Zadanie 14, matura maj 2024, filozofia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.
Albert Moukheiber
Twój mózg płata ci figle
Heurystyki pozwalają nam wykonywać wszelkie drobne, niezbędne w codziennym życiu czynności, bez zwracania na nie uwagi. Zdarza się jednak, że odruchowa myśl zbyt szybka i uproszczona może prowadzić do błędów. Psychologowie Daniel Kahneman i Amos Tversky nazwali błędami poznawczymi takie błędy w myśleniu, które prowadzą do mylnych ocen, a także nielogicznych lub irracjonalnych interpretacji danej sytuacji. Na przykład zdarza się czasem, że podejmujemy decyzje zbyt szybko i na podstawie zbyt ograniczonej liczby elementów, które uznajemy za reprezentatywne. Taki błąd nazwali oni heurystyką reprezentatywności.
W ramach eksperymentu Kahneman i Tversky chcieli pokazać, że czasem przedkładamy informacje spersonalizowane nad statystyczne. Przedstawili oni studentom kilka typowych profili osobowościowych, opisując tylko pewne specyficzne ich cechy. Na przykład Steve’a scharakteryzowano następująco: „Bardzo nieśmiały i powściągliwy, zawsze pomocny, ale niezbyt zainteresowany otoczeniem. Łagodny, metodyczny, ceni ład i porządek”. Następnie badacze poprosili studentów, by odgadli, jaki jest zawód Steve’a: rolnik czy księgarz?
Ze względu na stereotypy osobowościowe związane z tymi dwoma zawodami większość studentów odpowiedziała, że Steve zapewne jest księgarzem. Nie pomyśleli, że na świecie jest o wiele więcej rolników niż księgarzy, co było kluczowym elementem, który należało wziąć pod uwagę, dokonując wyboru. Uczestnicy, niewiele myśląc, zastosowali metodę heurystyczną opartą na częściowej informacji (cecha osobowościowa) i uzyskali szybką, ale nieprecyzyjną i potencjalnie fałszywą odpowiedź.
Innym częstym błędem, który też może nas zmylić, jest efekt zakotwiczenia. Słuchając czyjejś wypowiedzi, mamy skłonność do zapamiętania pierwszej z usłyszanych informacji. Jeśli na przykład podczas rekrutacji przedstawiono nam dwóch kandydatów, z których pierwszy jest „sympatyczny i odpowiedzialny, ale nieco wybuchowy”, a drugi „nieco wybuchowy, ale sympatyczny i odpowiedzialny”, to raczej pozytywnie nastawimy się do pierwszego, chociaż obaj mają takie same cechy charakteru.
Albert Moukheiber, Twój mózg płata ci figle, przeł. J. Landorf, J. Lembas, Kraków 2022.
Polecenie
3 punktyPodaj nazwy dwóch błędów poznawczych wymienionych w powyższym tekście i oceń, czy ich występowanie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu w epistemologii. Swoją odpowiedź uzasadnij.
Błędy:
1
2
Ocena:
Uzasadnienie:
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Błędy:
1. heurystyka reprezentatywności
2. efekt zakotwiczenia
Ocena: Nie dowodzi.
Przykładowe uzasadnienie: Z faktu, że niekiedy popełniamy błędy poznawcze, nie wynika niezawodnie, że wiedza nie jest możliwa (że nie można poznać prawdy).
Uwaga: Zdający może uzyskać punkty za sformułowanie oceny, iż występowanie heurystyk dowodzi prawdziwości sceptycyzmu, o ile w swojej wypowiedzi zadowalająco uzasadni, że heurystyki mogą być dobrą racją na rzecz sceptycyzmu (przy potocznym rozumieniu terminu „dowód”/„dowodzić”).
Schemat punktowania
podanie dwóch trafnych nazw błędów oraz właściwa ocena wraz z poprawnym uzasadnieniem.
podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena wraz z poprawnym uzasadnieniem
podanie dwóch poprawnych nazw błędów oraz właściwa ocena.
albo
podanie dwóch poprawnych nazw błędów
podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena.
albo
odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
Komentarz. Zdający może argumentować, że heurystyki dowodzą sceptycyzmu, jeśli uzasadni to odpowiednio, ze względu na potoczne rozumienie terminu "dowód".