Zadanie 11, matura czerwiec 2026, filozofia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.
Becky Smethurst
Kosmos. 10 rzeczy, które należy o nim wiedzieć
Gdy spoglądamy w bezkres kosmosu, wszystko, co widzimy, od gwiazd, przez pył, aż po czarne dziury, jest zbudowane z materii. Zwykła materia stanowi jednak zaledwie 15 procent materii we wszechświecie. Z czego składa się pozostałe 85 procent materii? Nie wiemy. Fakt ten każe nam nabrać pokory.
Materię, która nie wchodzi w interakcje ze światłem, nazywamy ciemną materią. Nie emituje ona światła, nie odbija go, ani nie pochłania, toteż nie ma sposobu, byśmy mogli ją „zobaczyć”. […]
Skąd wiemy, że ciemna materia istnieje? Bo wywiera efekty grawitacyjne i zakrzywia czasoprzestrzeń tak samo jak zwyczajna materia. […]
[Jeden z argumentów] na istnienie ciemnej materii pochodzi z porównania masy galaktyk obliczanej na podstawie efektów grawitacyjnych i masy wykrywanej na podstawie światła gwiazd. Einstein zauważył, że masywne obiekty zakrzywiają czasoprzestrzeń, w której podróżuje światło. Brzmi to dziwnie, ale przecież soczewki też potrafią zmieniać drogę fali światła. Jeśli nosisz okulary lub soczewki kontaktowe, zakrzywiają one światło, by przedmioty znajdujące się w oddali lub bardzo blisko zyskiwały ostrość zależnie od twojej wady wzroku. Pole grawitacyjne ogromnego skupiska galaktyk może wywoływać ten sam efekt w przypadku światła galaktyki znajdującej się za skupiskiem: światło odległej galaktyki podróżujące w naszym kierunku zakrzywia się wokół potężnego skupiska na skutek jego grawitacji. Przy ustawieniu w idealnej linii prostej zdarza się, że światło galaktyki znajdującej się dalej od nas tworzy pierścień wokół galaktyki, która znajduje się bliżej. Nazywamy to pierścieniem Einsteina. Podobny pierścień ujrzysz również, gdy podczas romantycznej kolacji brzeg kieliszka zakrzywi światło świecznika na stoliku.
Ilość zakrzywionego światła informuje nas o ilości materii w galaktyce znajdującej się bliżej nas i działającej jak soczewka. Badania siły grawitacji takich galaktycznych soczewek wykazały, że musi w nich być więcej materii, niż by to wynikało z analiz widocznego światła ich gwiazd.
Becky Smethurst, Kosmos. 10 rzeczy, które należy o nim wiedzieć, przeł. Jan Dzierzgowski, Warszawa 2021.
Polecenie
2 punktyPodaj nowożytnego zwolennika materializmu. Na podstawie przytoczonego tekstu źródłowego rozstrzygnij, czy autorce artykułu można przypisać tezę materializmu. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Nowożytny zwolennik materializmu:
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Nowożytny zwolennik materializmu: T. Hobbes
Rozstrzygnięcie: Nie można.
Przykładowe uzasadnienie: W tekście źródłowym autorka wyraźnie zaznacza, że podlegający badaniom kosmos jest zbudowany z materii, ale nie wypowiada się w ogóle na temat tego, czy poza tym materialnym wymiarem kosmosu cokolwiek innego istnieje.
Schemat punktowania
poprawne podanie nowożytnego zwolennika ORAZ poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
poprawne podanie nowożytnego zwolennika ALBO poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.