Zadanie 12, matura czerwiec 2019, język polski podstawowy

2 pktczytanie ze zrozumieniemśrednie (szac.)Czerwiec 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Teksty do zadania

Tekst 1.

Jerzy Bralczyk

Wulkan jak człowiek

Był Wulkan (łaciński Vulcanus) bogiem ognia, żelaza i kowalstwa. Przejęty został podobno od Etrusków, dla których sam był ogniem i ogniem władał. W greckiej mitologii odpowiadał mu Hefajstos, kulawy kowal (ładna eufonia jest w tym połączeniu słów). Mityczny Wulkan i jego piękna i niewierna małżonka Wenus inspirowali artystów, głównie malarzy. A Rzymianie w czasie największej suszy odprawiali święto zwane Vulcanalia, zażegnujące niebezpieczeństwo pożarów.

I ten Wulkan dał nazwę szczególnym geologicznym tworom, wspaniałym i niebezpiecznym. Stożkowate góry, zwieńczone kraterem, z którego może wydobywać się niszcząca wszystko wokół lawa, stanowiąc zagrożenie, wywoływały jednocześnie groźne i piękne wyobrażenia, także językowe. Ten „wewnętrzny ogień”, którego „sto lat nie wyziębi”, mógł służyć jako znakomite porównanie dla uśpionych sił narodu, który był „jak lawa”. Tyle Mickiewicz.

A wulkan jest jak człowiek. Może być uśpiony, i może się w każdej chwili obudzić. Może ożyć. I wtedy – wybuchnąć.

Jeśli to prawdziwy wulkan, lepiej, żeby nie wybuchał. Z człowiekiem wulkanem jest różnie. „Cześnik – wulkan, aż niemiło, gdybym krótko go nie trzymał, nie wiem, co by z światem było” – mówi Papkin, dając świadectwo porywczości raptusa Raptusiewicza. Człowiek może być wulkanem złości, czasem wulkanem namiętności, ale chyba najczęściej bywa wulkanem energii, wulkanem pomysłów. Energia, pomysły – to zazwyczaj wspaniałe rzeczy, kiedy mówimy tak o kimś, często mu zazdrościmy. I kiedy powiemy o kimś tylko: to istny wulkan – to raczej go chwalimy, niż ganimy za zbyt gwałtowne reakcje. […]

Pokaż cały tekst

Wulkan niszczy – ale wulkanizacja nie do niszczenia, lecz przeciwnie – do naprawiania się odnosi. Z francuskiego vulcanisation (utworzonego od czasownika vulcaniser) wzięliśmy to słowo, dość pospolite i przyziemne, a określające naprawianie wyrobów gumowych – opon, dętek. Bo taka wulkanizacja to działanie siarką na kauczuk, czyniące go elastycznym – a działanie siarką wiąże się z ogniem. Zakłady wulkanizacyjne, tak wciąż potrzebne, są dziś o wiele liczniejsze niż zakłady kowalskie, zakłady kontynuatorów rzemiosła i sztuki Hefajstosa i Wulkana.

Na podstawie: Jerzy Bralczyk, Wulkan jak człowiek, „Wiedza i Życie” 5/2016.

Tekst 2.

Ernest Niemczyk

Żywioł ognia

Miejsce przy ognisku łączy się nierozerwalnie ze szczególną atmosferą ciepła, światła, a także bliskości, więzi i bezpieczeństwa. Jest więc ognisko miejscem zaspokojenia podstawowych ludzkich potrzeb. Zasiadający wokół niego tworzą pierwotną grupę społeczną. […] To właśnie ognisko, estia, tworzyło dopiero dom. […]

Ogień uważano też za siłę oczyszczającą, potwierdza to termin grecki pyr, czytelny w łacińskim purus, co oznaczało: czysty, czystość. Żywioł ognia, któremu oddawano cześć przy ognisku, był cząstką i odzwierciedleniem potężnych znaków ognia kosmicznego, świętych gór wulkanicznych, błyskawic, doświadczeniem sacrum […].

Za kryterium człowieczeństwa i wyróżnik kulturowy uważa się język, narzędzia i ujarzmianie ognia. Ponieważ praformy języka i zaczątki narzędzi spotykamy już u zwierząt, dlatego właśnie ogień jest wyłącznym wyróżnikiem człowieczeństwa i ludzkiej kultury. […] Być może personifikacją ognia stała się kobieta, o czym świadczą liczne statuetki tzw. Wenus, znajdywanych w paleniskach lub tuż obok nich.

Antyczną kontynuacją tej prehistorycznej personifikacji jest zapewne postać bogini Hestii, Westy, i z nią związana alegoria nowożytna: „Kobieta z naczyniem pełnym ognia, z salamandrą, feniksem i słońcem” lub „z płonącym feniksem na głowie, z piorunem Zeusa w prawej dłoni, otoczona rojem błyszczących iskier, ubrana na czarno”.

Na podstawie: Ernest Niemczyk, Cztery żywioły w architekturze, Wrocław 2002.

Polecenie

2 punkty

a) Dopisz do wyrazu raptus wyraz pokrewny, który jest przymiotnikiem.

b) Wypisz z akapitu 4. pierwszego tekstu przymiotnik utworzony za pomocą tego samego formantu.

Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie

Jak odpowiadać w teście czytania

Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.

  1. Przeczytaj polecenie przed akapitem

    Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.

  2. Odpowiadaj tekstem

    Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.

  3. W streszczeniu trzymaj limit

    Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.

Czego unikać

  • cytowania zamiast odpowiedzi
  • opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
  • przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu

Za co są punkty

Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a) pochodny przymiotnik – raptowny

b) analogicznie utworzony przymiotnik – gwałtowny

Schemat punktowania

2 pkt

za poprawne odpowiedzi w obu częściach zadania.

1 pkt

za poprawną odpowiedź w jednej części zadania.

0 pkt

za niepoprawną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.