Zadanie 12, matura czerwiec 2019, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Teksty do zadania
Tekst 1.
Jerzy Bralczyk
Wulkan jak człowiek
Był Wulkan (łaciński Vulcanus) bogiem ognia, żelaza i kowalstwa. Przejęty został podobno od Etrusków, dla których sam był ogniem i ogniem władał. W greckiej mitologii odpowiadał mu Hefajstos, kulawy kowal (ładna eufonia jest w tym połączeniu słów). Mityczny Wulkan i jego piękna i niewierna małżonka Wenus inspirowali artystów, głównie malarzy. A Rzymianie w czasie największej suszy odprawiali święto zwane Vulcanalia, zażegnujące niebezpieczeństwo pożarów.
I ten Wulkan dał nazwę szczególnym geologicznym tworom, wspaniałym i niebezpiecznym. Stożkowate góry, zwieńczone kraterem, z którego może wydobywać się niszcząca wszystko wokół lawa, stanowiąc zagrożenie, wywoływały jednocześnie groźne i piękne wyobrażenia, także językowe. Ten „wewnętrzny ogień”, którego „sto lat nie wyziębi”, mógł służyć jako znakomite porównanie dla uśpionych sił narodu, który był „jak lawa”. Tyle Mickiewicz.
A wulkan jest jak człowiek. Może być uśpiony, i może się w każdej chwili obudzić. Może ożyć. I wtedy – wybuchnąć.
Jeśli to prawdziwy wulkan, lepiej, żeby nie wybuchał. Z człowiekiem wulkanem jest różnie. „Cześnik – wulkan, aż niemiło, gdybym krótko go nie trzymał, nie wiem, co by z światem było” – mówi Papkin, dając świadectwo porywczości raptusa Raptusiewicza. Człowiek może być wulkanem złości, czasem wulkanem namiętności, ale chyba najczęściej bywa wulkanem energii, wulkanem pomysłów. Energia, pomysły – to zazwyczaj wspaniałe rzeczy, kiedy mówimy tak o kimś, często mu zazdrościmy. I kiedy powiemy o kimś tylko: to istny wulkan – to raczej go chwalimy, niż ganimy za zbyt gwałtowne reakcje. […]
Pokaż cały tekst
Wulkan niszczy – ale wulkanizacja nie do niszczenia, lecz przeciwnie – do naprawiania się odnosi. Z francuskiego vulcanisation (utworzonego od czasownika vulcaniser) wzięliśmy to słowo, dość pospolite i przyziemne, a określające naprawianie wyrobów gumowych – opon, dętek. Bo taka wulkanizacja to działanie siarką na kauczuk, czyniące go elastycznym – a działanie siarką wiąże się z ogniem. Zakłady wulkanizacyjne, tak wciąż potrzebne, są dziś o wiele liczniejsze niż zakłady kowalskie, zakłady kontynuatorów rzemiosła i sztuki Hefajstosa i Wulkana.
Na podstawie: Jerzy Bralczyk, Wulkan jak człowiek, „Wiedza i Życie” 5/2016.
Tekst 2.
Ernest Niemczyk
Żywioł ognia
Miejsce przy ognisku łączy się nierozerwalnie ze szczególną atmosferą ciepła, światła, a także bliskości, więzi i bezpieczeństwa. Jest więc ognisko miejscem zaspokojenia podstawowych ludzkich potrzeb. Zasiadający wokół niego tworzą pierwotną grupę społeczną. […] To właśnie ognisko, estia, tworzyło dopiero dom. […]
Ogień uważano też za siłę oczyszczającą, potwierdza to termin grecki pyr, czytelny w łacińskim purus, co oznaczało: czysty, czystość. Żywioł ognia, któremu oddawano cześć przy ognisku, był cząstką i odzwierciedleniem potężnych znaków ognia kosmicznego, świętych gór wulkanicznych, błyskawic, doświadczeniem sacrum […].
Za kryterium człowieczeństwa i wyróżnik kulturowy uważa się język, narzędzia i ujarzmianie ognia. Ponieważ praformy języka i zaczątki narzędzi spotykamy już u zwierząt, dlatego właśnie ogień jest wyłącznym wyróżnikiem człowieczeństwa i ludzkiej kultury. […] Być może personifikacją ognia stała się kobieta, o czym świadczą liczne statuetki tzw. Wenus, znajdywanych w paleniskach lub tuż obok nich.
Antyczną kontynuacją tej prehistorycznej personifikacji jest zapewne postać bogini Hestii, Westy, i z nią związana alegoria nowożytna: „Kobieta z naczyniem pełnym ognia, z salamandrą, feniksem i słońcem” lub „z płonącym feniksem na głowie, z piorunem Zeusa w prawej dłoni, otoczona rojem błyszczących iskier, ubrana na czarno”.
Na podstawie: Ernest Niemczyk, Cztery żywioły w architekturze, Wrocław 2002.
Polecenie
2 punktya) Dopisz do wyrazu raptus wyraz pokrewny, który jest przymiotnikiem.
b) Wypisz z akapitu 4. pierwszego tekstu przymiotnik utworzony za pomocą tego samego formantu.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
a) pochodny przymiotnik – raptowny
b) analogicznie utworzony przymiotnik – gwałtowny
Schemat punktowania
za poprawne odpowiedzi w obu częściach zadania.
za poprawną odpowiedź w jednej części zadania.
za niepoprawną odpowiedź lub brak odpowiedzi.