Wypracowanie, matura poprawkowa sierpień 2018, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Agnieszka Krzemińska - Taniec – drugi język człowieka
Na Olimpie opiekunką tańca i muzyki chóralnej była Terpsychora. Roztańczona muza z lirą w ręku nie miała łatwego zadania, bo nie wszyscy mieli dobrą opinię o jej sztuce. Taniec to najbardziej pierwotna forma ekspresji człowieka, w której narzędziem jest ciało. Filozofom antycznym ta cielesność i pierwotność przeszkadzała. Platon wprowadził wręcz podział na tańce szlachetne i dzikie – nieobyczajne bachiczne wygibasy. Myśl tę powtórzył w II w. rzymski retor Lukian – autor najsłynniejszego antycznego traktatu o tańcu. […] Taniec wkroczył na dwory włoskie w renesansie, ale rangę sztuki uzyskał za Ludwika XIV. To w utworzonej przez niego akademii narodził się balet. […] Taniec sceniczny wyrażał ducha kolejnych epok, odzwierciedlał przemiany społeczne. Gdy w zespole baletowym, utworzonym na wzór piramidy społecznej, wszyscy dążą do pewnego ideału, zespół tańca współczesnego nie jest już zhierarchizowany, a jego celami są poszukiwanie i autoekspresja. Pojawienie się na początku XX w. tańca współczesnego było jak rewolucja – zaczęto tańczyć bez muzyki na scenie usianej kwiatami i improwizowano. […] Gdy w świecie zwierząt taniec jest środkiem komunikacji jedynie na poziomie biologii, u człowieka służy też do wyrażania treści abstrakcyjnych, dzięki czemu staje się elementem naszego życia duchowego. Ruchy taneczne działają zarówno na tancerza, jak i na widza, dlatego być może już hominidzi przypisali mu znaczenie magiczno-mistyczne. Tańce pojawiają się w kultach przodków, rytach przejścia, jako sposób na sprowadzanie deszczu czy udane łowy. […] Dopiero rozwój cywilizacji zepchnął go do roli mniej lub bardziej podniosłej rozrywki, przez co uczynił z niego zajęcie uprawiane w wolnym czasie, podkreśla prof. Lange […]. Brytyjski choreograf tańca współczesnego John Ashford stawia granice między sportem a tańcem: twierdzi, że w tym pierwszym ciało pokazuje to, co może, w drugim to, co potrafi wyrazić. A zatem nie każdy taniec jest sztuką (to samo mówił już Platon), a o jego artystycznej ekspresji można mówić wtedy, gdy poprzez ruch i strukturę wyraża emocje, stany ducha, opowiada historie. […] W jego artystycznym odbiorze ogromne znaczenie ma estetyka, która przez wieki ulegała znacznym zmianom. Długo za jedyny taniec artystyczny uchodził balet ze skodyfikowanym systemem kroków i pozycji. […] Tańca nie daje się zaszufladkować. Dziś każdy może wybierać, które z jego tysiąca oblicz najbardziej mu odpowiada – podziwiać „Jezioro łabędzie", wzruszać się na spektaklach tańca nowoczesnego, płynąć w tangu lub po prostu szaleć na hiphopowej imprezie. Starożytni Egipcjanie często uwieczniali sceny taneczne na ścianach grobowców, a taniec iba wykonywali w trakcie procesji dla zmarłych. Dlaczego? Bo chcieli w zaświatach nadal cieszyć się widokiem pląsających piękności, poza tym uważali taniec za symbol życia w jego najdoskonalszym przejawie. Na podstawie: Agnieszka Krzemińska, Taniec ma głos, „Polityka
Wade Davis - Ginące kultury
Tradycja Indian Kogi w północnej Kolumbii nakazuje, by dziecko przeznaczone do stanu kapłańskiego odłączać od rodziny, gdy ma zaledwie cztery lata. Wysoko w górach Sierra Nevada przyszły kapłan przechodzi trening duchowy. Przez następne 18 lat ani na chwilę nie ujrzy światła słonecznego, całkowicie odizolowany od świata zewnętrznego przez kamienne ściany. […] Po latach nauki i rygorystycznych praktyk nadchodzi cudowny moment objawienia. Pewnego bezchmurnego poranka […] nowicjusz po raz pierwszy zostaje wyprowadzony na zewnątrz, na światło świtu. Dotąd świat był dla niego głównie myślą, wyobrażeniem. Teraz może zobaczyć go na własne oczy, docenić nadprzyrodzone piękno ziemi. W jednej chwili wszystko, czego się o niej nauczył, zyskuje potwierdzenie. […] To tylko jeden z wielu przykładów nieskończonego bogactwa, siły i różnorodności ludzkiej wyobraźni, która wyraża się w tradycyjnych kulturach. […] Jak świat długi i szeroki, jakieś 300 milionów osób – około pięciu procent całej ziemskiej populacji – wciąż bardzo silnie identyfikuje się ze swą tradycyjną wspólnotą kulturową: jej historią, językiem, mitologią i bagażem przeszłości, za sprawą których czują się związani z konkretnym miejscem. […] Od zarania dziejów po dzień dzisiejszy na ziemi funkcjonowało łącznie około 10 tysięcy języków mówionych. Obecnie w użyciu pozostaje już tylko około sześciu tysięcy. Wielu z nich nikt się już nie uczy, co w praktyce oznacza, że są martwe. […] Język to o wiele więcej niż garść słówek czy zbiór reguł gramatycznych – to zwierciadło ludzkiej duszy, narzędzie, dzięki któremu duch danej kultury może się komunikować ze światem materialnym. Język – twierdzi Michael Krauss z University of Alaska – jest czymś równie tajemniczym i niepojętym jak żywy organizm. Dlaczego mielibyśmy mniej ubolewać nad wymarłym językiem niż nad wyginięciem gatunku? Ta biologiczna analogia jest bardzo trafna. Jeśli w miejsce zagrożonego gatunku powstaje nowy, równowaga w naturalny sposób zostaje zachowana. Obserwowana obecnie, wywołana działalnością człowieka fala wymierania gatunków jest czymś bezprecedensowym. Na tej samej zasadzie języki, choć zawsze ulegały, podobnie jak poszczególne kultury czy gatunki zwierząt, procesom rozwoju i ewolucji, w ostatnich czasach obumierają w zastraszającym tempie – na przestrzeni życia jednego czy dwóch pokoleń. Śmierć języka jest jak zbombardowanie Luwru – lamentuje Ken Hale z Massachusetts Institute of Technology. – Zanik języka oznacza wyrok śmierci dla danej kultury. Świat traci nieodłączną cząstkę siebie i staje się uboższy. A my wszyscy tracimy konkretną wiedzę, zdobycze intelektualne całych tysiącleci. Problem polega na tym, czy pozwolimy kulturom o wielowiekowych tradycjach ewoluować na ich własnych warunkach, to znaczy przyswajać jedynie pozytywne aspekty współczesnej cywilizacji, a odrzucać te naleciałości, które mogłyby zaszkodzić ich spuściźnie duchowej i materialnej. Na podstawie: Wade Davis, Ginące kultury, „National Geographic Polska
Bolesław Prus - Lalka (fragment)
Proboszcz oświadczył mu, że nikt w mieście nie będzie miał pretensji, jeżeli na kamieniu zamkowym znajdzie się jaki napis, byle nie nieprzyzwoity i nie bezbożny… Dowiedziawszy się zaś, że chodzi o pamiątkę po nieboszczyku kapitanie Wokulskim, którego znał osobiście, proboszcz obiecał zająć się ułatwieniem tej sprawy. – Jest tu – rzekł – niejaki Węgiełek, sprytny hultaj, trochę kowal, trochę stolarz, więc może on potrafi wyrzeźbić na kamieniu, co potrzeba. Zaraz ja po niego poszlę. W ciągu następnego kwadransa zjawił się i Węgiełek, chłopak dwudziestokilkoletni, z fizjognomią wesołą i inteligentną. […] Ponieważ Wokulskiemu było pilno, więc pożegnał proboszcza i poszedł z Węgiełkiem w stronę ruin. Gdy znaleźli się za nieczynną dziś rogatką osady, Wokulski zapytał chłopaka: – Dobrze umiesz pisać, mój bracie? – Oj, oj!… Przecie mi nieraz ze sądu dawali do przepisywania, choć nie mam lekkiej ręki. A te wiersze, co pan ekonom z Otrocza pisywał do leśniczanki, to wszystko moja robota. On tyle, że kupował papier i jeszcze mi do tej pory nie dopłacił czterdzieści groszy za pisanie. […] – I na kamieniu potrafisz pisać? – Niby wklęsło, nie wypukło?… Co nie mam potrafić. Podjąłbym się pisania nawet na żelazie, a choćby na szkle i literami, jakimi chcąc: pisanymi, drukowanymi, niemieckimi, żydowskimi… Przecie ja tu, nie chwaląc się, wszystkie szyldy malowałem w mieście. […] Wokulskiemu coraz więcej podobał się rezolutny chłopak. – Nie ożeniłeś się jeszcze? – zapytał go. – Nie. Z taką, co chodzi w chustce, to ja się nie ożenię, a kapeluszowa mnie by nie chciała. – I cóż tu robisz, kiedy nie ma szyldów do malowania? – O tak, panie: trochę to, trochę owo, a razem nic. Dawniej robiłem stolarszczyznę i nie mogłem nadążyć. Za jakie parę lat odłożyłbym z tysiąc rubli. Ale spaliłem się tamtego roku i już nie mogę przyjść do siebie. Drzewo, warsztaty, wszystko poszło na węgiel, a mówię łasce pana, był taki ogień, że najtwardsze pilniki stopiły się jak smoła. […] – Odbudowałeś się? Masz warsztat? – Ehe! panie… Odbudowałem w ogrodzie chałupę jak barak, żeby matka miała gdzie gotować, ale warsztaty… Toż by na to, panie, trzeba z pięćset rubli gotowego grosza […]. Ileż to przecie lat ojciec nieboszczyk harował, nim postawił dom i zebrał naczynie. Zbliżali się do ruin. Wokulski rozmyślał. – Słuchaj, Węgiełek – rzekł nagle – podobasz mi się. Będę w tej okolicy – dodał, cicho wzdychając – będę jeszcze z tydzień… A jeżeli wyrzeźbisz mi dobrze napis, wezmę cię do Warszawy na jakiś czas… Tam przekonam się, co jesteś wart, i… może odnajdą się twoje warsztaty. Chłopak pochylał głowę na prawo i na lewo, przypatrując się Wokulskiemu. Nagle przyszło mu na myśl, że musi to być bardzo bogaty pan, a może nawet z takich panów, których niekiedy Bóg zsyła, ażeby opiekowali się ludźmi biednymi i – zdjął czapkę. – Cóżeś stanął? Nakryj głowę… – rzekł Wokulski. – Przepraszam pana… może ja co złego powiedziałem?… Ale u nas, panie, to tacy panowie nie bywają… Podobno bywali dawnymi czasy… Nawet ojciec nieboszczyk gadał, że sam widział takiego pana, co wziął z Zasławia sierotę i zrobił z niej wielką panią, a jegomości zostawił tyle pieniędzy, że z nich wybudowali nową dzwonnicę… Wokulski uśmiechał się patrząc na zakłopotaną minę chłopaka i z dziwnym uczuciem myślał, że za swój jednoroczny dochód mógłby uszczęśliwić stu kilkudziesięciu takich jak ten oto… "Pieniądz naprawdę jest wielką potęgą, tylko trzeba go umieć użyć…" Na podstawie: Bolesław Prus, Lalka
Czesław Miłosz - O nierówności ludzi
To nieprawda, że jesteśmy mięso, Które przez chwilę gada, rusza się, pożąda. Mylne są plaże z mrowiem obnażonych ciał I tłumy na ruchomych schodach metra. Na szczęście nie wiemy, kim jest ten człowiek obok. Może być bohaterem, świętym, geniuszem. Ponieważ równość ludzi jest urojeniem I kłamią tablice statystyk. Na mojej własnej potrzebie uwielbienia Opieram przekonanie o co dzień odnawianej hierarchii. Stąpam po ziemi chroniącej wybrane popioły, Choć nie będą trwać dłużej niż popioły innych. Przyznaję się do wdzięczności i podziwu, Ponieważ brak powodu, żeby wstydzić się szlachetnych uczuć. Obym okazał się godny wysokiej kompaniji, I szedł z nimi, niosąc połę królewskiego płaszcza. Na podstawie: Czesław Miłosz, O nierówności ludzi
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.
Temat 1
Co sprawia, że człowiek może pokonywać przeciwności losu? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
Bolesław Prus
Lalka
Proboszcz oświadczył mu, że nikt w mieście nie będzie miał pretensji, jeżeli na kamieniu zamkowym znajdzie się jaki napis, byle nie nieprzyzwoity i nie bezbożny… Dowiedziawszy się zaś, że chodzi o pamiątkę po nieboszczyku kapitanie Wokulskim, którego znał osobiście, proboszcz obiecał zająć się ułatwieniem tej sprawy.
– Jest tu – rzekł – niejaki Węgiełek, sprytny hultaj, trochę kowal, trochę stolarz, więc może on potrafi wyrzeźbić na kamieniu, co potrzeba. Zaraz ja po niego poszlę.
W ciągu następnego kwadransa zjawił się i Węgiełek, chłopak dwudziestokilkoletni, z fizjognomią wesołą i inteligentną. […]
Ponieważ Wokulskiemu było pilno, więc pożegnał proboszcza i poszedł z Węgiełkiem w stronę ruin.
Gdy znaleźli się za nieczynną dziś rogatką osady, Wokulski zapytał chłopaka:
– Dobrze umiesz pisać, mój bracie?
– Oj, oj!… Przecie mi nieraz ze sądu dawali do przepisywania, choć nie mam lekkiej ręki. A te wiersze, co pan ekonom z Otrocza pisywał do leśniczanki, to wszystko moja robota. On tyle, że kupował papier i jeszcze mi do tej pory nie dopłacił czterdzieści groszy za pisanie.
Pokaż cały tekst
[…]
– I na kamieniu potrafisz pisać?
– Niby wklęsło, nie wypukło?… Co nie mam potrafić. Podjąłbym się pisania nawet na żelazie, a choćby na szkle i literami, jakimi chcąc: pisanymi, drukowanymi, niemieckimi, żydowskimi… Przecie ja tu, nie chwaląc się, wszystkie szyldy malowałem w mieście. […]
Wokulskiemu coraz więcej podobał się rezolutny chłopak.
– Nie ożeniłeś się jeszcze? – zapytał go.
– Nie. Z taką, co chodzi w chustce, to ja się nie ożenię, a kapeluszowa mnie by nie chciała.
– I cóż tu robisz, kiedy nie ma szyldów do malowania?
– O tak, panie: trochę to, trochę owo, a razem nic. Dawniej robiłem stolarszczyznę i nie mogłem nadążyć. Za jakie parę lat odłożyłbym z tysiąc rubli. Ale spaliłem się tamtego roku i już nie mogę przyjść do siebie. Drzewo, warsztaty, wszystko poszło na węgiel, a mówię łasce pana, był taki ogień, że najtwardsze pilniki stopiły się jak smoła. […]
– Odbudowałeś się? Masz warsztat?
– Ehe! panie… Odbudowałem w ogrodzie chałupę jak barak, żeby matka miała gdzie gotować, ale warsztaty… Toż by na to, panie, trzeba z pięćset rubli gotowego grosza […]. Ileż to przecie lat ojciec nieboszczyk harował, nim postawił dom i zebrał naczynie.
Zbliżali się do ruin. Wokulski rozmyślał.
– Słuchaj, Węgiełek – rzekł nagle – podobasz mi się. Będę w tej okolicy – dodał, cicho wzdychając – będę jeszcze z tydzień… A jeżeli wyrzeźbisz mi dobrze napis, wezmę cię do Warszawy na jakiś czas… Tam przekonam się, co jesteś wart, i… może odnajdą się twoje warsztaty.
Chłopak pochylał głowę na prawo i na lewo, przypatrując się Wokulskiemu. Nagle przyszło mu na myśl, że musi to być bardzo bogaty pan, a może nawet z takich panów, których niekiedy Bóg zsyła, ażeby opiekowali się ludźmi biednymi i – zdjął czapkę.
– Cóżeś stanął? Nakryj głowę… – rzekł Wokulski.
– Przepraszam pana… może ja co złego powiedziałem?… Ale u nas, panie, to tacy panowie nie bywają… Podobno bywali dawnymi czasy… Nawet ojciec nieboszczyk gadał, że sam widział takiego pana, co wziął z Zasławia sierotę i zrobił z niej wielką panią, a jegomości zostawił tyle pieniędzy, że z nich wybudowali nową dzwonnicę…
Wokulski uśmiechał się patrząc na zakłopotaną minę chłopaka i z dziwnym uczuciem myślał, że za swój jednoroczny dochód mógłby uszczęśliwić stu kilkudziesięciu takich jak ten oto…
„Pieniądz naprawdę jest wielką potęgą, tylko trzeba go umieć użyć…"
Temat 2
Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.
Czesław Miłosz
O nierówności ludzi
To nieprawda, że jesteśmy mięso,
Które przez chwilę gada, rusza się, pożąda.
Mylne są plaże z mrowiem obnażonych ciał
I tłumy na ruchomych schodach metra.
Na szczęście nie wiemy, kim jest ten człowiek obok.
Można być bohaterem, świętym, geniuszem.
Ponieważ równość ludzi jest urojeniem
I kłamią tablice statystyk.
Na mojej własnej potrzebie uwielbienia
Opieram przekonanie o co dzień odnawianej hierarchii.
Stąpam po ziemi chroniącej wybrane popioły,
Chociaż nie będą trwać dłużej niż popioły innych.
Przyznaję się do wdzięczności i podziwu,
Ponieważ brak powodu, żeby wstydzić się szlachetnych uczuć.
Obym okazał się godny wysokiej kompaniji,
I szedł z nimi, niosąc połę królewskiego płaszcza.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak podejść do tego wypracowania
To arkusz w formule obowiązującej do 2022 roku: rozprawka albo interpretacja tekstu z arkusza. Dziś ćwiczy na nim czytanie tematu, stawianie tezy i argumentowanie tekstem.
Wybierz temat i formę
Temat 1 to zwykle wypowiedź argumentacyjna do fragmentu z arkusza, temat 2 interpretacja wiersza albo interpretacja porównawcza.
Postaw tezę albo koncepcję interpretacyjną
W rozprawce: stanowisko wobec problemu z polecenia. W interpretacji: jedno zdanie o tym, o czym jest utwór i co z tego wynika.
Uzasadniaj tekstem
Każdy argument opieraj na konkretnym miejscu we fragmencie i na całym utworze, a w rozprawce także na innym tekście kultury.
Zamknij kompozycję
Wstęp, akapity z jedną myślą, zakończenie z wnioskiem. Kryteria tej formuły znajdziesz w rozwiązaniu.
Czego unikać
- streszczania fragmentu
- interpretacji bez odwołań do tekstu
- przenoszenia wymagań nowej formuły (liczba kontekstów, lista lektur) na ten arkusz
Za co są punkty
Punktacja starej formuły ma osiem kategorii od A do H; najwięcej punktów jest za tezę i jej uzasadnienie.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Co musi być w pracy na dany temat
Temat 1
Temat 1. Rozprawka:
Zdający powinien wykazać, że przeciwności losu człowiek może pokonywać dzięki: zaradności, umiejętności wykorzystania okazji, pomocy innych ludzi, wierze w siebie, determinacji, wspieraniu się duchowo.
Z fragmentu Lalki zdający powinien wydobyć: 1) Węgiełek mimo doświadczonych trudności (spalił się, stracił warsztat) nie traci nadziei i nie rezygnuje z pracy, 2) jego zaradność i różnorodne umiejętności, 3) zdolność do podjęcia nowych wyzwań, 4) fakt, że spotkanie z Wokulskim zmienia jego perspektywy.
Z całości Lalki zdający powinien odwołać się do losów protagonisty – jego przegranej miłości, krachu finansowego, ale również do jego wytrwałości w dążeniu do dobra wspólnego. Istotne jest pokazanie, że Wokulski pokonuje przeciwności poprzez pracę, zmianę spojrzenia na świat.
Przywołany tekst kultury powinien pogłębiać uzasadnienie. Może być to dzieło literackie, filozoficzne, czy inny tekst kultury pokazujący strategie pokonywania trudności.
Temat 2
Temat 2. Interpretacja:
Wiersz Miłosza podejmuje problematykę ludzkiej wartości, hierarchii i znaczenia jednostkowych osiągnięć. Możliwe interpretacje:
1)Koncepcja sprzeciwu wobec egalitaryzmu – poeta twierdzi, że ludzie mimo pozorów równości mają różne możliwości i wartość.
2)Sensy niedosłowne: "mięso, które przez chwilę gada" – krytyka materialistycznego postrzegania człowieka; "plaże z mrowiem obnażonych ciał" i "tłumy na ruchomych schodach metra" – anonimowość i dehumanizacja współczesnego świata; "popioły" – symbol przemijającej rzeczywistości i nietrwałości; "królewski płaszcz" – symbol godności i szlachetności.
3)Teza interpretacyjna powinna obejmować: przekonanie poety, że pomimo ludzkiej śmiertelności i pozornej równości warto widzieć w każdym człowieku potencjał ("bohater, święty, geniusz"), warto umiłować hierarchię wartości (nie społeczną, ale duchową), warto kultywować szlachetne uczucia (wdzięczność, podziw), bo to wywyższa nas ponad zwierzęcość.
Kryteria oceniania: 50 pkt
Temat 1: rozprawka50 pkt
| Kryterium | Punkty i za co |
|---|---|
| A Sformułowanie stanowiska wobec problemu podanego w poleceniudo 6 pkt |
|
| B Uzasadnienie stanowiskado 18 pkt |
|
| C Poprawność rzeczowado 4 pkt |
|
| D Zamysł kompozycyjnydo 6 pkt |
|
| E Spójność lokalnado 2 pkt |
|
| F Styl tekstudo 4 pkt |
|
| G Poprawność językowado 6 pkt |
|
| H Poprawność zapisudo 4 pkt |
|
Temat 2: interpretacja utworu poetyckiego50 pkt
| Kryterium | Punkty i za co |
|---|---|
| A Koncepcja interpretacyjnado 9 pkt |
|
| B Uzasadnienie tezy interpretacyjnejdo 15 pkt |
|
| C Poprawność rzeczowado 4 pkt |
|
| D Zamysł kompozycyjnydo 6 pkt |
|
| E Spójność lokalnado 2 pkt |
|
| F Styl tekstudo 4 pkt |
|
| G Poprawność językowado 6 pkt |
|
| H Poprawność zapisudo 4 pkt |
|
Komentarz. Temat 1: Teza musi być zgodna z poleceniem i fragmentem. Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji fragmentu, odwołania do całości Lalki i innego tekstu kultury; musi być funkcjonalne dla argumentacji, nie może być prostym streszczeniem. Dla Lalki błąd rzeczowy może mieć charakter kardynalny. Temat 2: Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona jako wyodrębniona teza. Przywołany kontekst powinien być sfunkcjonalizowany. Proste parafrazowanie wiersza nie jest interpretacją.