Zadanie 30, matura maj 2021, wiedza o społeczeństwie rozszerzona

12 pktotwartetrudne 13%Maj 2021

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.

Temat 1

Scharakteryzuj wpływ obywateli Rzeczypospolitej Polskiej na organy samorządu terytorialnego i na decyzje przez nie podejmowane, biorąc pod uwagę aspekty przedstawione na schemacie.

Schemat. Możliwości wpływu na organy samorządu terytorialnego i na ich decyzje

Materiał graficzny do zadaniaPowiększ
Materiał graficzny do zadania

Temat 2

Porównaj – na przykładach Republiki Federalnej Niemiec, Republiki Francuskiej oraz Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej – różne modele systemów parlamentarnych opartych na współpracy legislatywy i egzekutywy, charakteryzując organy tych władz (parlamenty, głowę państwa i rządy).

Temat 3

Wykaż specyfikę ustawy budżetowej i ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz porównaj procesy ich uchwalania ze ścieżką legislacyjną właściwą dla ustawy zwykłej, biorąc pod uwagę podmioty inicjujące oraz kompetencje podmiotów uczestniczących w tych procesach (obu izb parlamentu i Prezydenta RP).

Przepisy prawne art. 235. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.

2. Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Sejm i następnie w terminie nie dłuższym niż 60 dni przez Senat.

3. Pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż trzydziestego dnia od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy.

4. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.

Dz.U. […], nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).

WYPRACOWANIE na temat nr

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Temat 1.

Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT

Zdający w pełni scharakteryzował:

1) kwestię wyborów i procedurę odwoływania organów stanowiących gminy, powiatu i województwa:

– uregulowania dotyczące czynnego i biernego prawa wyborczego;

– od 2018 r. kadencja pięcioletnia, wcześniej czteroletnia;

– ordynacja większościowa w gminach do 20 tys. i proporcjonalna w pozostałych gminach i szczeblach;

– referenda dotyczące odwoływania rad i sejmików;

2) kwestię wyborów organów wykonawczych gminy, powiatu i województwa oraz procedurę odwoływania organów wykonawczych gminy:

– uregulowania dotyczące czynnego i biernego prawa wyborczego;

– od 2018 r. kadencja pięcioletnia, ale z możliwością tylko jednej reelekcji, wcześniej – czteroletnia bez ograniczeń w reelekcjach;

– ordynacja większościowa w gminach (miastach) lub głosowanie za/przeciw w przypadku zarejestrowania jednego kandydata, dwie tury głosowania (terminy); *jeśli nie będzie zarejestrowany żaden kandydat, mamy wybór przez radę gminy;*

– wybór starostów i marszałków województw oraz zarządów przez organy stanowiące odpowiednich jednostek;

– referenda dotyczące odwoływania wójtów, burmistrzów i prezydentów miast;

3) możliwości bezpośredniego wpływu na organy samorządu i ich decyzje:

– rodzaje referendów dotyczących spraw lokalnych, warunki ważności wyników i ich wiążącego charakteru w zależności od rodzaju referendum, referenda na wniosek organu stanowiącego lub odpowiedniej liczby obywateli;

– decyzje mieszkańców w zakresie budżetu obywatelskiego;

– *lokalna (obywatelska) inicjatywa uchwałodawcza;*

4) inne kwestie wynikające z praw człowieka:

– możliwość uczestniczenia w posiedzeniach organów stanowiących;

– możliwość składania petycji do organów samorządu;

– możliwość uczestnictwa w zgromadzeniach, mających na celu wpłynięcie na decyzję/zmianę decyzji organu samorządu;

– możliwość uczestnictwa w zrzeszeniach mających na celu kwestie lokalne i/lub regionalne;

– możliwość wniesienia na drodze postępowania administracyjnego odwołań od decyzji administracyjnych organów władzy samorządowej (na drodze postępowania administracyjnego) oraz skarg do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.

W aspektach 2. i 3. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.

Aspekt 4. uznajemy za wypełniony w sposób pełny wówczas, gdy zdający zrealizował min. 80% wskazanej w nim treści.

Realizacja tych kwestii przez zdającego może kompensować braki w zagadnieniach uznanych za obowiązkowe.

Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT

Zdający:

– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)

lub

– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem.

Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT

Zdający:

– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)

lub

– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).

5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.

0 PKT

Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I.

5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.

Temat 2.

Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT

Zdający w pełni:

1) wyjaśnił, że w tytułowych państwach funkcjonują różne modele systemu parlamentarnego opartego na współpracy legislatywy i egzekutywy:

– klasyczny system parlamentarno-gabinetowy w Wielkiej Brytanii za sprawą na ogół systemu dwupartyjnego przybiera postać systemu gabinetowo-parlamentarnego (a zatem poprzez dysponowanie większością głosów w Izbie Gmin rząd ma przewagę nad parlamentem, który przegłosowuje inicjatywy rządu);

– system kanclerski w RFN wyodrębniony ze względu na znaczącą pozycję szefa rządu i względną stabilność prac rządu (z uwagi na konstruktywne wotum nieufności);

– system parlamentarno-prezydencki, który w wersji francuskiej – poza typową dla wszystkich tych systemów odpowiedzialnością polityczną rządu przed parlamentem – oznacza szczególną pozycję prezydenta, który przewodniczy Radzie Ministrów (choć zachowano także instytucję rządu i kierującego nim premiera);

2) porównał struktury i pozycje parlamentów:

– we wszystkich trzech systemach można stwierdzić, że parlamenty są dwuizbowe (w RFN specyficzna konstrukcja Rady Związkowej – instytucji mającej podobnie jak Parlament Związkowy – uprawnienia ustawodawcze), wszędzie – choć w różnym stopniu, najbardziej w Wielkiej Brytanii – mamy bikameralizm asymetryczny (z przewagą izby pierwszej); wszystkie parlamenty wypełniają funkcję ustawodawczą;

– izby pierwsze pochodzą z wyborów powszechnych; na praktykę funkcjonowania systemu politycznego ma wpływ system partyjny, a on z kolei jest po części kreowany przez system wyborczy stosowany w wyborach izb pierwszych parlamentu: w Wielkiej Brytanii jest to system większości względnej, generalnie sprzyjający systemowi dwupartyjnemu; we Francji – także JOW-y, ale głosowanie na ogół w dwóch turach, co sprzyjało dwublokowości systemu partyjnego; w RFN względnej stabilizacji systemu partyjnego sprzyja 5-procentowy próg wyborczy, a do obu powyższych systemów wyborczych upodabnia go kwestia dysponowania przez wyborcę dwoma głosami, przy czym jeden z nich oddaje na kandydata w danym JOW-ie;

– izby drugie – nie pochodzą z wyborów powszechnych (Senat francuski – z wyborów pośrednich; Rada Związkowa w Niemczech – z nominacji rządów landowych, natomiast do brytyjskiej Izby Lordów wchodzą parowie dziedziczni, dożywotni (mianowani przez monarchę na wniosek premiera) oraz lordowie duchowni (z racji funkcji w Kościele anglikańskim);

– funkcję kontrolną (nad rządem) sprawują izby pierwsze, choć we Francji mamy też przepisy pozwalające na pewne jej aspekty dla Senatu;

– wskazał specyficzne rozwiązania, np. w Wielkiej Brytanii monarcha także jako trzecia część legislatywy; instytucjonalizacja opozycji parlamentarnej poprzez gabinet cieni i lidera opozycji JKM;

3) porównał pozycje głowy państwa:

– w przypadku systemu klasycznego i systemu kanclerskiego uprawnienia głowy państwa są faktycznie (Wielka Brytania) lub formalnie i faktycznie (RFN) ceremonialno-reprezentacyjne, natomiast w przypadku systemu parlamentarno-prezydenckiego dodatkowo sprawuje on kierownictwo w polityce zagranicznej i bezpieczeństwa, a także przewodniczy posiedzeniom Rady Ministrów (choć jest możliwość, by z jego upoważnienia prowadził posiedzenia premier, co dzieje się zwyczajowo w okresie koabitacji);

– w systemie brytyjskim głową państwa jest monarcha z dynastii Windsorów, w przypadku systemu niemieckiego – prezydent wybrany w wyborach pośrednich przez instytucję w połowie złożoną ze wszystkich członków Parlamentu Związkowego, a w połowie – z przedstawicieli parlamentów landowych; w systemie francuskim mamy do czynienia z powszechnymi wyborami prezydenckimi; różny jest zatem stopień legitymizacji głowy państwa – w UK wynika on nade wszystko z tradycji, natomiast legitymizacja demokratyczna prezydenta we Francji jest mocniejsza niż prezydenta niemieckiego;

4) porównał rządy:

– wskazał na silną pozycję rządu w Wielkiej Brytanii z uwagi na – zazwyczaj – system dwupartyjny, a zatem fakt, że rząd ma poparcie jednopartyjnej większości parlamentarnej; z kolei we Francji silna pozycja rządu wynika także z tego, że może on wydawać ordonanse, czyli rozporządzenia z mocą ustawy; w Niemczech z kolei tylko solidarna odpowiedzialność parlamentarna z instytucją konstruktywnego wotum nieufności sprzyja stabilności rządu;

– wskazał, że w Wielkiej Brytanii i RFN duża część członków rządu to parlamentarzyści, natomiast we Francji mamy typową dla prezydencjalizmu zasadę niepołączalności mandatu deputowanego z funkcją rządową;

– w Wielkiej Brytanii mamy szeroką strukturę rządu, co powoduje, że „funkcjonuje on w różnych składach”, jest tam formuła ustrojowa gabinetu, we Francji odróżnić należy rząd od Rady Ministrów oraz rady gabinetowej;

– w każdym państwie istnieją przepisy umożliwiające rządowi (faktycznie; formalnie czyni to głowa państwa) przeprowadzenie wyborów parlamentarnych w czasie, który rząd ten wybierze (choć nie później, niż wynika z długości kadencji izby pierwszej);

– poprzez brak indywidualnej odpowiedzialności ministrów w RFN i fakt odpowiedzialności przed kanclerzem w tym państwie mamy do czynienia ze wzmocnioną pozycją kanclerza; faktyczna pozycja szefa rządu we Francji zależy od tego, czy rząd jest z tej samej opcji co głowa państwa, przy czym pozycji tej sprzyja fakt koabitacji;

– w RFN i Wielkiej Brytanii regułą jest, że szefem rządu jest szef najliczniej reprezentowanej partii w parlamencie (wyjątek to rezygnacja Angeli Merkel z tej drugiej funkcji); w Wielkiej Brytanii zdarza się, że urzędujący premier – na skutek swego rodzaju oporu własnej partii – traci w niej przywództwo, a co za tym idzie stanowisko premiera; we Francji nie ma reguły, by lider ugrupowania zwycięskiego w wyborach parlamentarnych zostawał premierem.

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym oraz wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.

W przypadku aspektów 2. i 4. za wypełniony w sposób pełny uznajemy aspekt wówczas, gdy zdający zrealizował min. 80% wskazanej w nim treści.

Realizacja większego odsetka tych treści przez zdającego może kompensować braki w innych zagadnieniach.

Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT

Zdający:

– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)

lub

– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się do oceny autora.

Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT

Zdający:

– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)

lub

– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).

5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.

0 PKT

Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I.

5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.

Temat 3.

Poziom III – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT

Zdający w pełni:

1) wykazał specyfikę aktów prawnych wskazanych w tytule tematu:

– Konstytucja RP (ustawa o zmianie Konstytucji RP – jak nazwa wskazuje – zmienia Konstytucję RP): szczególne znaczenie Konstytucji RP w systemie prawnym – szczególna moc, konieczność zgodności z Konstytucją RP innych aktów, delegacja ustawowa w Konstytucji RP wobec niektórych kwestii;

– ustawa budżetowa – szczególny rodzaj ustawy ze względu na okres obowiązywania, adresatów i konkretne czynności, określa ona dochody i wydatki państwa na rok kalendarzowy;

2) porównał kwestię inicjatywy ustawodawczej:

– w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat RP lub Prezydent Rzeczypospolitej, przy tym na odpowiednim etapie podmioty te mają możliwość wnioskowania o referendum w sprawie danej ustawy o zmianie Konstytucji, jeśli dotyczy ta zmiana przepisów z rozdziałów I, II lub XII;

– w ustawie zwykłej inicjatywa przysługuje pięciu podmiotom: Senatowi RP, Prezydentowi RP, Radzie Ministrów, min. 15 posłom (także komisji sejmowej) oraz co najmniej 100 tys. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu RP, Konstytucja wymaga, by wnioskodawca przedstawił skutki finansowe;

– w ustawie budżetowej wyłączna kompetencja Rady Ministrów RP, określony termin złożenia projektu tj. najpóźniej na 3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego;

3) porównał rolę Sejmu RP i Senatu RP:

– procedura we wszystkich trzech przypadkach rozpoczyna się w Sejmie RP, a następnie ustawy kierowane są do Senatu RP;

– pierwsze czytanie odbywa się w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji oraz ustawy budżetowej zawsze na posiedzeniu plenarnym, a ustawy zwykłej – zazwyczaj w komisji sejmowej;

– inne większości w Sejmie RP – ustawa o zmianie konstytucji wymaga większości kwalifikowanej 2/3, natomiast ustawy zwykłe

– większości zwykłej;

– w przypadku ustawy zwykłej Senat RP może uchwalać w terminie 30-dniowym poprawki oraz weto, w przypadku ustawy budżetowej – tylko poprawki, przy tym w krótszym 20-dniowym terminie, natomiast w przypadku ustawy o zmianie konstytucji ma możliwość przyjęcia lub nieprzyjęcia;

4) porównał rolę Prezydenta RP:

– w przypadku ustawy zwykłej Prezydent RP w ciągu 21 dni podpisuje ustawę, może ją również zawetować lub skierować do Trybunału Konstytucyjnego, a w przypadku ustawy budżetowej Prezydent RP prawa weta nie ma, a termin podpisu lub wniosku do Trybunału Konstytucyjnego skraca się do 7 dni;

– jeśli w ciągu 4 miesięcy od dnia złożenia projektu ustawy budżetowej nie zostanie przedstawiona ona Prezydentowi RP do podpisu, to jest on uprawniony w ciągu 14 dni do zarządzenia skrócenia kadencji Sejmu RP; w przypadku ustawy zwykłej i ustawy o zmianie Konstytucji taka procedura nie obowiązuje;

– w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji Prezydent RP ma 21 dni na podpisanie;

– w każdym przypadku Prezydent RP zarządza ogłoszenie ustawy w Dz.U.

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć związanych z tematem.

Poziom II – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT

Zdający:

– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)

lub

– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).

5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością wybranych pojęć związanych z tematem.

Poziom I – WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT

Zdający:

– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)

lub

– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).

5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć związanych z tematem.

0 PKT

Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla poziomu I.

5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych z tematem.

Uwaga do tematu 2: oryginalne kryterium poziomu II zawiera sformułowanie „ustosunkował się do oceny autora”, chociaż temat nie zawiera tekstu ani oceny autora. Jest to nieadekwatny zapis w zasadach CKE.

Schemat punktowania

Wartość merytoryczna – dla wybranego tematu stosuje się szczegółowe kryteria poziomów III (12 pkt), II (8 pkt), I (4 pkt) i 0 pkt podane w kluczu odpowiedzi.

Pozostałe kryteria (dla każdego z trzech tematów):

Poziom III

Poprawność merytoryczna: Zdający nie popełnił żadnego błędu merytorycznego.

Selekcja informacji: Zdający przeprowadził poprawną selekcję i hierarchizację informacji (nie zamieścił w pracy fragmentów niezwiązanych z tematem).

Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód w pełni spójny, harmonijny i logiczny.

Poziom II

Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił jeden lub dwa błędy merytoryczne.

Selekcja informacji: Zdający przeprowadził niekonsekwentną selekcję informacji i ich hierarchizację (umieścił w pracy nieliczne fragmenty niezwiązane z tematem).

Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód nie w pełni uporządkowany.

Poziom I

Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił trzy lub cztery błędy merytoryczne.

Selekcja informacji: Zdający w niewystarczającym stopniu przeprowadził selekcję informacji i ich hierarchizację (napisał pracę, której znaczną część stanowią fragmenty niezwiązane z tematem).

Język, styl i kompozycja: Zdający zaprezentował wywód w sposób chaotyczny i nielogiczny.

Poniżej poziomu I

Poprawność merytoryczna: Zdający popełnił co najmniej pięć błędów merytorycznych.

Selekcja informacji: Ponad połowę pracy stanowią fragmenty niezwiązane z tematem.

Język, styl i kompozycja: Wywód jest niekomunikatywny.

Przy pracy o wartości merytorycznej 0 pkt, nie przyznaje się punktów za pozostałe elementy.

Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III), może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów, tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji. Za zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także ocenić pracę na 0 punktów.

Komentarz. Praca oceniana na podstawie czterech kryteriów: wartości merytorycznej (poziom I–III), poprawności merytorycznej, selekcji informacji i języka/stylu/kompozycji. Za realizację kryteriów na poziomie wyższym/niższym od poziomu wartości merytorycznej przysługuje +1/-1 punkt. Możliwa ocena 0 pkt.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.