Zadanie 14, matura maj 2024, filozofia rozszerzona

3 pktotwartetrudne 27%Maj 2024

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Albert Moukheiber

Twój mózg płata ci figle

Heurystyki pozwalają nam wykonywać wszelkie drobne, niezbędne w codziennym życiu czynności, bez zwracania na nie uwagi. Zdarza się jednak, że odruchowa myśl zbyt szybka i uproszczona może prowadzić do błędów. Psychologowie Daniel Kahneman i Amos Tversky nazwali błędami poznawczymi takie błędy w myśleniu, które prowadzą do mylnych ocen, a także nielogicznych lub irracjonalnych interpretacji danej sytuacji. Na przykład zdarza się czasem, że podejmujemy decyzje zbyt szybko i na podstawie zbyt ograniczonej liczby elementów, które uznajemy za reprezentatywne. Taki błąd nazwali oni heurystyką reprezentatywności.

W ramach eksperymentu Kahneman i Tversky chcieli pokazać, że czasem przedkładamy informacje spersonalizowane nad statystyczne. Przedstawili oni studentom kilka typowych profili osobowościowych, opisując tylko pewne specyficzne ich cechy. Na przykład Steve’a scharakteryzowano następująco: „Bardzo nieśmiały i powściągliwy, zawsze pomocny, ale niezbyt zainteresowany otoczeniem. Łagodny, metodyczny, ceni ład i porządek”. Następnie badacze poprosili studentów, by odgadli, jaki jest zawód Steve’a: rolnik czy księgarz?

Ze względu na stereotypy osobowościowe związane z tymi dwoma zawodami większość studentów odpowiedziała, że Steve zapewne jest księgarzem. Nie pomyśleli, że na świecie jest o wiele więcej rolników niż księgarzy, co było kluczowym elementem, który należało wziąć pod uwagę, dokonując wyboru. Uczestnicy, niewiele myśląc, zastosowali metodę heurystyczną opartą na częściowej informacji (cecha osobowościowa) i uzyskali szybką, ale nieprecyzyjną i potencjalnie fałszywą odpowiedź.

Innym częstym błędem, który też może nas zmylić, jest efekt zakotwiczenia. Słuchając czyjejś wypowiedzi, mamy skłonność do zapamiętania pierwszej z usłyszanych informacji. Jeśli na przykład podczas rekrutacji przedstawiono nam dwóch kandydatów, z których pierwszy jest „sympatyczny i odpowiedzialny, ale nieco wybuchowy”, a drugi „nieco wybuchowy, ale sympatyczny i odpowiedzialny”, to raczej pozytywnie nastawimy się do pierwszego, chociaż obaj mają takie same cechy charakteru.

Albert Moukheiber, Twój mózg płata ci figle, przeł. J. Landorf, J. Lembas, Kraków 2022.

Polecenie

3 punkty

Podaj nazwy dwóch błędów poznawczych wymienionych w powyższym tekście i oceń, czy ich występowanie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu w epistemologii. Swoją odpowiedź uzasadnij.

Błędy:

1

2

Ocena:

Uzasadnienie:

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Błędy:

1. heurystyka reprezentatywności

2. efekt zakotwiczenia

Ocena: Nie dowodzi.

Przykładowe uzasadnienie: Z faktu, że niekiedy popełniamy błędy poznawcze, nie wynika niezawodnie, że wiedza nie jest możliwa (że nie można poznać prawdy).

Uwaga: Zdający może uzyskać punkty za sformułowanie oceny, iż występowanie heurystyk dowodzi prawdziwości sceptycyzmu, o ile w swojej wypowiedzi zadowalająco uzasadni, że heurystyki mogą być dobrą racją na rzecz sceptycyzmu (przy potocznym rozumieniu terminu „dowód”/„dowodzić”).

Schemat punktowania

3 pkt

podanie dwóch trafnych nazw błędów oraz właściwa ocena wraz z poprawnym uzasadnieniem.

2 pkt

podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena wraz z poprawnym uzasadnieniem

podanie dwóch poprawnych nazw błędów oraz właściwa ocena.

albo

1 pkt

podanie dwóch poprawnych nazw błędów

podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena.

albo

0 pkt

odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

Komentarz. Zdający może argumentować, że heurystyki dowodzą sceptycyzmu, jeśli uzasadni to odpowiednio, ze względu na potoczne rozumienie terminu "dowód".

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.