Zadanie 12, matura czerwiec 2026, filozofia rozszerzona

1 pktotwarteśrednie (szac.)Czerwiec 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Becky Smethurst

Kosmos. 10 rzeczy, które należy o nim wiedzieć

Gdy spoglądamy w bezkres kosmosu, wszystko, co widzimy, od gwiazd, przez pył, aż po czarne dziury, jest zbudowane z materii. Zwykła materia stanowi jednak zaledwie 15 procent materii we wszechświecie. Z czego składa się pozostałe 85 procent materii? Nie wiemy. Fakt ten każe nam nabrać pokory.

Materię, która nie wchodzi w interakcje ze światłem, nazywamy ciemną materią. Nie emituje ona światła, nie odbija go, ani nie pochłania, toteż nie ma sposobu, byśmy mogli ją „zobaczyć”. […]

Skąd wiemy, że ciemna materia istnieje? Bo wywiera efekty grawitacyjne i zakrzywia czasoprzestrzeń tak samo jak zwyczajna materia. […]

[Jeden z argumentów] na istnienie ciemnej materii pochodzi z porównania masy galaktyk obliczanej na podstawie efektów grawitacyjnych i masy wykrywanej na podstawie światła gwiazd. Einstein zauważył, że masywne obiekty zakrzywiają czasoprzestrzeń, w której podróżuje światło. Brzmi to dziwnie, ale przecież soczewki też potrafią zmieniać drogę fali światła. Jeśli nosisz okulary lub soczewki kontaktowe, zakrzywiają one światło, by przedmioty znajdujące się w oddali lub bardzo blisko zyskiwały ostrość zależnie od twojej wady wzroku. Pole grawitacyjne ogromnego skupiska galaktyk może wywoływać ten sam efekt w przypadku światła galaktyki znajdującej się za skupiskiem: światło odległej galaktyki podróżujące w naszym kierunku zakrzywia się wokół potężnego skupiska na skutek jego grawitacji. Przy ustawieniu w idealnej linii prostej zdarza się, że światło galaktyki znajdującej się dalej od nas tworzy pierścień wokół galaktyki, która znajduje się bliżej. Nazywamy to pierścieniem Einsteina. Podobny pierścień ujrzysz również, gdy podczas romantycznej kolacji brzeg kieliszka zakrzywi światło świecznika na stoliku.

Ilość zakrzywionego światła informuje nas o ilości materii w galaktyce znajdującej się bliżej nas i działającej jak soczewka. Badania siły grawitacji takich galaktycznych soczewek wykazały, że musi w nich być więcej materii, niż by to wynikało z analiz widocznego światła ich gwiazd.

Becky Smethurst, Kosmos. 10 rzeczy, które należy o nim wiedzieć, przeł. Jan Dzierzgowski, Warszawa 2021.

Polecenie

1 punkt

Rozstrzygnij, czy poniższe wnioskowanie za istnieniem ciemnej materii, przedstawione w tekście, ma charakter dedukcyjny, czy – niededukcyjny. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Wnioskowanie

Masa galaktyk obliczana na podstawie efektów grawitacyjnych jest większa niż masa galaktyk obliczana na podstawie światła gwiazd.

Zatem istnieje ciemna materia.

Rozstrzygnięcie:

Uzasadnienie:

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Rozstrzygnięcie: Wnioskowanie niededukcyjne.

Przykładowe uzasadnienie: Możliwe logicznie są inne wyjaśnienia opisywanych zjawisk astronomicznych.

Schemat punktowania

1 pkt

poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.

0 pkt

odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.