest referendum odwoławcze, które w przypadku odwołania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego może być przeprowadzone na wniosek części społeczności (10% uprawnionych do głosowania; w województwie – 5%). W przypadku odwołania organu wykonawczego jednostki mogą one dotyczyć wyłącznie tych organów, które zostały wybrane w wyborach powszechnych i bezpośrednich. Mogą one zostać przeprowadzone w gminie lub mieście na prawach powiatu na wniosek części społeczności (10% uprawnionych do głosowania) lub na wniosek organu stanowiącego (ale jeśli organ wykonawczy nie zostanie odwołany, skraca się kadencję rady). Dane referendum odwoławcze jest ważne w przypadku, gdy udział w nim wzięło nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu.
Z tekstu T. Zakrzewskiego dowiadujemy się, że w latach 2014–2018 odbyło się tylko 26 referendów w sprawach innych niż odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, a w połowie z nich przekroczono 30-procentowy próg frekwencyjny. W przypadku 60 głosowań w sprawie odwołania organów próg frekwencyjny przekroczono tylko w 10%. Problemem jest zatem mała liczba przeprowadzanych referendów i to, że – zwłaszcza w przypadku referendów odwoławczych – nie są one na ogół ważne. Należy jednak podkreślić w kwestii liczby referendów, że prawo pozwala na przeprowadzenie referendów z inicjatywy obywateli, a zatem to tych inicjatyw obywatelskich jest mało. Współgra to z wskaźnikami Polski w zaprezentowanym indeksie demokracji – proces wyborczy i pluralizm był oceniony bardzo wysoko, a partycypacja polityczna społeczeństwa – na znacznie niższym poziomie (2,5 lub prawie 3,5 punktu niżej). Jednocześnie prawo do udziału w referendum jest w Polsce prawem, a nie – obowiązkiem, stąd frekwencja jest zależna także od kultury politycznej społeczeństwa.
Jakimś wyjątkiem jest kwestia referendum odwoławczego – powstrzymanie się w nim od głosowania może być też formą solidarności z odwoływanym organem. Jednak mimo tego wydaje się, że to nie zmiana prawa dotyczącego referendów byłaby wiodącą kwestią w celu zwiększenia zainteresowania tą formą sprawowania władzy i jej efektywności. Potrzeba jeszcze szerszych kampanii społecznych na rzecz uświadomienia, że referenda lokalne są ważne i istotne dla przeciętnego człowieka.
Schemat punktowania
rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni i z dwoma – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze i logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z dwoma – częściowo.
rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym – częściowo.
rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.
rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.
rozwiązanie bez zrealizowanego aspektu tematu ALBO brak rozwiązania.
Aspekty tematu:
1) Przedstawienie referendów lokalnych zwykłych.
2) Przedstawienie referendów lokalnych odwoławczych.
3) Rozważenie problemu (sformułowanie argumentów, kontrargumentu, krytyka kontrargumentu) wraz z odwołaniem do materiałów źródłowych.
Komentarz. Oceny w tekście dotyczą przede wszystkim kultury politycznej (brak inicjatyw obywatelskich, niska frekwencja) niż samych uregulowań prawnych. Należy odwołać się do obu materiałów źródłowych: tabeli wskaźników demokracji oraz tekstu Zakrzewskiego.