Enzymy trawienne
| Enzym | Gdzie powstaje | Co trawi | Gdzie działa |
|---|---|---|---|
| amylaza ślinowa | ślinianki | skrobia | jama ustna |
| pepsyna | żołądek (z pepsynogenu) | białka | żołądek, środowisko kwaśne |
| amylaza trzustkowa | trzustka | skrobia | jelito cienkie |
| trypsyna, chymotrypsyna | trzustka (z proenzymów) | białka, peptydy | jelito cienkie |
| lipaza trzustkowa | trzustka | tłuszcze | jelito cienkie |
| enzymy rąbka szczoteczkowego (np. maltaza, laktaza, peptydazy) | nabłonek jelita | dwucukry, peptydy | jelito cienkie |
Co jeszcze trzeba umieć
- Żółć (z wątroby, magazynowana w pęcherzyku) nie jest enzymem: emulguje tłuszcze, zwiększając powierzchnię działania lipazy.
- Kwas solny w żołądku aktywuje pepsynogen, denaturuje białka i niszczy bakterie.
- Wchłanianie: głównie w jelicie cienkim; powierzchnię zwiększają fałdy, kosmki i mikrokosmki. Kwasy tłuszczowe trafiają do naczyń limfatycznych.
- Jelito grube: wchłanianie wody i soli, bakterie jelitowe (np. synteza witaminy K).
Typowe pułapki
- Nazywanie żółci enzymem.
- Mylenie miejsca powstawania enzymu z miejscem jego działania (enzymy trzustkowe działają w jelicie).
- Optimum pH: pepsyna w środowisku kwaśnym, enzymy trzustkowe w lekko zasadowym.
Zadania z matury
- 1.Zadanie 12.1, czerwiec 2026Wyjaśnij, w jaki sposób wytwarzanie ureazy przez bakterie H. pylori zapobiega niszczącemu działaniu pepsyny na ich komórki. W…
- 2.Zadanie 7.1, czerwiec 2026Rozstrzygnij, czy pełzak czerwonki to bakteria, czy - protist. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:…
- 3.Zadanie 7.2, czerwiec 2026Określ funkcję, jaką pełni pseudopodium u pełzaka czerwonki.
- 4.Zadanie 7.3, czerwiec 2026Uzasadnij, dlaczego połknięcie pełzaka czerwonki w formie trofozoitu zazwyczaj nie prowadzi do rozwoju choroby.
- 5.Zadanie 7.4, czerwiec 2026Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Trofozoity dostają się wraz z krwią z jelita do wątroby człowieka A.…
- 6.Zadanie 7.5, czerwiec 2026Które działanie stanowi profilaktykę pełzakowicy? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. A. jedzenie sałatek bogatych w…
- 7.Zadanie 21.2, maj 2026Podaj różnicę w sposobie trawienia pokarmu przez pająki i przez płazy.
- 8.Zadanie 16.1, czerwiec 2025Określ, w jakim celu podczas elektroforezy do jednej ze studzienek wprowadza się próbę kontrolną - mieszaninę fragmentów DNA o…
- 9.Zadanie 16.2, czerwiec 2025Rozstrzygnij, który prążek w próbie B - prążek X, Y czy Z - zawiera najkrótsze fragmenty DNA. Odpowiedź uzasadnij.…
- 10.Zadanie 12.1, czerwiec 2024Określ, czy dawka 0,4 g laktozy jest dopuszczalna dla osób cierpiących na nietolerancję laktozy. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się…
Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).
Najczęstsze pytania
Gdzie zaczyna się trawienie białek?
W żołądku, pod wpływem pepsyny. Kończy się w jelicie cienkim.
Czy żółć jest enzymem?
Nie. Żółć emulguje tłuszcze, czyli rozbija je na drobne kropelki, co ułatwia działanie lipazy.