Zadanie 10, matura maj 2026, język angielski rozszerzony
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
13 punktówWypowiedz się na jeden z poniższych tematów. Wypowiedź powinna zawierać od 200 do 250 wyrazów i spełniać wszystkie wymogi typowe dla formy wskazanej w poleceniu. Napisz swoją wypowiedź w języku angielskim. Zakreśl numer wybranego przez Ciebie tematu.
1. Coraz więcej młodych ludzi decyduje się na zwiedzanie Europy koleją. Napisz rozprawkę, w której przedstawisz wady i zalety korzystania z tego środka transportu podczas podróży zagranicznych.
2. Udało Ci się kupić bilet na wydarzenie sportowe, na które od dawna chciałeś/chciałaś pójść. Napisz artykuł do gazety, w którym opiszesz przebieg sportowej rywalizacji podczas tego wydarzenia i uzasadnisz, dlaczego lepiej uczestniczyć w takich wydarzeniach osobiście niż oglądać ich transmisje w mediach.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Wypowiedź pisemna (zadanie otwarte), oceniana w czterech kryteriach: zgodność z poleceniem (0–5 pkt), spójność i logika wypowiedzi (0–2 pkt), zakres środków językowych (0–3 pkt), poprawność środków językowych (0–3 pkt). Zasady oceniania nie podają wzorcowej wypowiedzi; poniżej uszczegółowienia CKE dotyczące oceniania elementów treści i elementów formy dla obu tematów, a pełne kryteria i progi punktowe w schemacie punktowania.
Temat 1. ROZPRAWKA: Coraz więcej młodych ludzi decyduje się na zwiedzanie Europy koleją. Napisz rozprawkę, w której przedstawisz wady i zalety korzystania z tego środka transportu podczas podróży zagranicznych.
Rozprawka to wypowiedź, w której zdający rozważa zagadnienie podane w poleceniu, przedstawiając argumenty, wspierając je dodatkowymi wyjaśnieniami oraz/lub przykładami. Autor rozprawki „za i przeciw” powinien przedstawić argumenty za i przeciw, odpowiednio sygnalizując przyjęty schemat w tezie wspartej adekwatnymi argumentami i właściwym zakończeniem. Dobrze napisana rozprawka: zawiera we wstępie zgodną z tematem, jasno sformułowaną tezę, która zapowiada oczekiwaną strukturę rozprawki; w rozwinięciu omawia zagadnienie w sposób przejrzysty, logiczny; wszystkie argumenty przedstawione w rozwinięciu konsekwentnie wspierają postawioną tezę; zawiera podsumowanie zgodne z tezą oraz argumentacją przedstawioną w rozwinięciu; charakteryzuje się stylem formalnym.
Teza
1. Aby teza rozprawki była uznana za zgodną z tematem, wymagane jest odniesienie się do zagadnienia, jakim jest korzystanie z kolei podczas podróży zagranicznych, oraz stwierdzenie, że w pracy będą rozpatrywane dobre i złe strony takiego rozwiązania (wymaga tego ten typ rozprawki). Akceptowane jest zarówno podróżowanie po innych krajach, jak i przejazd koleją z Polski za granicę.
2. Nie ma znaczenia, czy zdający odnosi się w tezie do młodych ludzi, czy do ludzi ogólnie.
3. Teza musi zapowiadać oczekiwaną strukturę rozprawki, tj. zdający musi przedstawić istotę tematu oraz wskazać, że prezentowane będą zalety i wady. Na przykład: … są plusy i minusy takiego rozwiązania…; …ma wiele zalet, ale spowoduje też wiele problemów, np. Nowadays, more and more young people are deciding to travel around Europe by train. There are lots of advantages and disadvantages of choosing this means of transport.
4. Jeśli teza jest pytaniem, które nie zapowiada struktury rozprawki, np. Czy to dobry pomysł?, Czy to dobry czy zły pomysł? uznaje się ją za odbiegającą od tematu. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy pytanie jednoznacznie zapowiada, że będą omawiane zalety i wady, np. Currently, an increasing number of teenagers are deciding to travel abroad by train. What are the pluses and minuses of such a decision?
5. Fakt, że teza nie zapowiada oczekiwanej struktury rozprawki, jest poważną usterką w zakresie zgodności z tematem. Jeśli teza nie zapowiada oczekiwanej struktury rozprawki ORAZ jest niezgodna z treścią rozwinięcia, jest kwalifikowana na poziom 0 (np. rozprawka „za i przeciw” z jednostronną tezą oraz dwustronną argumentacją).
6. Użycie zwrotów typu: Moim zdaniem, Według mnie nie wpływa na obniżenie jakości tezy w rozprawce „za i przeciw”, jeśli zdający wskazuje w tezie na zalety i wady danego zjawiska.
7. Opisanie problemu, który jest tematem rozprawki, np. stwierdzenie, że wiele osób korzysta z kolei podczas podróży zagranicznych / zwiedza Europę koleją, nie jest tezą, np. Nowadays people are more and more interested in travelling around Europe by train.
8. Zdający może odnieść się do podróży zagranicznych / podróży po Europie pociągiem.
9. Zdający może użyć różnorodnych wyrażeń, które wskazują na podróżowanie koleją, np. rail travel / travelling by (long-distance) train / take the local train / catch a train / railway.
10. Jeśli zdający używa określeń, które odnoszą się do podróżowania koleją, ale nie wskazuje jednoznacznie, że chodzi o zagraniczne podróże, teza jest kwalifikowana jako odbiegająca od tematu.
11. Teza, która nie zapowiada oczekiwanej struktury rozprawki, a jednocześnie pomija inny istotny element tematu, jest kwalifikowana jako niezgodna z tematem, np. More and more people travel by train. Is it a good choice?
12. Rozpatrując zgodność tezy z treścią pracy, bierze się pod uwagę jej zgodność z rozwinięciem wypowiedzi.
13. Teza, w której kluczowe elementy są niekomunikatywne, jest kwalifikowana jako niezgodna z tematem.
14. Jeżeli zdający stawia dwie różne tezy, to teza jest traktowana jako trudna do wskazania.
| Nowadays more and more people are deciding to travel abroad by train. There are lots of advantages as well as disadvantages of such a choice. | Teza zgodna z tematem, zapowiada oczekiwaną strukturę rozprawki. |
| These days young people often choose to travel by train. There are benefits and drawbacks of this way of travelling. / Many young people decide to use public transport when they travel abroad. This has advantages and disadvantages. | Teza odbiegająca od tematu |
| Is it a good idea to travel in Europe by train? | Teza odbiegająca od tematu (teza jest pytaniem, które nie zapowiada oczekiwanej struktury rozprawki, to nie jest teza jednostronna). |
| It is a good idea to travel around Europe by train. | Teza jednostronna odbiegająca od tematu. |
| There are good and bad sides of sightseeing in Europe. | Teza niezgodna z tematem. |
| When people complete their secondary school education, they often decide to travel abroad by train for a year to see the world and have some rest before studying at university. | Brak tezy. |
Elementy tematu
1. Elementami są: (1) wady i (2) zalety korzystania z kolei podczas podróży zagranicznych.
2. Jeśli argument przedstawiony przez zdającego jest sprzeczny z tematem, np. dotyczy ewidentnie podróży koleją po własnym kraju, nie bierze się tego argumentu pod uwagę, oceniając dany element.
3. Akceptowane jest realizowanie tematu poprzez odniesienie się do osób z zagranicy podróżujących pociągiem po Polsce.
4. Wady i zalety mogą być przedstawione z punktu widzenia podróżnego, społeczeństwa, jak i firmy kolejowej.
5. Jeśli z całej pracy zdającego nie wynika jednoznacznie, że dotyczy korzystania z kolei za granicą, taka wypowiedź jest uznawana za odbiegającą od tematu i jest kwalifikowana w każdej części pracy maksymalnie na poziom 1.
6. Jeśli zdający odnosi się w tezie do korzystania z kolei za granicą, nie jest wymagane powtarzanie tej informacji w dalszej części pracy, pod warunkiem że argumentacja nie wyklucza podróży zagranicznych.
7. Jeśli zdający odnosi się do korzystania z kolei za granicą jedynie w zakończeniu, taka realizacja tematu jest traktowana jako odbiegająca od tematu i jest kwalifikowana w poszczególnych elementach tematu maksymalnie na poziom 1.
8. Akceptowana jest argumentacja, w której zdający porównuje podróż pociągiem z innymi środkami transportu pod warunkiem, że wskazuje to na wadę/zaletę podróży koleją.
9. Jeśli cała praca zdającego dotyczy korzystania z publicznych środków transportu podczas podróży zagranicznych, taka realizacja jest uznawana za odbiegającą od tematu i jest kwalifikowana w każdej części pracy maksymalnie na poziom 1, pod warunkiem że argumentacja nie wyklucza podróży koleją.
Zgodność z tematem („główka”: coraz więcej młodych ludzi decyduje się na zwiedzanie Europy koleją; elementy tematu: wady i zalety korzystania z tego środka transportu podczas podróży zagranicznych)
1. Fragmenty wypracowania zgodne z tematem: ściśle związane z „główką” i elementami tematu (A, B); ściśle związane z „główką”, ale niezwiązane z elementami tematu (C, D), np. – atrakcyjność Europy jako miejsca do zwiedzania koleją. Fragmenty C, D nie są uznawane za realizację pierwszego i drugiego elementu tematu.
2. Fragmenty wypracowania odbiegające od tematu: luźno związane z „główką” oraz przedstawiające argumenty niezwiązane z elementami tematu (X, Y), np. – podróżowanie koleją we własnym kraju. Takie fragmenty są zaznaczone w pracy zdającego nawiasami kwadratowymi. Jeśli występują w pracy, jest ona kwalifikowana na poziom 1 lub 0 zgodnie z punktem 5. w Tabeli A.
3. Fragmenty wypracowania nie na temat: w żaden sposób nienawiązujące do „główki” tematu, np. – rozważania dlaczego warto podróżować od najmłodszych lat; – wady i zalety podróżowania po Europie innym środkiem transportu, np. samolotem; – wady i zalety podróżowania po Europie/świecie (bez odniesienia do kolei). Takie fragmenty są otaczane „chmurką”. Jeśli występują w pracy, jest ona kwalifikowana na poziom 1 lub 0 zgodnie z punktem 5. w Tabeli A. Fragmenty te nie są uwzględniane w liczbie wyrazów ani brane pod uwagę w ocenie zakresu i poprawności środków językowych.
4. Jeżeli w wypracowaniu występuje fragment (1–2 zdania), który mógłby zostać uznany za odbiegający od tematu lub nie na temat, ale w pracy pełni funkcję logicznego łącznika, uznaje się go za fragment zgodny z tematem (C, D).
5. Jeśli zdający konsekwentnie używa niewłaściwego wyrazu/wyrażenia kluczowego dla pracy, np. tram zamiast train, ale argumenty pasują do tematu, taka realizacja danej części pracy jest kwalifikowana na poziom niższy (maksymalnie poziom 1).
6. Jeśli zdający realizuje jeden z elementów tematu we wstępie lub zakończeniu, to dany fragment pracy uznaje się za element rozwinięcia albo za część wstępu/zakończenia. Ten sam fragment pracy nie może być jednocześnie realizacją elementu tematu oraz częścią wstępu/zakończenia.
7. W uzasadnionych przypadkach dopuszczalne jest wydzielenie wstępu/zakończenia z dłuższego fragmentu i uznanie tego za dwie oddzielne części, ale wtedy segmentacja oceniana jest na 0.
8. Dłuższe niekomunikatywne fragmenty pracy traktuje się jako odbiegające od tematu.
9. Jeśli zdający nadaje tytuł rozprawce, nie bierze się go pod uwagę, oceniając pracę.
Podsumowanie: właściwe i adekwatne do tematu zakończenie wypowiedzi
1. Rozpatrując zgodność zakończenia z treścią pracy, bierze się pod uwagę zgodność tej części pracy z rozwinięciem wypowiedzi.
2. Jeśli w rozwinięciu zdający podaje wady i zalety, a w podsumowaniu pisze, zgodnie z przedstawioną argumentacją, że jest więcej wad/zalet, to takie zakończenie jest akceptowane jako zgodne z treścią i tematem.
| Przykład schematycznego zakończenia rozprawki | Przykład zakończenia znacznie odbiegającego od tematu |
|---|---|
| All things considered, rail travel around Europe has lots of advantages as well as disadvantages for young people. | To sum up, when people travel abroad, they broaden their horizons. |
Uwagi dodatkowe: Jeśli w rozprawce występują fragmenty, które są wypunktowaniem wad i/lub zalet, segmentacja pracy jest kwalifikowana na poziom 0.
Temat 2. ARTYKUŁ PUBLICYSTYCZNY: Udało Ci się kupić bilet na wydarzenie sportowe, na które od dawna chciałeś/chciałaś pójść. Napisz artykuł do gazety, w którym opiszesz przebieg sportowej rywalizacji podczas tego wydarzenia i uzasadnisz, dlaczego lepiej uczestniczyć w takich wydarzeniach osobiście niż oglądać ich transmisje w mediach.
W artykule publicystycznym zdający wyraża swoje stanowisko wobec problemu/zjawiska społecznego wskazanego w poleceniu. Celem artykułu jest rzeczowe przedstawienie omawianej kwestii. Artykuł może zawierać elementy opisu, sprawozdania, recenzji, komentarze odautorskie, ocenę faktów, elementy opinii oraz może również podejmować próbę kształtowania opinii czytelników. Dobrze napisany artykuł: ma tytuł przyciągający uwagę czytelnika; zawiera wstęp, w którym autor stara się zachęcić czytelnika do przeczytania tekstu, np. przywołując fakt lub anegdotę, sygnalizując temat artykułu w formie pytania, używając barwnego języka; może zawierać pytania zachęcające czytelnika do dalszych rozważań na temat poruszany w tekście; zawiera zakończenie, zgodne z treścią artykułu.
Wstęp
1. Aby wstęp był uznany za zgodny z tematem, zdający powinien nawiązać w nim na przykład do zawodów sportowych, uczestniczenia w nich jako widz lub kwestii współzawodnictwa, np. Many people believe that if you want to be a sport legend, you have to be born one, but what I believe in is that even if you are not a superstar you can still participate in huge sports events.
2. Zdający nie musi odnosić się we wstępie do elementów tematu.
3. Nie jest akceptowany wstęp, który w żaden sposób nie wiąże się z tematem artykułu.
4. Jeśli zdający pisze wstęp typowy dla listu, jest on kwalifikowany maksymalnie na poziom 1.
5. Wstęp, który dotyczy wydarzenia sportowego lub zakupu biletów na to wydarzenie, ale nie ma cech oczekiwanych od artykułu prasowego (oryginalność / ciekawy sposób wprowadzenia tematu) jest traktowany jako schematyczny/typowy dla innego typu tekstu, np. Yesterday I bought my dream ticket for a sports event. The ticket was very expensive but I wanted to see this event with my own eyes.
| Przykłady wstępów zgodnych z tematem i ciekawych | Przykłady wstępów schematycznych / pasujących do innej formy wypowiedzi |
|---|---|
| Have you ever watched a football game on TV and wondered what it would be like if you were there in person? That’s exactly what happened to me last month. I decided to make my dream come true and bought a ticket for the Champions League match. | Many people watch sports events at home on TV. In this article I'll try to tell you why it is so much worse than live events. |
| It seems that people lose interest in sports events more and more. I feel like among teenagers barely anyone is excited about them these days. Or if they are – they only want to watch them from the comfort of their homes. But my own recent experience proves that seeing sports events live is worth it. | I took part as a spectator in an interesting race recently and I want to tell you all about it. / There are good and bad sides of going to exciting sports events. |
Elementy tematu
Elementami są: (1) opis przebiegu sportowej rywalizacji podczas wydarzenia, oraz (2) uzasadnienie, dlaczego lepiej uczestniczyć w takich wydarzeniach osobiście niż oglądać ich transmisje w mediach.
(1) opis przebiegu sportowej rywalizacji podczas tego wydarzenia: aby uznać pierwszy element tematu za zrealizowany, wymagane jest, aby w wypowiedzi zdający zrelacjonował przebieg sportowej rywalizacji podczas wydarzenia sportowego, np. meczu siatkówki. Opis rywalizacji rozumiany jest jako odniesienie na przykład do współzawodnictwa, wygranej, rywalizujących drużyn lub zawodników, ich zachowania w stosunku do siebie nawzajem. Jeżeli zdający przedstawia okoliczności związane z tym wydarzeniem, np. czas trwania, miejsce, liczbę drużyn/zawodników, ale nie opisuje przebiegu rywalizacji, taka realizacja jest kwalifikowana maksymalnie na poziom 1. Informacje dotyczące okoliczności mogą być traktowane jako element rozwijający. Przedstawienie uczuć związanych z wynikiem zawodów jest traktowane jako element rozwijający opis sportowej rywalizacji, np. On seeing the winning goal, I felt as if I was about to explode with happiness. Jeśli zdający, zamiast zrelacjonować przebieg zawodów, które już się odbyły, przedstawia planowany przebieg takiego wydarzenia w przyszłości, ponieważ ma wiedzę jak to się zwykle odbywa, taka realizacja tego elementu tematu jest akceptowana. Jeżeli zdający opisał swoją rywalizację w zawodach, które mogą wymagać wniesienia opłaty (np. udział w maratonie), i przedstawił zalety osobistego uczestnictwa w takim wydarzeniu, porównując to do oglądania sportu w mediach, to taka realizacja tematu jest akceptowana. Jeśli zdający opisał przebieg rywalizacji, którą obserwował jako widz, a następnie przedstawił zalety uprawiania sportu z perspektywy zawodnika, to taka realizacja drugiego elementu jest kwalifikowana na poziom niższy. Jeśli zdający odnosi się do rywalizacji w kontekście innym niż sportowy, np. konkurs piosenki, piknik rodzinny, taka realizacja tego elementu tematu nie jest akceptowana. Akceptowane jest zrelacjonowanie wyłącznie zawodów sportowych z elementem współzawodnictwa.
(2) wyjaśnienie, dlaczego lepiej uczestniczyć w takich wydarzeniach osobiście niż oglądać ich transmisje w mediach: aby uznać drugi element tematu za zrealizowany, wymagane jest, aby w wypowiedzi zdający wyjaśnił, dlaczego lepiej uczestniczyć w wydarzeniach sportowych osobiście niż oglądać ich transmisje w mediach. Z tekstu musi jasno wynikać opozycja: na żywo vs. w mediach. Zdający może wskazać na przykład na: – poczucie wspólnoty z innymi uczestnikami wydarzenia sportowego, którzy dopingują tę samą drużynę, np. Attending sports events helps build a sense of community with all the spectators who support the same team. You can hardly have the same experience when you are watching the event on TV.; – przeżycie niezapomnianych emocji, np. It’s worth attending sports events because the emotions you experience are unlike anything else. Surely, that can’t be compared to the emotions felt while sitting on a sofa in front of TV.; – inspirację do uprawiania sportu, dbania o siebie, np. Watching professional athletes live, rather than on TV can be more inspirational. It might encourage you to take up a sports activity because you see real people with their ups and downs and struggling just like everybody else. Przedstawienie atmosfery kibicowania / emocji związanych z uczestnictwem w wydarzeniach sportowych na żywo może być traktowane jako element rozwijający argumentację w drugim elemencie tematu. Jeśli realizując drugi element tematu, zdający opisuje atmosferę kibicowania / swoje pozytywne wrażenia z uczestnictwa w wydarzeniu na żywo i stwierdza, że to lepsze niż oglądanie w mediach, ale nie omawia, dlaczego jest to lepsze, taka realizacja tego elementu jest kwalifikowana na poziom niższy. Jeżeli zdający odwróci sytuację i poda argumenty, dlaczego oglądanie wydarzeń sportowych w mediach jest gorsze od uczestniczenia w nich na żywo, taka realizacja tego elementu tematu jest akceptowana.
Zgodność z tematem („główka”: udało Ci się kupić bilet na wydarzenie sportowe, na które od dawna chciałeś/chciałaś pójść, napisz artykuł; element 1: opis przebiegu sportowej rywalizacji podczas tego wydarzenia; element 2: uzasadnienie, dlaczego lepiej uczestniczyć w takich wydarzeniach osobiście niż oglądać ich transmisje w mediach)
1. Fragmenty wypracowania zgodne z tematem: ściśle związane z „główką” i elementami tematu (A, B); ściśle związane z „główką”, ale niezwiązane z elementami tematu (C, D), np. – opis okoliczności zakupu biletu; – informacje dotyczące zorganizowanego wydarzenia sportowego, które nie są związane z przebiegiem rywalizacji, np. komfort obiektu sportowego, różnego rodzaju usługi dostępne dla kibiców, lub przygotowania do uczestnictwa w tym wydarzeniu. Fragmenty C, D nie są uznawane za realizację pierwszego i drugiego elementu tematu.
2. Fragmenty wypracowania odbiegające od tematu: luźno związane z „główką” oraz przedstawiające argumenty niezwiązane z elementami tematu (X, Y), np.: – współzawodnictwo w innej dziedzinie niż sport; – zalety oglądania wydarzeń sportowych w mediach. Takie fragmenty są zaznaczone w pracy zdającego nawiasami kwadratowymi. Jeśli występują w pracy, jest ona kwalifikowana na poziom 1 lub 0 zgodnie z punktem 5. w Tabeli A.
3. Fragmenty wypracowania nie na temat: w żaden sposób nienawiązujące do „główki” tematu, np.: – opis kariery ulubionego sportowca. Takie fragmenty są otaczane „chmurką”. Jeśli występują w pracy, jest ona kwalifikowana na poziom 1 lub 0 zgodnie z punktem 5. w Tabeli A. Fragmenty te nie są uwzględniane w liczbie wyrazów ani brane pod uwagę w ocenie zakresu i poprawności środków językowych.
4. Jeżeli w wypracowaniu występuje fragment (1–2 zdania), który mógłby zostać uznany za odbiegający od tematu lub nie na temat, ale w pracy pełni funkcję logicznego łącznika, uznaje się go za fragment zgodny z tematem (C, D).
5. Jeśli zdający konsekwentnie używa niewłaściwego wyrazu, który jest kluczowy dla pracy, ale argumenty pasują do tematu, taka realizacja danej części pracy jest kwalifikowana na poziom niższy (maksymalnie poziom 1).
6. Jeśli zdający realizuje jeden z elementów tematu we wstępie lub zakończeniu, to dany fragment pracy uznaje się za element rozwinięcia albo za część wstępu/zakończenia. Ten sam fragment pracy nie może być realizacją elementu tematu oraz częścią wstępu/zakończenia.
7. W uzasadnionych przypadkach dopuszczalne jest też wydzielenie wstępu/zakończenia z dłuższego fragmentu i uznanie tego za dwie oddzielne części, ale wtedy segmentacja oceniana jest na 0.
8. Jeśli całość ostatniego akapitu jest realizacją drugiego elementu polecenia, ta część pracy jest traktowana jako rozwinięcie. Oznacza to, że zdający pominął zakończenie.
9. Dłuższe niekomunikatywne fragmenty pracy traktuje się jako odbiegające od tematu.
Podsumowanie: właściwe i adekwatne do tematu zakończenie wypowiedzi
Rozpatrując zgodność zakończenia z treścią pracy, bierze się pod uwagę jego zgodność z rozwinięciem wypowiedzi. Jeśli w podsumowaniu, zamiast nawiązać do treści artykułu zdający, np. zachęca do przeczytania artykułu / wyraża nadzieję, że artykuł się czytelnikom podobał, taka realizacja jest traktowana jako zakończenie schematyczne.
| Przykłady schematycznego zakończenia artykułu | Przykład zakończenia znacznie odbiegającego od tematu |
|---|---|
| It’s better to watch sports events live than on TV. | In the future sports will be more popular / there will be more stadiums and sports venues. |
| I’m looking forward to your reactions to my article. Give your comments. |
Elementy formy
Wyrażenia typowe dla listu/bloga: Dear Readers / Hi Everybody nie są traktowane jako tytuł artykułu. Akceptowane jest zakończenie artykułu, które jest krótsze od wstępu. Nie powoduje to przyznania 0 punktów w kompozycji.
Schemat punktowania
Wypowiedź jest oceniana w czterech kryteriach: zgodność z poleceniem (0–5 pkt), spójność i logika wypowiedzi (0–2 pkt), zakres środków językowych (0–3 pkt), poprawność środków językowych (0–3 pkt).
ZGODNOŚĆ Z POLECENIEM
W ocenie zgodności z poleceniem bierze się pod uwagę elementy treści oraz elementy formy, które zostały zrealizowane w wypowiedzi, oraz jakość realizacji tych elementów.
Elementy treści. Realizację każdego z pięciu elementów treści ocenia się na skali 2–1–0 zgodnie z TABELĄ A.
TABELA A. Zgodność z poleceniem: elementy treści (R – rozprawka; A – artykuł; L – list formalny)
| Elementy treści | 2 | 1 | 0 |
| 1. Wstęp (R): właściwe i adekwatne do tematu rozpoczęcie wypowiedzi | teza jest jasna, zgodna z tematem ORAZ argumentacją przedstawioną w rozwinięciu | teza nie jest w pełni poprawna, np. – teza nie jest w pełni zgodna z tematem ALBO argumentacją przedstawioną w rozwinięciu; – teza znacznie odbiega od tematu, ALE jest zgodna z argumentacją przedstawioną w rozwinięciu | brak tezy; teza zawiera poważne usterki, np. – teza jest niezgodna z tematem; – teza znacznie odbiega od tematu ORAZ nie jest zgodna z argumentacją przedstawioną w rozwinięciu; – teza niejasna, trudna do wskazania; wstęp niekomunikatywny |
| 1. Wstęp (A): właściwe i adekwatne do tematu rozpoczęcie wypowiedzi | wprowadzenie zgodne z tematem ORAZ ciekawe, oryginalne, zachęcające do czytania, np. w formie pytania lub cytatu | wprowadzenie nie jest w pełni poprawne, np. – wprowadzenie zgodne z tematem, ale schematyczne; – bardziej typowe dla innego typu tekstu (np. rozprawki); – ciekawe, oryginalne, ALE odbiegające od tematu | brak wprowadzenia; wprowadzenie niezgodne z tematem; wprowadzenie niejasne; wprowadzenie niekomunikatywne |
| 1. Wstęp (L): właściwe i adekwatne do tematu rozpoczęcie wypowiedzi | wstęp zgodny z tematem i treścią wypowiedzi ORAZ wskazujący cel/powód pisania listu | wstęp nie jest w pełni poprawny, np. – nie określa celu; – określa cel/powód pisania listu, ALE odbiega od tematu; – cel nie jest określony jasno; – wstęp nie jest zgodny z treścią listu (np. zapowiada poparcie, a opisuje argumenty przeciwne) | brak wstępu; wstęp niezgodny z tematem; wstęp niejasny; wstęp niekomunikatywny |
| 2. Pierwszy element tematu (R, A, L) | wieloaspektowa ORAZ/LUB pogłębiona realizacja elementu (np. wsparta przykładami, szczegółowo omówiona) | powierzchowna realizacja elementu, wypowiedzi brak głębi, np. – zdający podaje tylko „listę” argumentów/cech/określeń, żadnego nie rozwijając/uzasadniając; – zdający odnosi się do 1-2 aspektów i omawia je niezbyt szczegółowo | brak wypowiedzi; wypowiedź bardzo pobieżnie dotykająca tematu, np. zdający podaje tylko jeden argument/cechę/określenie, nie rozwijając go/jej; wypowiedź nie jest komunikatywna; wypowiedź nie jest związana z tematem / nie realizuje elementu |
| 3. Drugi element tematu (R, A, L) | wieloaspektowa ORAZ/LUB pogłębiona realizacja elementu (np. wsparta przykładami, szczegółowo omówiona) | powierzchowna realizacja elementu, wypowiedzi brak głębi, np. – zdający podaje tylko „listę” argumentów/cech/określeń, żadnego nie rozwijając/uzasadniając; – zdający odnosi się do 1-2 aspektów i omawia je niezbyt szczegółowo | brak wypowiedzi; wypowiedź bardzo pobieżnie dotykająca tematu, np. zdający podaje tylko jeden argument/cechę/określenie, nie rozwijając go/jej; wypowiedź nie jest komunikatywna; wypowiedź nie jest związana z tematem / nie realizuje elementu |
| 4. Podsumowanie: właściwe i adekwatne do tematu zakończenie wypowiedzi (R, A, L) | zakończenie zgodne z tematem ORAZ treścią wypowiedzi; jeżeli zdający powtarza wstęp – czyni to innymi słowami | zakończenie nie jest w pełni zgodne z tematem ALBO treścią wypowiedzi; zakończenie znacznie odbiega od tematu, ALE jest zgodne z treścią wypowiedzi; zdający stosuje zakończenie schematyczne (sztampowe), np. ogranicza się do przeformułowania tezy; zdający powtarza wstęp w zasadzie tymi samymi słowami | brak zakończenia; zakończenie nie jest komunikatywne; zakończenie nie jest zgodne z tematem; zakończenie znacznie odbiega od tematu ORAZ nie jest zgodne z treścią wypowiedzi |
| 5. Fragmenty odbiegające od tematu i/lub nie na temat (R, A, L) | wypowiedź nie zawiera fragmentów odbiegających od tematu i/lub nie na temat | wypowiedź zawiera dłuższy fragment / nieliczne krótkie fragmenty odbiegające od tematu i/lub nie na temat | wypowiedź nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1. |
W pełni poprawna teza musi zapowiadać oczekiwaną strukturę rozprawki. Jeśli teza nie zapowiada oczekiwanej struktury rozprawki, może być zakwalifikowana maksymalnie na poziom 1.
Elementy formy. Realizację każdego z czterech elementów formy ocenia się na skali 1–0 zgodnie z TABELĄ B.
TABELA B. Zgodność z poleceniem: elementy formy
| Elementy formy | 1 | 0 |
| 1. Elementy charakterystyczne dla formy (R) | teza jest umiejscowiona we wstępie | wypowiedź nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1. |
| 1. Elementy charakterystyczne dla formy (A) | wypowiedź jest zatytułowana | wypowiedź nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1. |
| 1. Elementy charakterystyczne dla formy (L) | wypowiedź zawiera odpowiedni zwrot rozpoczynający i odpowiedni zwrot kończący | wypowiedź nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1. |
| 2. Kompozycja (R, A, L) | wypowiedź cechuje widoczny zamysł kompozycyjny, wyrażający się w funkcjonalnie uzasadnionych proporcjach wstępu, rozwinięcia i zakończenia | wypowiedź nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1. |
| 3. Segmentacja (R, A, L) | tekst jest uporządkowany; układ graficzny pracy (podział na akapity) jest merytorycznie uzasadniony | wypowiedź nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1. |
| 4. Długość pracy (R, A, L) | długość pracy mieści się w granicach 180–280 wyrazów | wypowiedź nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1. |
Uwaga: jedna usterka jest wystarczająca, żeby zakwalifikować pracę na 0 w danym podkryterium.
Ostateczną liczbę punktów za zgodność z poleceniem ustala się na podstawie oceny elementów treści i elementów formy, zgodnie z TABELĄ C.
TABELA C
| Elementy treści | Elementy formy: 4–3 | Elementy formy: 2–1 | Elementy formy: 0 |
| 10 | 5 pkt | 4 pkt | 3 pkt |
| 8–9 | 4 pkt | 3 pkt | 2 pkt |
| 6–7 | 3 pkt | 2 pkt | 1 pkt |
| 4–5 | 2 pkt | 1 pkt | 0 pkt |
| 2–3 | 1 pkt | 0 pkt | 0 pkt |
| 0–1 | 0 pkt | 0 pkt | 0 pkt |
Przykładowo: za wypowiedź, w której elementy treści oceniono na 5, a elementy formy oceniono na 2, za zgodność z poleceniem przyznaje się 1 punkt.
SPÓJNOŚĆ I LOGIKA WYPOWIEDZI
W ocenie spójności i logiki wypowiedzi bierze się pod uwagę, czy i w jakim stopniu wypowiedź jest klarowna, funkcjonuje jako całość dzięki jasnym powiązaniom (np. leksykalnym, gramatycznym) wewnątrz zdań oraz między zdaniami lub akapitami i nie zawiera fragmentów, które są sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania.
wypowiedź zawiera najwyżej 2 usterki w spójności ORAZ/LUB w logice na poziomie zdania i/lub akapitu i/lub całego tekstu.
wypowiedź zawiera od 3 do 5 usterek w spójności ORAZ/LUB w logice na poziomie zdania i/lub akapitu i/lub całego tekstu.
wypowiedź zawiera 6 lub więcej usterek w spójności ORAZ/LUB w logice na poziomie zdania i/lub akapitu i/lub całego tekstu.
Jeśli w pracy występuje dłuższy fragment (np. dłuższe zdanie lub 2–3 krótkie zdania), który jest niejasny/niekomunikatywny, przyznaje się 1 punkt; jeśli takich fragmentów jest więcej, przyznaje się 0 punktów.
Dodatkowe uwagi dotyczące oceniania spójności i logiki wypowiedzi:
1. Zaburzenie spójności i/lub logiki może wynikać na przykład z: braku połączenia między częściami tekstu, np. odwoływanie się do czegoś, co nie jest wcześniej wspomniane; nieuzasadnionego użycia czasowników w różnych czasach gramatycznych („przeskakiwania” z jednego czasu gramatycznego na inny); błędów językowych i/lub ortograficznych, które powodują zakłócenie komunikacji, np. sprawiają, że odbiorca gubi się, czytając tekst; przytoczenia argumentu, który jest sprzeczny z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania (jeśli nie ma w pracy żadnego uzasadnienia/kontekstu tłumaczącego taką właśnie realizację danego podpunktu).
2. Brak podziału na akapity nie prowadzi automatycznie do obniżenia punktacji za spójność i logikę wypowiedzi.
3. Jeżeli w pracy nie są zaznaczone żadne błędy w spójności/logice, należy przyznać 2 punkty w tym kryterium.
4. Jako usterki w spójności/logice egzaminator oznacza te fragmenty, w których gubi się, czytając tekst. Błędy językowe i ortograficzne mogą powodować zaburzenie spójności i logiki, ale wiele zależy od kontekstu wypowiedzi. Ten sam błąd może w mniejszym lub większym stopniu zaburzać zrozumienie tekstu. Może on wpływać na ocenę spójności i logiki i/lub przekazania komunikatu.
5. Błędy logiczne mogą często wynikać z niewystarczającego kontekstu w treści pracy, braku kluczowego elementu do uzasadnienia stwierdzenia, które samo w sobie jest sprzeczne z zasadami logiki.
6. Wyrazy napisane po polsku lub w języku innym niż język egzaminu egzaminator zaznacza jako błędy w spójności, jeśli w znacznym stopniu utrudniają zrozumienie komunikatu. Jeśli komunikacja nie jest zaburzona, podkreśla je jedynie jako błędy językowe.
7. Jeśli praca (lub jej obszerne fragmenty) jest w znacznej większości niespójna/niekomunikatywna/niezrozumiała dla odbiorcy, egzaminator może zaznaczyć całość pracy (lub dany fragment) „pionową falą” na marginesie i nie podkreślać poszczególnych zaburzeń. Jednocześnie w takiej pracy oznacza się błędy.
ZAKRES ŚRODKÓW JĘZYKOWYCH
W ocenie zakresu środków językowych bierze się pod uwagę zróżnicowanie i precyzję środków leksykalnych oraz struktur gramatycznych użytych w wypowiedzi.
szeroki zakres środków językowych; liczne fragmenty charakteryzujące się naturalnością, różnorodnością frazeologiczną oraz precyzją użytych środków językowych.
zadowalający zakres środków językowych; w pracy występuje kilka fragmentów charakteryzujących się naturalnością, różnorodnością frazeologiczną oraz precyzją użytych środków językowych, jednak w większości użyte są struktury o wysokim stopniu pospolitości.
ograniczony zakres środków językowych; głównie struktury o wysokim stopniu pospolitości.
bardzo ograniczony zakres środków językowych; wyłącznie struktury o wysokim stopniu pospolitości ALBO zakres środków językowych uniemożliwiający zdającemu zrealizowanie polecenia.
Jeżeli w wypowiedzi występują rażące/liczne uchybienia w stosowności i/lub jednolitości stylu, to liczbę punktów przyznanych za zakres środków językowych można obniżyć o 1 punkt (maksymalnie do zera).
Praca może otrzymać wskazaną w tabeli liczbę punktów, jeśli spełnia wszystkie wymogi określone dla danej kategorii punktowej. Jeśli spełnia je tylko częściowo, jest kwalifikowana na poziom niższy, np. praca, która charakteryzuje się szerokim zakresem leksyki, ale zadowalającym zakresem struktur gramatycznych, otrzymuje 2 punkty.
Pod pojęciem „szeroki zakres środków językowych” użytych w pracy rozumie się zróżnicowane środki leksykalno-gramatyczne na poziomie B2 (lub wyższym), które umożliwiają zdającemu swobodne i precyzyjne zrealizowanie polecenia.
Pod pojęciem „zadowalający zakres środków językowych” użytych w pracy rozumie się środki leksykalno-gramatyczne na poziomie B2, które umożliwiają zdającemu w miarę swobodne i precyzyjne zrealizowanie polecenia.
Pod pojęciem „ograniczony zakres środków językowych” użytych w pracy rozumie się mało zróżnicowane środki leksykalno-gramatyczne, często poniżej poziomu B2, które umożliwiają zdającemu zrealizowanie polecenia, ale wypowiedzi brakuje precyzji i użyte zostały głównie proste środki językowe.
Pod pojęciem „bardzo ograniczony zakres środków językowych” użytych w pracy rozumie się środki leksykalno-gramatyczne znacznie poniżej poziomu B2, które umożliwiają zdającemu zrealizowanie polecenia, ale wypowiedzi brakuje precyzji i użyte zostały jedynie proste środki językowe.
Przez „naturalność” rozumie się charakterystyczny dla danego języka sposób wyrażania znaczeń. Pod pojęciem „precyzji” rozumie się wyrażanie myśli z wykorzystaniem słownictwa swoistego dla tematu i unikanie wyrazów o wysokim stopniu pospolitości, takich jak nice, great, interesting.
Przez „stosowność” stylu rozumie się dostosowanie przez zdającego środków językowych do wybranej formy wypowiedzi, celowość zastosowanych konstrukcji składniowych i jednostek leksykalnych. Styl niestosowny to np. styl zbyt metaforyczny lub zbyt bliski stylowi potocznemu w odmianie mówionej. Przez „jednolitość” stylu rozumie się konsekwentne posługiwanie się jednym, wybranym stylem. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne (tzn. czemuś służy). Styl uznaje się za niejednolity, jeżeli zdający miesza bez uzasadnienia różne style wypowiedzi, np. w tekście rozprawki występują fragmenty nazbyt potoczne, z wtrętami ze stylu urzędowego.
Do zakresu środków językowych zalicza się środki leksykalne oraz struktury gramatyczne użyte poprawnie lub z drobnymi błędami, np. ortograficznymi, pod warunkiem że zdający stosuje te struktury odpowiednio do sytuacji komunikacyjnej, a kontekst, w którym ich użyto, jest jasny i zrozumiały dla odbiorcy, np. The book was writen in the 19th century.
POPRAWNOŚĆ ŚRODKÓW JĘZYKOWYCH
W ocenie poprawności środków językowych bierze się pod uwagę błędy gramatyczne, leksykalne, ortograficzne i interpunkcyjne. Punkty przyznaje się zgodnie z poniższą tabelą.
| Poprawność językowa (leksykalno-gramatyczna) / poprawność zapisu (ortograficzna, interpunkcyjna) | nieliczne błędy zapisu | liczne LUB bardzo liczne błędy zapisu |
| nieliczne błędy językowe | 3 pkt | 2 pkt |
| liczne błędy językowe | 2 pkt | 1 pkt |
| bardzo liczne błędy językowe | 1 pkt | 0 pkt |
1. W razie wątpliwości w sytuacjach granicznych o zakwalifikowaniu pracy na poziom niższy lub wyższy decyduje „waga” błędów oraz ich wpływ na komunikację.
2. Błędy interpunkcyjne są traktowane jako mniej istotne niż błędy ortograficzne.
3. W wypowiedziach zdających, którym przyznano dostosowanie polegające na nieuwzględnianiu błędów zapisu, w przypadku bardzo licznych błędów językowych, które nie zakłócają komunikacji lub sporadycznie zakłócają komunikację, przyznaje się 1 punkt. Jeżeli błędy językowe są bardzo liczne i często zakłócają komunikację, przyznaje się 0 punktów.
4. W ocenie poprawności środków językowych bierze się pod uwagę orientacyjny stosunek liczby błędów do długości tekstu stworzonego przez zdającego (nie ma potrzeby liczenia wyrazów i błędów). „Liczne” błędy w przypadku tekstu bardzo krótkiego to nie to samo, co „liczne” błędy w przypadku tekstu dłuższego.
UWAGI DODATKOWE (wybrane, dotyczące punktacji)
1. Wypowiedź jest oceniana na 0 punktów w każdym kryterium, jeżeli jest: nieczytelna LUB całkowicie niezgodna z poleceniem/tematem LUB niekomunikatywna dla odbiorcy LUB odtworzona z podręcznika lub innego źródła (nie jest wówczas uznawana za wypowiedź sformułowaną przez zdającego).
2. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 160 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryterium zgodności z poleceniem. W pozostałych kryteriach przyznaje się 0 punktów.
3. Jeżeli za wypowiedź przyznano 0 punktów w kryterium zgodności z poleceniem, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 punktów.
4. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), przyznaje się 0 punktów w każdym kryterium.
5. Jeżeli za wypowiedź przyznano 1 punkt w kryterium zgodności z poleceniem, we wszystkich pozostałych kryteriach można również przyznać maksymalnie po 1 punkcie.
6. W ocenie poprawności środków językowych nie bierze się pod uwagę błędów ortograficznych oraz interpunkcyjnych w wypowiedziach zdających, którym przyznano takie dostosowanie warunków przeprowadzania egzaminu (zgodnie z Komunikatem dyrektora CKE). Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu w pracach zdających z dysleksją, z dysgrafią i z dysortografią to błąd językowy.
7. Wyrazy zapisane przy użyciu skrótów, np. thx, CU, oznacza się jako błędy ortograficzne.