Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

……….…………………………………………………………………………………………..

……….…………………………………………………………………………………………..

……….…………………………………………………………………………………………..

Teksty do zadań 8.–12.

Tekst 1.

Jerzy Bralczyk

Wulkan jak człowiek

Był Wulkan (łaciński Vulcanus) bogiem ognia, żelaza i kowalstwa. Przejęty został

podobno od Etrusków, dla których sam był ogniem i ogniem władał. W greckiej mitologii

odpowiadał mu Hefajstos, kulawy kowal (ładna eufonia jest w tym połączeniu słów). Mityczny

Wulkan i jego piękna i niewierna małżonka Wenus inspirowali artystów, głównie malarzy.

A Rzymianie w czasie największej suszy odprawiali święto zwane Vulcanalia, zażegnujące

niebezpieczeństwo pożarów.

I

ten

Wulkan

dał

nazwę

szczególnym

geologicznym

tworom,

wspaniałym

i niebezpiecznym. Stożkowate góry, zwieńczone kraterem, z którego może wydobywać się

niszcząca wszystko wokół lawa, stanowiąc zagrożenie, wywoływały jednocześnie groźne

i piękne wyobrażenia, także językowe. Ten „wewnętrzny ogień”, którego „sto lat nie wyziębi”,

mógł służyć jako znakomite porównanie dla uśpionych sił narodu, który był „jak lawa”. Tyle

Mickiewicz.

A wulkan jest jak człowiek. Może być uśpiony, i może się w każdej chwili obudzić. Może

ożyć. I wtedy – wybuchnąć.

Jeśli to prawdziwy wulkan, lepiej, żeby nie wybuchał. Z człowiekiem wulkanem jest

różnie. „Cześnik – wulkan, aż niemiło, gdybym krótko go nie trzymał, nie wiem, co by

z światem było” – mówi Papkin, dając świadectwo porywczości raptusa Raptusiewicza.

Człowiek może być wulkanem złości, czasem wulkanem namiętności, ale chyba najczęściej

bywa wulkanem energii, wulkanem pomysłów. Energia, pomysły – to zazwyczaj wspaniałe

rzeczy, kiedy mówimy tak o kimś, często mu zazdrościmy. I kiedy powiemy o kimś tylko:

to istny wulkan – to raczej go chwalimy, niż ganimy za zbyt gwałtowne reakcje. […]

Wulkan niszczy – ale wulkanizacja nie do niszczenia, lecz przeciwnie – do naprawiania się

odnosi. Z francuskiego vulcanisation (utworzonego od czasownika vulcaniser) wzięliśmy to

[[:6]]

słowo, dość pospolite i przyziemne, a określające naprawianie wyrobów gumowych – opon,

dętek. Bo taka wulkanizacja to działanie siarką na kauczuk, czyniące go elastycznym –

a działanie siarką wiąże się z ogniem. Zakłady wulkanizacyjne, tak wciąż potrzebne, są dziś

o wiele liczniejsze niż zakłady kowalskie, zakłady kontynuatorów rzemiosła i sztuki Hefajstosa

i Wulkana.

Na podstawie: Jerzy Bralczyk, Wulkan jak człowiek, „Wiedza i Życie” 5/2016.

Tekst 2.

Ernest Niemczyk

Żywioł ognia

Miejsce przy ognisku łączy się nierozerwalnie ze szczególną atmosferą ciepła, światła,

a także bliskości, więzi i bezpieczeństwa. Jest więc ognisko miejscem zaspokojenia

podstawowych ludzkich potrzeb. Zasiadający wokół niego tworzą pierwotną grupę społeczną.

[…] To właśnie ognisko, estia, tworzyło dopiero dom. […]

Ogień uważano też za siłę oczyszczającą, potwierdza to termin grecki pyr, czytelny

w łacińskim purus, co oznaczało: czysty, czystość. Żywioł ognia, któremu oddawano cześć

przy ognisku, był cząstką i odzwierciedleniem potężnych znaków ognia kosmicznego, świętych

gór wulkanicznych, błyskawic, doświadczeniem sacrum […].

Za kryterium człowieczeństwa i wyróżnik kulturowy uważa się język, narzędzia

i ujarzmianie ognia. Ponieważ praformy języka i zaczątki narzędzi spotykamy już u zwierząt,

dlatego właśnie ogień jest wyłącznym wyróżnikiem człowieczeństwa i ludzkiej kultury. […]

Być może personifikacją ognia stała się kobieta, o czym świadczą liczne statuetki tzw. Wenus,

znajdywanych w paleniskach lub tuż obok nich.

Antyczną kontynuacją tej prehistorycznej personifikacji jest zapewne postać bogini Hestii,

Westy, i z nią związana alegoria nowożytna: „Kobieta z naczyniem pełnym ognia,

z salamandrą, feniksem i słońcem” lub „z płonącym feniksem na głowie, z piorunem Zeusa

w prawej dłoni, otoczona rojem błyszczących iskier, ubrana na czarno”.

Na podstawie: Ernest Niemczyk, Cztery żywioły w architekturze, Wrocław 2002.