Zadanie 24, specimen 2015, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktówZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Porównaj ustroje polityczne Sparty i Aten w V w. p.n.e. Wykaż podobieństwa i różnice. W pracy wykorzystaj załączone materiały.
2. We współczesnej historiografii państwa Europy Środkowo-Wschodniej określa się też mianem młodszej Europy. Rozstrzygnij słuszność tego stwierdzenia w odniesieniu do średniowiecznych dziejów Czech, Polski i Węgier.
3. Jeżeli Zygmunt I szeregiem posunięć politycznych dowiódł, jak bardzo ceni nasz dostęp do morza (miał powiedzieć w 1519 r., że woli utracić część Litwy niż Gdańsk), jeżeli ugruntował polską politykę pomorską, to jego następcy należy się świadectwo, że stworzył polską politykę bałtycką.
W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, tom I, Warszawa 1986, s. 122.
Przedstaw i oceń politykę morską ostatnich Jagiellonów.
4. Scharakteryzuj sytuację gospodarczą Galicji w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. W pracy wykorzystaj załączone materiały.
5. Oceń znaczenie polskich działań dyplomatycznych w kształtowaniu granic II Rzeczypospolitej w latach 1918–1923.
Materiały źródłowe do tematu 1.
Źródło A. Herodot o Sparcie
Jak jednak utrzymują sami Lacedemończycy, przyniósł go [ustrój państwa] Likurg z Krety, kiedy był opiekunem Leobotesa, swego siostrzeńca i króla Spartiatów. Skoro bowiem tylko został opiekunem, przekształcił cały ustrój prawny i pilnował, żeby go nie przekraczano. Potem ustalił Likurg, to co ma związek z wojną, mianowicie bractwa przysięgłe, trzydziestki i wspólne biesiady; nadto ustanowił eforów i gerontów. Po dokonaniu takich zmian cieszyli się Lacedemończycy dobrymi prawami, a Likurgowi po śmierci wznieśli świątynię i wysoko go czcili. Ponieważ zaś mieszkali w kraju żyznym, a liczba ludu była niemała, przeto rychło się wzmogli i doszli do wielkiego dobrobytu.
Źródło: Herodot, Dzieje, Warszawa 1959, s. 66.
Źródło B. Pseudo-Ksenofont¹, Ustrój polityczny Aten [fragment]
Po pierwsze więc wykażę, że biedacy oraz lud słusznie cieszą się tam lepszą pozycją od ludzi szlachetnego pochodzenia i zamożnych, ponieważ to lud właśnie stanowi załogę okrętów i tworzy potęgę państwa. Bo sternicy i ci, którzy podają wioślarzom tempo, a także […] pomocnicy sterników oraz budowniczowie okrętów – oni są źródłem potęgi państwa w stopniu znacznie większym niż hoplici, ludzie szlachetnego pochodzenia oraz warstwy wyższe. Skoro taka jest sytuacja, wydaje się słuszne, aby każdy miał dostęp do urzędów czy to osiągalnych droga losowania, czy też z wyboru i aby każdy obywatel, który zechce zabrać głos, mógł to uczynić bez przeszkód.
¹ Pseudo-Ksenofont, nieznany z imienia starożytny autor grecki żyjący w V wieku p.n.e.
Źródło: Wybór źródeł do historii starożytnej, pod red. A.S. Chankowskiego, Warszawa 1995, s. 36–37.
Źródło C.
Plan Aten
PowiększNa podstawie: M. Węcowski, Starożytność klasyczna. Ćwiczenia źródłowe z historii dla szkół średnich, Warszawa 1999, s. 152.
Plan Sparty
PowiększNa podstawie: R. Kulesza, Starożytna Sparta, Poznań 2003, s. 24.
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Gospodarstwa chłopskie na ziemiach polskich w początkach XX w. (dane w procentach)
| Wielkość gospodarstw (w ha) | Królestwo Polskie – liczba gospodarstw | Królestwo Polskie – powierzchnia | Galicja – liczba gospodarstw | Galicja – powierzchnia | Poznańskie – liczba gospodarstw | Poznańskie – powierzchnia |
|---|---|---|---|---|---|---|
| do 2 ha | 25,0 | 5,0 | 42,5 | 16,0 | 67,0 | 6,0 |
| 2–5 ha | 40,0 | 26,0 | 37,5 | 33,0 | 9,0 | 7,0 |
| 5–20 ha | 33,0 | 56,0 | 19,0 | 40,0 | 19,0 | 47,0 |
| powyżej 20 ha | 2,0 | 13,0 | 1,0 | 11,0 | 5,0 | 40,0 |
| 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 |
Źródło: I. Pietrzak-Pawłowska, Przemiany gospodarczo-społeczne w Królestwie Polskim, [w:] Historia Polski, t. III 1850–1918, cz. II 1900–1914, Warszawa 1972, s. 101.
Źródło B. Mapa. Przemysł na ziemiach polskich i ościennych ok. 1910 roku
PowiększNa podstawie: Dzieje Polski, red. J. Topolski, Warszawa 1976, s. 539.
Źródło C. Tabela. Długość i gęstość sieci kolejowej na ziemiach polskich i ościennych w 1912 r. (w kilometrach)
| Ziemie polskie i ościenne | Długość sieci | Na 1000 km² | Na 100 tys. mieszkańców |
|---|---|---|---|
| Górny Śląsk | 2910 | 119 | 190 |
| Wielkie Księstwo Poznańskie | 2890 | 97 | 135 |
| Pomorze Gdańskie | 2250 | 88 | 130 |
| Galicja | 4120 | 52 | 51 |
| Królestwo Polskie | 3596 | 28 | 28 |
| Litwa i Białoruś | 6350 | 21 | 49 |
| Ukraina | 3817 | 23 | 31 |
Na podstawie: A. Czubiński, Historia Polski 1864–2001, Wrocław 2002, s. 16.
WYPRACOWANIE
na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Zasady oceniania CKE podają dla każdego tematu kryteria poziomów (w schemacie punktowania) i przykładową realizację zadania ocenioną na 12 pkt (poziom IV). Ocena tych przykładowych realizacji według CKE:
Temat 1. Zdający wszechstronnie scharakteryzował ustroje polityczne Aten i Sparty w ujęciu porównawczym. Wskazał na główne podobieństwa i różnice między najważniejszymi instytucjami ustrojowymi w Atenach i w Sparcie. Przedstawił mechanizmy funkcjonowania demokratycznej polis i systemu oligarchicznego w Sparcie, wskazując na ich specyficzne i odrębne cechy. Przeprowadzona analiza porównawcza stanowi podstawę formułowania trafnych wniosków i opinii. Zdający wykorzystał podane źródła, poddając je analizie i interpretacji.
Temat 2. Zdający odniósł się w pracy do tematu. Wyjaśnił zakres pojęcia „młodsza Europa” oraz dążył do jego powiązania ze średniowiecznymi dziejami Europy Środkowo-Wschodniej. Zdający wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe i przedstawił argumentację, dowodząc zrozumienia historiograficznej koncepcji „młodszej Europy”. Sposób przedstawienia zagadnienia świadczy o dojrzałości myślenia i umiejętności formułowania syntetycznych sądów. Walorem pracy jest zwrócenie uwagi na współczesne konotacje pojęcia stanowiącego kanwę rozważań.
Temat 3. Zdający przedstawił przyczyny zaangażowania się Polski w politykę morską. Ukazał jej znaczenie dla Polski w II połowie XVI wieku. Podał różnice w polityce prowadzonej przez dwóch ostatnich Jagiellonów. Przedstawił faktografię potrzebną do realizacji tematu, dzięki czemu mógł odwołać się do argumentacji uzasadniającej własne stanowisko. Dokonał oceny i podsumował pracę. Jej treść świadczy o umiejętności formułowania syntetycznych, dojrzałych sądów.
Temat 4. Zdający przedstawił istotne uwarunkowania, które miały wpływ na sytuację gospodarczą Galicji pod panowaniem austriackim w II połowie XIX i na początku XX wieku. Sposób realizacji tematu jest wszechstronny i dojrzały. Zdający scharakteryzował uwarunkowania gospodarki galicyjskiej, zwracając uwagę na kształtujące ją czynniki (reforma uwłaszczeniowa, polityka władz austriackich, emigracja zarobkowa) oraz dostrzegł zjawiska we właściwym kontekście historycznym. Zdający wykorzystał podane materiały źródłowe, poddając je analizie i interpretacji.
Temat 5. Zdający wszechstronnie przedstawił rolę dyplomacji polskiej w procesie kształtowania granic II RP. Ukazał miejsce dyplomacji wśród innych działań zmierzających do nadania państwu kształtu terytorialnego. W syntetyczny sposób scharakteryzował działania dyplomacji, ukazując uwarunkowania, moderujące jej aktywność. Zwrócił uwagę na międzynarodowe otoczenie, w którym działała polska służba dyplomatyczna. Duża wiedza faktograficzna zdającego stanowi podstawę formułowania trafnych ocen i opinii.
Schemat punktowania
Kryteria oceniania CKE do zadania 24. (0–12 pkt), osobno dla każdego tematu; ocenia się zawartość merytoryczną wypracowania na czterech poziomach.
Temat 1. Porównaj ustroje polityczne Sparty i Aten w V w. p.n.e. Wykaż podobieństwa i różnice. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• przedstawił omawiane zagadnienia ustrojowe w ujęciu porównawczym, ukazując najważniejsze podobieństwa i różnice między systemami demokratycznym i oligarchicznym (np. między głównymi instytucjami ustrojowymi i ich kompetencjami),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,
• właściwie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje pochodzące ze źródeł),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• przedstawił omawiane zagadnienia ustrojowe w ujęciu porównawczym, ukazując wybrane podobieństwa i cechy różniące demokrację ateńską od oligarchii w Sparcie (np. między wybranymi instytucjami ustrojowymi),
• w większości poprawnie przeprowadził selekcję faktów, wykazując się zrozumieniem ich znaczenia i hierarchii,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczącą roli Zgromadzenia w demokratycznych Atenach i w oligarchicznej Sparcie),
• podjął próbę oceny obu systemów sprawowania władzy.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• częściowo przedstawił faktografię w ujęciu porównawczym (np. wymienił wybrane instytucje ustrojowe i wskazał ich charakterystyczne cechy, podając różnice),
• podjął próbę selekcji i uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wykorzystania materiałów źródłowych i zastosowania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania podobieństw/różnic między nimi (np. Rada Pięciuset, geruzja, Zgromadzenie Ludowe),
• wykorzystał materiał źródłowy w niezadawalającym stopniu,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 2. We współczesnej historiografii państwa Europy Środkowo-Wschodniej określa się też mianem młodszej Europy. Rozstrzygnij słuszność tego stwierdzenia w odniesieniu do średniowiecznych dziejów Czech, Polski i Węgier.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (np. wskazał ciągłość tradycji w tworzeniu się idei średniowiecznej Europy),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. przyjęcie chrztu przez Czechy, Polskę i Węgry w X w. i znaczenie tych wydarzeń dla ich związków z Europą, rola kolonizacji niemieckiej w upowszechnieniu nowych wzorów cywilizacyjnych),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. nawiązanie do tradycji Cesarstwa Rzymskiego w koronacji cesarskiej Karola Wielkiego, nawiązanie do tradycji karolińskiej i rzymskiej w koronacji cesarskiej Ottona I),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących roli dorobku cywilizacji grecko-rzymskiej i chrześcijaństwa łacińskiego w powstaniu idei Europy karolińskiej),
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wspomniał o: upadku Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie, koronacji cesarskiej Karola Wielkiego, koronacjach królewskich władców Polski, Węgier i Czech),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,
• podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę wyjaśnienia pojęcia młodsza Europa).
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. przyjęcie chrztu przez Czechy, Polskę, Węgry),
• w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację podanych informacji,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3. Przedstaw i oceń politykę morską ostatnich Jagiellonów.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność polityki morskiej, ukazując różne jej aspekty (walkę o rozszerzenie wpływów i walkę o dominację na morzu, podjął ekonomiczny i polityczny wątek tej polityki),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• uzasadnił zajęte przez siebie stanowisko,
• sformułował wnioski.
• ocenił politykę morską Jagiellonów.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę na odmienność polityki morskiej Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących znaczenia polityki morskiej dla losów państwa polskiego),
• podjął próbę ukazania złożoności problemu (np. realizacji interesów ekonomicznych i politycznych państwa, antymoskiewskiego charakteru polityki morskiej ostatnich Jagiellonów),
• podjął próbę oceny polityki morskiej Jagiellonów.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. podjął wątek ostatniej wojny z zakonem, odniósł się do problemu polityki inflanckiej Zygmunta Augusta),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. zależności między polityką Zygmunta Augusta a zagrożeniem moskiewskim),
• podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę podjęcia oceny tematu).
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów i pojęć związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. hołd pruski, wojna północna),
• w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację podanych informacji,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 4. Scharakteryzuj sytuację gospodarczą Galicji w drugiej połowie XIX i na początku XX w. Wykorzystaj załączone materiały źródłowe.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,
• powiązał informacje z różnych obszarów historii (np. wpływ decyzji politycznych sytuację gospodarczą Galicji, wpływ sytuacji gospodarczej na emigrację zarobkową z Galicji, wpływ położenia ekonomicznego Galicji na jej rolę polityczną),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji, trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje pochodzące ze źródeł),
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę na wpływ gospodarki światowej oraz wynalazków na sytuację gospodarczą Galicji),
• podjął próbę sformułowania wniosków (np. uzależnienia gospodarki Galicji od polityki gospodarczej państwa zaborczego),
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę podsumowania pracy.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wymienił niektóre zjawiska gospodarcze – wpływ struktury gospodarstw na rozwój rolnictwa, wpływ transportu kolejowego na sytuację gospodarczą),
• wymienił niektóre zjawiska społeczne (np. emigracja stała i sezonowa, wpływ sytuacji gospodarczej na strukturę zatrudnienia i poziom życia ludności),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśniania związków przyczynowo-skutkowych,
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. reforma uwłaszczeniowa 1848 r., działalność Ignacego Łukasiewicza, emigracja zarobkowa, rozdrobnienie gospodarstw rolnych),
• w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację podanych informacji,
• wykorzystał materiał źródłowy w niezadawalającym stopniu,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 5. Oceń znaczenie polskich działań dyplomatycznych w kształtowaniu granic II Rzeczypospolitej w latach 1918–1923.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność działań dyplomatycznych, ukazując różne ich aspekty, (np. międzynarodowy kontekst walki dyplomatycznej o granice Polski, ścieranie się różnych koncepcji kształtowania granic i wpływ tego zjawiska na zabiegi dyplomatyczne),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. związek między stanowiskiem mocarstw wobec sprawy polskiej i skutecznością polskich zabiegów dyplomatycznych),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących roli działań dyplomatycznych w procesie kształtowania granic),
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wspomniał o konferencji w Paryżu, aktywności polityków polskich, w tym Romana Dmowskiego czy Ignacego Paderewskiego),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. powstanie i działalność KNP we Francji, konferencja wersalska i jej postanowienia),
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Komentarz. Zadanie wymaga wyboru jednego z pięciu tematów do opracowania. Każdy temat oceniany jest na podstawie kryteriów obejmujących: analizę zjawisk historycznych, umiejętność porównywania, wyjaśniania związków przyczynowo-skutkowych, selekcji i hierarchizacji informacji oraz formułowania wniosków. Materiały źródłowe powinny być wykorzystane jako podstawa argumentacji. Ocena zależy od poziomu skomplikowania analizy, głębi argumentacji i umiejętności formułowania syntetycznych sądów.