Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Polecenie
Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Porównaj ustroje polityczne Sparty i Aten w V w. p.n.e. Wykaż podobieństwa i różnice. W pracy wykorzystaj załączone materiały.
2. We współczesnej historiografii państwa Europy Środkowo-Wschodniej określa się też mianem młodszej Europy. Rozstrzygnij słuszność tego stwierdzenia w odniesieniu do średniowiecznych dziejów Czech, Polski i Węgier.
3. Jeżeli Zygmunt I szeregiem posunięć politycznych dowiódł, jak bardzo ceni nasz dostęp do morza (miał powiedzieć w 1519 r., że woli utracić część Litwy niż Gdańsk), jeżeli ugruntował polską politykę pomorską, to jego następcy należy się świadectwo, że stworzył polską politykę bałtycką.
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Przedstaw i oceń politykę morską ostatnich Jagiellonów.
4. Scharakteryzuj sytuację gospodarczą Galicji w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. W pracy wykorzystaj załączone materiały.
5. Oceń znaczenie polskich działań dyplomatycznych w kształtowaniu granic II Rzeczypospolitej w latach 1918–1923.
Materialy źródłowe do tematu 1.
Źródło A. Herodot o Sparcie
Jak jednak utrzymują sami Lacedemończycy, przyniósł go [ustrój państwa] Likurg z Krety, kiedy był opiekunem Leobotesa, swego siostrzeńca i króla Spartiatów. Skoro bowiem tylko został opiekunem, przekształcił cały ustrój prawny i pilnował, żeby go nie przekraczano. Potem ustalił Likurg, to co ma związek z wojną, mianowicie bractwa przysięgłe, trzydziestki i wspólne biesiady; nadto ustanowił eforów i gerontów. Po dokonaniu takich zmian cieszyli się Lacedemończycy dobrymi prawami, a Likurgowi po śmierci wznieśli świątynię i wysoko go czcili. Ponieważ zaś mieszkali w kraju żyznym, a liczba ludu była niemała, przeto rychło się wzmogli i doszli do wielkiego dobrobytu.
Źródło: Herodot, Dzieje, Warszawa 1959, s. 66.
Źródło B. Pseudo-Ksenofont, Ustrój polityczny Aten [fragment]
Po pierwsze więc wykażę, że biedacy oraz lud słusznie cieszą się tam lepszą pozycją od ludzi szlachetnego pochodzenia i zamożnych, ponieważ to lud właśnie stanowi załogę okrętów i tworzy potęgę państwa. Bo sternicy i ci, którzy podają wioślarzom tempo, a także […] pomocnicy sterników oraz budowniczowie okrętów – oni są źródłem potęgi państwa w stopniu znacznie większym niż hoplici, ludzie szlachetnego pochodzenia oraz warstwy wyższe. Skoro taka jest sytuacja, wydaje się słuszne, aby każdy miał dostęp do urzędów czy to osiągalnych droga losowania, czy też z wyboru i aby każdy obywatel, który zechce zabrać głos, mógł to uczynić bez przeszkód.
Źródło: Wybór źródeł do historii starożytnej, pod red. A.S. Chankowskiego, Warszawa 1995, s. 36–37.
Źródło C.
Plan Aten
Na podstawie: M. Węcowski, Starożytność klasyczna. Ćwiczenia źródłowe z historii dla szkół średnich, Warszawa 1999, s. 152.
Plan Sparty
Na podstawie: R. Kulesza, Starożytna Sparta, Poznań 2003, s. 24.
Materially źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Gospodarstwa chłopskie na ziemiach polskich w początkach XX w. (dane w procentach)
Wielkość gospodarstw (w ha) | Królestwo Polskie liczba gospodarstw | Królestwo Polskie powierzchnia | Galicja liczba gospodarstw | Galicja powierzchnia | Poznańskie liczba gospodarstw | Poznańskie powierzchnia
do 2 ha | 25,0 | 5,0 | 42,5 | 16,0 | 67,0 | 6,0
2–5 ha | 40,0 | 26,0 | 37,5 | 33,0 | 9,0 | 7,0
5–20 ha | 33,0 | 56,0 | 19,0 | 40,0 | 19,0 | 47,0
powyżej 20 ha | 2,0 | 13,0 | 1,0 | 11,0 | 5,0 | 40,0
Razem | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0
Źródło: I. Pietrzak-Pawłowska, Przemiany gospodarczo-społeczne w Królestwie Polskim, [w:] Historia Polski, t. III 1850–1918, cz. II 1900–1914, Warszawa 1972, s. 101.
Źródło B. Mapa. Przemysł na ziemiach polskich i ościennych ok. 1910 roku
Na podstawie: Dzieje Polski, red. J. Topolski, Warszawa 1976, s. 539.
Źródło C. Tabela. Długość i gęstość sieci kolejowej na ziemiach polskich i ościennych w 1912 r. (w kilometrach)
Ziemie polskie i ościenne | Długość sieci | Na 1000 km2 | Na 100 tys. mieszkańców
Górny Śląsk | 2910 | 119 | 190
Wielkie Księstwo Poznańskie | 2890 | 97 | 135
Pomorze Gdańskie | 2250 | 88 | 130
Galicja | 4120 | 52 | 51
Królestwo Polskie | 3596 | 28 | 28
Litwa i Białoruś | 6350 | 21 | 49
Ukraina | 3817 | 23 | 31
Na podstawie: A. Czubiński, Historia Polski 1864–2001, Wrocław 2002, s. 16.
Przykładowe realizacje dla poszczególnych tematów:
Temat 1: Zdający wszechstronnie scharakteryzował ustroje polityczne Aten i Sparty w ujęciu porównawczym. Wskazał na główne podobieństwa (obecność Zgromadzenia Ludowego, agora jako centrum życia publicznego, instytucje takie jak Rada) i różnice między najważniejszymi instytucjami ustrojowymi (w Atenach szeroki zakres kompetencji eklezji z możliwością wносzenia poprawek, w Sparcie wąska grupa obywateli, brak prawa wnoszenia poprawek). Ukazał związki między systemami a środowiskiem geograficznym. Wykorzystał materiały źródłowe, poddając je analizie i interpretacji.
Temat 2: Zdający odniósł się do pojęcia "młodsza Europa" jako określenia Europy Środkowo-Wschodniej. Wyjaśnił złożoność zjawisk, ukazując ciągłość tradycji w tworzeniu się idei średniowiecznej Europy. Poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (przyjęcie chrztu przez Czechy, Polskę i Węgry w X w., rola kolonizacji niemieckiej). Sformułował wnioski o trwałości wpływu kultury zachodniej na te kraje.
Temat 3: Zdający przedstawił przyczyny zaangażowania się Polski w politykę morską. Ukazał różnice w polityce Zygmunta I (polityka pomorska – umacnianie panowania w Pomorzu i Prusach) i Zygmunta Augusta (polityka morska – aspiracje do panowania na morzu, budowa floty). Wskazał charakter antymoskiewski obu polityk. Ocenił politykę jako trafnie rozpoznającą zagrożenia, ale brakującą konsekwencji, co miało negatywne skutki dla przyszłości Rzeczypospolitej.
Temat 4: Zdający dostrzegł i wyjaśnił złożoność sytuacji gospodarczej Galicji, ukazując różne aspekty (rolniczy charakter, dysproporcje w rozwoju infrastruktury, emigracja zarobkowa). Powiązał informacje z różnych obszarów historii (decyzje polityczne, sytuacja gospodarcza, emigracja, rolę Galicji). Trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy, dokonując analizy danych statystycznych i mapy.
Temat 5: Zdający dokonał analizy znaczenia polskich działań dyplomatycznych w kształtowaniu granic II Rzeczypospolitej w latach 1918–1923, wskazując na rolę międzynarodowych konferencji pokojowych, negocjacji z sąsiadami i sojusznikami, znaczenie wojen o granice (z Niemcami, Rosją, ZSRR).
Schemat punktowania dla wszystkich tematów: 9–12 pkt – poziom IV: wszechstronna analiza tematu, prawidłowa selekcja i hierarchizacja informacji, wykorzystanie materiałów źródłowych, sformułowanie wniosków i oceny; 6–8 pkt – poziom III: celowa selekcja faktów, właściwe wyjaśnienie związków przyczynowo-skutkowych, próba formułowania wniosków i oceny; 3–5 pkt – poziom II: częściowa prezentacja faktografii, próba porządkowania informacji, próba wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych; 1–2 pkt – poziom I: kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi.
Zadanie wymaga wyboru jednego z pięciu tematów do opracowania. Każdy temat oceniany jest na podstawie kryteriów obejmujących: analizę zjawisk historycznych, umiejętność porównywania, wyjaśniania związków przyczynowo-skutkowych, selekcji i hierarchizacji informacji oraz formułowania wniosków. Materiały źródłowe powinny być wykorzystane jako podstawa argumentacji. Ocena zależy od poziomu skomplikowania analizy, głębi argumentacji i umiejętności formułowania syntetycznych sądów.
Ocena według schematu punktowania CKE, zwykle w 15–30 s
Dowiedz się, ile punktów naprawdę zdobywasz. Zrób zdjęcie kartki albo wklej odpowiedź: Maturownik+ porówna ją ze schematem punktowania, policzy punkty i wytłumaczy, gdzie i dlaczego je tracisz.