Zadanie 16, matura maj 2025, filozofia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.
Aldous Huxley
Nowy wspaniały świat
Gdy weszli, pielęgniarka wstała i wyprężyła się na baczność przed dyrektorem.
– Jaka lekcja jest dziś po południu? – spytał.
– Przez pierwsze czternaście minut mieliśmy elementarne wychowanie seksualne – odpowiedziała. – Teraz idzie elementarna świadomość klasowa.
Dyrektor powoli kroczył wzdłuż długiego szeregu łóżeczek. Osiemdziesięcioro chłopców i dziewczynek, różowiutkich i śpiących spokojnie, leżało, oddychając z cicha. Spod każdej poduszki dobiegał szept. Dyrektor RiW przystanął i pochylając się nad łóżeczkiem, nasłuchiwał uważnie.
– Mówiła pani: elementarna świadomość klasowa? Może posłuchamy tego z głośnika.
Na końcu sali ze ściany wystawał przekaźnik. Dyrektor podszedł doń i nacisnął guzik.
„...wszystkie noszą odzież zieloną”, mówił cichy, lecz bardzo wyraźny głos, zaczynając od środka zdania, „dzieci delty zaś noszą odzież khaki. Och nie, z dziećmi deltami nie chciałbym się bawić. A epsilony są jeszcze głupsze. Są tak głupie, że nie umieją czytać ani pisać”. […]
Dyrektor nacisnął wyłącznik. Głos umilkł. […]
– Do chwili przebudzenia zostanie im to powtórzone jeszcze ze czterdzieści lub pięćdziesiąt razy, potem znowu w czwartek i sobotę. Sto dwadzieścia powtórzeń trzy razy na tydzień przez trzydzieści miesięcy. A potem przejdą do trudniejszej lekcji. Róże i elektrowstrząsy, kolor khaki delt i woń asafetydy – nierozerwalnie spojone, zanim jeszcze dziecko nauczy się mówić. Lecz warunkowanie bezsłowne jest powierzchowne i toporne, nie potrafi wpoić bardziej złożonych typów zachowań. Do tych celów potrzeba słów, lecz słów nieangażujących rozumu. Krótko mówiąc, potrzeba hipnoterapii.
– Tej najpotężniejszej siły wszech czasów w zakresie umoralniania i socjalizacji.
Studenci zapisali w kajetach. Z pierwszej ręki. […]
– Aż w końcu umysł dziecka sam jest tymi treściami, które mu są sugerowane […]. I nie tylko dziecka. Także umysłem dorosłego: na całe życie. Umysłem, który ocenia, pragnie i wybiera: cały złożony z owych treści. Jednakże wszystkie te treści są naszymi treściami! – dyrektor niemal krzyczał w uniesieniu. – Treści państwowe.
A. Huxley, Nowy wspaniały świat, przeł. B. Baran, Warszawa 2013.
Polecenie
2 punktyPodaj jedną z formuł imperatywu kategorycznego Immanuela Kanta. Następnie sformułuj ocenę moralną – przedstawionych w przytoczonym fragmencie powieści Aldousa Huxleya – praktyk warunkowania dzieci. Uzasadnij sformułowaną ocenę w odniesieniu do przywołanej formuły imperatywu.
Formuła imperatywu:
Ocena:
Uzasadnienie:
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Formuła 1: Postępuj tak, abyś człowieczeństwa, zarówno w osobie własnej, jak też w każdej innej, używał zawsze zarazem jako celu, nigdy jako środka.
Ocena: Przedstawione w tekście źródłowym praktyki należy uznać – w świetle teorii etycznej I. Kanta – za moralnie niesłuszne (nieakceptowalne).
Uzasadnienie: Warunkowanie jest przykładem przedmiotowego traktowania dzieci, nie respektuje ono autonomii człowieka, co jest równoznaczne z brakiem poszanowania człowieczeństwa.
Albo
Formuła 2: Postępuj tylko według takiej maksymy, dzięki której mógłbyś zarazem chcieć, aby stała się prawem powszechnym.
Ocena: Przedstawione w tekście praktyki należy uznać za moralnie niesłuszne.
Uzasadnienie: Moralny podmiot nie mógłby chcieć, aby maksyma nakazująca warunkowanie dzieci, była powszechnym prawem. Maksymy takiej nie można pomyśleć jako niesprzecznej z takim zuniwersalizowanym obowiązkiem, jak wzgląd na szczęśliwość innych.
Schemat punktowania
właściwe podanie formuły imperatywu oraz sformułowanie poprawnej oceny wraz z uzasadnieniem.
właściwe podanie formuły imperatywu.
odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
Komentarz. Dopuszczalne są obie formuły imperatywu kategorycznego. Ocena powinna wyraźnie odwoływać się do formuły i wskazywać, że praktyki naruszają zasadę Kanta.