Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

A co robić, jak robić, decydujcie sami.

Wiecie, słuch dawno chodzi między zaściankami,

Że się na wielkie rzeczy zanosi na świecie;

Ksiądz Robak o tem gadał, wszakże wszyscy wiecie?”

„Wiemy!” – krzyknęli. – „Dobrze. Owoż mądrej głowie –

Ciągnął mowca spojrzawszy bystro – dość dwie słowie,

Nieprawdaż?” „Prawda!” – rzekli. „Gdy cesarz francuski –

Rzekł Klucznik – stąd przyciąga, a stamtąd car ruski:

Więc wojna, car z cesarzem, królowie z królami

Pójdą za łby, jak zwykle między monarchami;

A nam czy siedzieć cicho? Gdy wielki wielkiego

Będzie dusić, my duśmy mniejszych, każdy swego.

Z góry i z dołu, wielcy wielkich, małych mali,

Jak zaczniem ciąć, tak całe szelmostwo się zwali

I tak zakwitnie szczęście i Rzeczpospolita.

Nieprawdaż?”

„Prawda! – rzekli – jakby z książki czyta”.

7.1. Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi zacytowany powyżej fragment.

Autor: …………………………………….

Tytuł: …………………………………….

[[:6]]

7.2. Wyjaśnij – na podstawie tekstu Tadeusza Pszczołowskiego i całego utworu, którego

jednym z bohaterów jest Gerwazy – w jaki sposób Klucznik próbował wpłynąć na

słuchaczy i z jakim skutkiem.

…………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………..

Tekst do zadań 8.–13.

Józef Tischner

Co znaczy myśleć?

Przed wieloma laty kupiłem w Wiedniu książkę Martina Heideggera pod tytułem Co

znaczy myśleć?. Książka ta zawiera szczegółowe sprawozdania z wykładów i ćwiczeń, jakie

ów wybitny myśliciel prowadził w latach 1951–1952 na uniwersytecie we Fryburgu. Znałem

już wtedy inne prace tego filozofa, ale ten tytuł przykuł szczególnie mocno moją uwagę. Była

jesień 1968 roku. Na Uniwersytecie Wiedeńskim odbywał się właśnie światowy kongres

filozofów, na którym oczywiście dochodziły do głosu wszystkie sprzeczności ówczesnego

świata. Ja też czułem, że gnębi mnie sprzeczność: stałem przed szybą wystawową księgarni

uniwersyteckiej i nie wiedziałem, czy mogę sobie pozwolić na dodatkowy wydatek. Któż nie

chciałby się dowiedzieć, na tym pełnym konfliktów świecie, co znaczy myśleć?

Po kilku godzinach zagłębiłem się w lekturze. Pamiętam do dnia dzisiejszego jedno

z kluczowych zdań Heideggera, które brzmiało jak jakiś wyrok: „Najbardziej daje do myślenia

to, że jeszcze nie myślimy”.

Zdanie to jest jak policzek wymierzony współczesnemu światu. Jak to nie myślimy?! Czyż

nie stworzyliśmy nauki? Czy nauka nie stworzyła techniki? Czy nie organizujemy naszego

życia codziennego w sposób racjonalny? Czyż w końcu sami nie nazywamy się

intelektualistami? Jak można powiedzieć, że nie myślimy?! A jednak głos sędziwego myśliciela

ze Schwarzwaldu nie dał się zagłuszyć. Wciskał się w duszę i niepokoił. Zmuszał do tego, aby

raz jeszcze przyjrzeć się otaczającemu światu. Im więcej było tego patrzenia, tym bardziej

piętrzyły się przed oczyma skutki nieprzemyślanych decyzji ekonomii i polityki.

A nauka? Co z nauką? Co z jej umiłowanym dzieckiem – techniką? Heidegger wywodził:

nauka także nie myśli. Ona tylko kombinuje i kalkuluje, a to nie jest jeszcze myśleniem. Nauka

chce panować nad przyrodą – ale czy wie po co? Chce przedłużać życie człowiekowi – ale czy

wie, jaki sens ma życie? Posyła ludzi na księżyc – ale czy umie powiedzieć, co dla człowieka

jest rzetelną wartością? Mówimy, że jesteśmy intelektualistami, ale spory, jakie ze sobą

prowadzimy, a zwłaszcza sposób ich prowadzenia, dość gruntownie temu przeczą. Na każdym

kroku kłuje w oczy bezmyślność świata.

Dlatego trzeba się uczyć myślenia. Ale jak to robić? Bardzo prosto: trzeba odwiedzić

któregoś z mieszkańców krainy filozofów i podglądnąć, jak on to robi. Trzeba zacząć razem

z nim. Z myśleniem jest tak jak z chodzeniem: przez chwilę dziecko trzyma się matczynej ręki,

a potem odkrywa, że może samo. Kiedyś, przed wiekami, człowiek nazwał siebie „istotą

[[:7]]

myślącą”. Czy naprawdę był wtedy istotą myślącą? Z pewnością nie. A jednak tak się nazwał

i nazwa ta stała się jego imieniem. Dlaczego? Bo odkrył wtedy po raz pierwszy urok i moc

myślenia. Zobaczył w nim ratunek dla siebie, zobaczył swój ideał. I wtedy właśnie postanowił

wydobyć je na jaw i wynieść ponad pożądania, pragnienia, potrzeby ciała. Uwierzył, że nie ma

dla niego większego niebezpieczeństwa jak bezmyślność.

Odkrycie to dało początek filozofii. Filozofia do dnia dzisiejszego przykuwa naszą uwagę.

Myślenie ciągle pozostaje naszą nadzieją. I dlatego właśnie wciąż na nowo trzeba się nam uczyć

myślenia.

Na podstawie: Józef Tischner, Wędrówki w krainę filozofów, Kraków 2008.

Autor: Adam Mickiewicz

Tytuł: Pan Tadeusz

[[:6]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2020 r.

7.2 (0–2)

Zasady oceniania

2 pkt. – za wyjaśnienie sposobu oddziaływania Gerwazego na słuchaczy oraz wskazanie

skutku jego działań na podstawie:

•

podanego fragmentu

•

całego utworu Adama Mickiewicza

•

tekstu Tadeusza Pszczołowskiego

1 pkt – za wyjaśnienie sposobu oddziaływania Gerwazego na słuchaczy na podstawie

podanego fragmentu „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza.

0 pkt – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

Uwaga.

W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza za

rozwiązanie zadania należy przyznać 0 punktów.

Przykładowe odpowiedzi

•

Tadeusz Pszczołowski zwraca uwagę na właściwy dobór argumentów i środków

retorycznych służących przekonywaniu ludzi do swoich racji. Również Gerwazy miał

świadomość przydatności perswazji. Potrafił nakłonić szlachtę dobrzyńską do działania,

np. wykorzystał pytania retoryczne, powołał się na autorytet Księdza Robaka oraz

Napoleona, odwołał się w argumentacji do wyższego celu, czyli walki o niepodległość

Polski. Konsekwencją przemowy Klucznika był najazd na dworek Sopliców.

•

Gerwazy w podanym fragmencie „Pana Tadeusza” nakłania szlachtę do zajazdu na

Sopliców. W swojej przemowie stosuje chwyty językowe, np. wykrzyknienia, zwroty do

adresatów i pytania retoryczne, które mają przekonać słuchaczy do jego racji. Stara się

w ten sposób kształtować ich postawę. Odnosi niewątpliwy sukces, ponieważ wszyscy

ruszają „na Soplicę”.