Zadanie 27, matura czerwiec 2018, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktów1. Ateńska droga do demokracji. Scharakteryzuj ewolucję ustroju starożytnych Aten (VII–V w. p.n.e.) oraz wady i zalety ustroju tego miasta-państwa w V w. p.n.e.
2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XIV–XV w. i oceń ich wpływ na relacje między Królestwem Polskim a Wielkim Księstwem Litewskim w tym okresie.
3. Rzeczpospolita jako przedmurze chrześcijaństwa. Oceń trafność tego określenia w stosunku do międzynarodowej roli państwa polsko-litewskiego w XVII wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 24–26).
4. Scharakteryzuj politykę kolonialną państw europejskich w XIX i na początku XX w. oraz ustosunkuj się do słów J.R. Kiplinga, który określił kolonializm „brzemieniem białego człowieka”. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27–28).
5. Wyjaśnij genezę „polskiego października” i oceń jego następstwa.
Materiały źródłowe do tematu 3.
Źródło A. Instrukcja dla nuncjusza G.B. Lancellotiego, 14 XII 1622 r. [fragment]
Polska jest zewsząd prawie przez nieprzyjaciół religii katolickiej, mahometanów, schizmatyków, heretyków otoczona. Z jednej bowiem strony Turek, Siedmiogrodzianie, Wołosza, […] grożą jej pomimo sojuszów nową wojną, podczas gdy Tatarzy, dzicz przywykła do łupieży i niemogąca utrzymać się bez niej, wpada od czasu do czasu na Ruś i Podole. Z drugiej Moskwa, żałująca straty obszernego kraju, łączy się z nieprzyjaciółmi Polski, wyglądając pory odzyskania onego. Z innej Szwed, nie przestając na przywłaszczeniu dziedzicznego państwa króla polskiego, urywa co może z elekcyjnego […]. W innej stronie margrabia brandenburski i książę pomorski, którzy jako hołdownicy im większe mają dla niego obowiązki, tym więcej starają mu się szkodzić, łączą się ze Szwedem, z protestantami niemieckimi, z Holendrami przeciw katolikom; tak iż Polska zewsząd […]. Powinni tedy król, biskupi, senatorowie, ministrowie mieć ciągle zwróconą uwagę na części skrajne, nie pozwalać herezji szerzyć się od granic ku środkowi, nie dopuszczać zarażonych cudzoziemców, mianowicie kaznodziejów, wspierać misje i cokolwiek stan duchowny dla pokrzepienia wiary obmyśli: pewną albowiem jest rzeczą, że z poróżnienia umysłów zasianego przez sekty wylęgła się niezgoda pomiędzy obywatelami, za nią poszło nieposłuszeństwo, bunty, a na koniec ujma niemniej potęgi, jak godności króla i Rzplitej.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, z. 36, Kraków 1923, s. 9.
Źródło B. Medal wybity na pamiątkę zawarcia Ligi świętej w 1684 r.
PowiększPostacie na medalu: INNOCENTY XI PAPIEŻ, LEOPOLD I CESARZ, JAN III KRÓL, MARCANTONIO GIUSTINIAN DOŻA WENECKI
http://wilanow-palac.pl
Źródło C. J. Suchodolski, Obrona Jasnej Góry [obraz z 1875 r.]
PowiększŹródło D. Portret szlachcica w stroju sarmackim
Powiększhttp://www.wilanow-palac.pl
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Cywilizacja – karykatura holenderska, ok. 1890 r.
PowiększG. Szelągowska, K. Szelągowska, Dzieje nowożytne i najnowsze 1815–1939. Ćwiczenia źródłowe z historii dla szkół średnich, t. IV, Warszawa 1999, s. 23.
Źródło B. Budowa kolei w Kongu Belgijskim, 1891–1898
W samym Kongu boom kauczukowy przyspieszył budowę […] linii kolejowej […]. [Pracownicy] ulegali wypadkom, dyzenterii, ospie, […] malarii, a sytuacje jeszcze pogarszało złe jedzenie i nieustanne chłosty, wymierzane przez dwunastu strażników […]. Nierzadko brakowało miejsc do spania dla robotników, a ci, którzy stawiali opór, musieli pracować w łańcuchach. […] Legenda powtarzana w całej Afryce mówi, że każdy podkład kolejowy kosztował życie jednego Afrykanina […]. W 1898 roku […] pierwsza krótka […] kolej […] wyruszyła z Matadi do Stanley Pool. Na miejscu czekał na nią wielki udekorowany […] namiot, w którym państwowi urzędnicy, wojskowi, przedstawiciele kolei oraz biskup ucztowali i wznosili toast za króla [Belgów] Leopolda. […] Na dawnej trasie karawan, którą zastąpił pociąg, wzniesiono pomnik: trzy naturalnej wielkości postaci tragarzy […]. Podpis głosił: KOLEJ WYZWOLIŁA ICH OD NOSZENIA CIĘŻARÓW.
A. Hochschild, Duch Leopolda. […], Warszawa 2012, s. 217–219.
Źródło C. Fotografia. Francuska Afryka Zachodnia, 1913 r.
Powiększhttp://exhibitions.nypl.org
Źródło D. Tabela. Posiadłości kolonialne państw europejskich w 1914 r.
| Metropolie | Obszar (w mln km²) | Ludność (w mln) |
|---|---|---|
| Wielka Brytania | 33,50 | 400,0 |
| Francja | 10,60 | 56,0 |
| Niemcy | 2,70 | 12,0 |
| Belgia | 2,35 | 15,5 |
| Portugalia | 2,35 | 7,0 |
| Holandia | 2,15 | 38,0 |
| Włochy | 1,80 | 1,6 |
J. Szpak, Historia gospodarcza powszechna, Warszawa 2003, s. 196.
WYPRACOWANIE
na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Wypracowanie na jeden z pięciu tematów. Zasady oceniania CKE nie podają przykładowego rozwiązania: praca jest oceniana według kryteriów poziomowych (poziom IV: 9–12 pkt, poziom III: 6–8 pkt, poziom II: 3–5 pkt, poziom I: 1–2 pkt), ustalonych osobno dla każdego tematu i przytoczonych w schemacie punktowania. W tematach 3. i 4. ocenia się także wykorzystanie załączonych materiałów źródłowych. Przy przyznawaniu punktów egzaminator uwzględnia również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.
Schemat punktowania
Kryteria oceniania CKE (osobno dla każdego tematu).
Temat 1. Ateńska droga do demokracji. Scharakteryzuj ewolucję ustroju starożytnych Aten (VII–V w. p.n.e.) oraz wady i zalety ustroju tego miasta-państwa w V w. p.n.e.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe;
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. charakter reform Drakona, Klejstenesa i Peryklesa);
• scharakteryzował wady i zalety demokracji ateńskiej i podjął próbę formułowania wniosków;
• podjął próbę oceny.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. opisał instytucje demokratycznych Aten);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ warunków naturalnych na specyfikę ustrojową Aten);
• podjął próbę zestawienia wad i zalet demokracji ateńskiej.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu;
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. sąd skorupkowy);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XIV–XV w. i oceń ich wpływ na relacje między Królestwem Polskim a Wielkim Księstwem Litewskim w tym okresie.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• sformułował trafne wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii;
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ zagrożenia ze strony Zakonu na sojusz polsko-litewski w czasach Łokietka; wpływ unii polsko-litewskiej na wybuch wojny z Zakonem);
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• ocenił wpływ stosunków Polski z Zakonem na relacje polsko-litewskie.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. wojna trzynastoletnia, unia w Krewie);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę charakterystyki stosunków polsko-krzyżackich w XIV–XV w. i ich wpływu na relacje polsko-litewskie;
• podjął próbę oceny.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. wielka wojna z Zakonem);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3. Rzeczpospolita jako przedmurze chrześcijaństwa. Oceń trafność tego określenia w stosunku do międzynarodowej roli państwa polsko-litewskiego w XVII wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 24–26).
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (polityczne, militarne, społeczno-gospodarcze, kulturowe);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ wojen na upowszechnienie się ideologii sarmackiej wśród szlachty);
• zajął stanowisko wobec problemu zawartego w temacie i w pełni je uzasadnił;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. aktywność Rzeczypospolitej w ramach Ligi Świętej);
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe;
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• podjął próbę formułowania wniosków dotyczących pozycji międzynarodowej Rzeczypospolitej w XVII w.;
• zajął stanowisko wobec określenia zawartego w temacie i częściowo je uzasadnił;
• w większości wykorzystał materiał źródłowy.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. potop szwedzki, bitwa pod Wiedniem);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wyznaniowy kontekst wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą);
• podjął próbę zajęcia stanowiska wobec określenia zawartego w temacie i jego uzasadnienia;
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi;
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni;
• nieudolnie wykorzystał źródła.
Temat 4. Scharakteryzuj politykę kolonialną państw europejskich w XIX i na początku XX w. oraz ustosunkuj się do słów J.R. Kiplinga, który określił kolonializm „brzemieniem białego człowieka”. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27–28).
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. gospodarczy, społeczny, kulturowy, polityczny),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• podsumował rozważania,
• sformułował wnioski i ocenę, wskazując pozytywne i negatywne konsekwencje kolonializmu zarówno dla metropolii, jak i jej zamorskich posiadłości.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. uzależnienie formy kolonializmu od stopnia rozwoju cywilizacyjnego ludności zamieszkałej na danym obszarze, wpływ władz kolonialnych na tworzenie się nowych elit wśród ludności kolonii),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny polityki państw kolonialnych.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu,
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wyjaśnił wpływ rozwoju gospodarczego metropolii na poszukiwanie rynków zbytu, źródeł surowców i taniej siły roboczej, wpływ Europejczyków na szerzenie wiary chrześcijańskiej oraz wpływ władz kolonialnych na szerzenie oświaty i higieny wśród mieszkańców kolonii, wpływ kolonializmu na niszczenie miejscowych kultur oraz wykorzystywanie niewolniczej pracy mieszkańców kolonii),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w pracy.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. kolonizacja Afryki w XIX w., powstanie brytyjskiego imperium kolonialnego, rywalizacja między państwami europejskimi o posiadłości kolonialne),
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni;
• nieudolnie wykorzystał źródła.
Temat 5. Wyjaśnij genezę „polskiego października” i oceń jego następstwa.
Poziom IV (9–12 pkt). Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty (np. polityczne, społeczne i kulturowe przejawy odwilży);
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji;
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe;
• wyjaśnił genezę i ocenił następstwa „Października 1956” z uwzględnieniem kontekstu międzynarodowego (np. wpływ przemian w Polsce na rewolucję węgierską 1956 r.);
• sformułował trafne wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt). Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii (np. śmierć Bieruta, poznański czerwiec, „puławianie” i „natolińczycy”; zwolnienie Prymasa Wyszyńskiego);
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe;
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym;
• wyjaśnił genezę i ocenił następstwa „Października 1956”;
• podjął próbę formułowania wniosków.
Poziom II (3–5 pkt). Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. tajny referat Chruszczowa na XX zjeździe KPZR, tzw. mała stabilizacja);
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii;
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych;
• podjął próbę wyjaśnienia genezy i oceny następstw „Października 1956”.
Poziom I (1–2 pkt). Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. objęcie władzy przez Władysława Gomułkę);
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi, egzaminator będzie uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.
Komentarz. Zdający wybiera JEDEN temat i pisze rozprawę. Każdy temat zawiera własne kryteria oceny. Dla tematu 1: oczekuje się omówienia reform Drakona, Klejstenesa i Peryklesa oraz charakterystyki wad i zalet demokracji ateńskiej. Dla tematu 2: należy ocenić wpływ zagrożenia zakonu na sojusz polsko-litewski. Dla tematu 3: ocena musi uwzględniać kontekst militarny, polityczny i ideologiczny (sarmatyzm); wykorzystanie źródeł jest obowiązkowe. Dla tematu 4: ocena kolonializmu powinna uwzględniać zarówno pozytywne (tzw. cywilizacja) jak i negatywne (eksploatacja, niszczenie kultur) konsekwencje; należy zmierzyć się z ideą Kiplinga. Dla tematu 5: wymagana analiza genezy (XX zjazd KPZR, śmierć Bieruta, podziały w PZPR) i następstw (kontekst węgierski, "mała stabilizacja").