Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

……….…………………………………………………………………………………………..

……….…………………………………………………………………………………………..

……….…………………………………………………………………………………………..

[[:5]]

Tekst do zadań 7.–13.

Milknące głosy

Co 14 dni ginie jeden język. Do końca stulecia zaniknie prawdopodobnie blisko połowa

z mniej więcej 7 tys. języków używanych na ziemi, bo wiele grup etnicznych zarzuci swoją

mowę ojczystą na rzecz angielskiego, chińskiego czy hiszpańskiego. Co przepada, gdy milknie

jakiś język?

Wymieranie języków to proces równie alarmujący jak zanikanie różnorodności

biologicznej świata. Zniknięcie języka pozbawia nas wiedzy nie mniej cennej niż szansa

na jakiś przyszły cudowny lek, która ginie wraz z wymarciem jakiegoś gatunku zwierzęcia

czy rośliny. Małe języki – w znacznie większym stopniu niż te o szerokim zasięgu – dają nam

klucz do tajemnic przyrody, bo ludzie, którzy ich używają, zwykle żyją w wielkiej bliskości

z naturą, a ich mowa jest odbiciem tego, co obserwują.

Gdy jakaś mała grupa zapomina swojego języka ojczystego i przerzuca się na angielski czy

hiszpański, powstaje luka w przekazywaniu ludowej wiedzy z pokolenia na pokolenie – wiedzy

o ziołach leczniczych, zabiegach agrotechnicznych, metodach irygacji, kalendarzach. Indianie

Seri z Meksyku byli od zawsze sezonowo wędrującymi łowcami-zbieraczami na zachodnim

obrzeżu pustyni Sonora, nad Zatoką Kalifornijską. Aby przetrwać, musieli doskonale znać

tutejsze morskie i lądowe zwierzęta i rośliny, ich cechy, zwyczaje, cykle życiowe. Wszystko to

znalazło odbicie w języku, zwanym przez nich cmiique iitom. […] Mowa ojczysta jest dla ludu

Seri czymś, co go określa, jądrem jego tożsamości. […] Trzymają się ojczystej mowy

częściowo dlatego, że nie znoszą oficjalnej kultury Meksyku. […]

Seri pozostają dumnie nieufni wobec obcych. Gardzą też osobistym bogactwem, którego

nie dzieli się z innymi. […] Podczas tradycyjnego pochówku wraz ze zmarłym grzebie się jego

skromny dobytek. Potomkowie i krewni nie dziedziczą niczego prócz pieśni, legend, pouczeń.

Rene Montaño siedzi w cieniu ganku przed swoim domkiem i opowiada mi legendy

o dawnej rasie olbrzymów, którzy potrafili jednym krokiem przesadzić cieśninę między ich

rodzinną wyspą Tiburon a lądem stałym. Słucham więc […] o tych, którym opowiedziano

o skarbach Ziemi, o wszystkich dawnych sprawach. „Ci, którym opowiedziano”, to ci, którzy

– chcąc nie chcąc – wzięli na siebie odpowiedzialność za przekazanie dalej tego, co usłyszeli.

I dzięki tej zasadzie wszyscy stajemy się dziedzicami wiedzy zamkniętej w skarbnicy mowy

ludu Seri. […]

Jedną z metod ratowania języka jest przechowanie go w postaci pisanej i opracowanie

słownika. Językoznawcy z jednej strony kochają perspektywę przystosowania pisma

do języków, które dotąd miały tylko postać ustną, z drugiej obawiają się jej. Obawiają, bo sama

koncepcja alfabetu zmienia język, który ten alfabet miał ocalić. […]

To w istocie dylemat, bo globalizacja kultury jest procesem nie do zatrzymania. […]

Umieraniu kultury, powolnemu ginięciu języka przeciwstawić się mogą tylko duma i upór,

szacunek dla tradycji i starych ludzi, świadomość, że kluczem do naszej przyszłości jest to,

co już za nami. A także przekonanie, że języki, którymi mówi już niewielu, wciąż mogą nam

wiele powiedzieć.

Na podstawie: Russ Rymer, Milknące głosy, „National Geographic” 2012, nr 7.

[[:6]]

Przykładowa odpowiedź

Ryszard Koziołek w tekście „Mój dziwny Sienkiewicz” przybliża osobę Henryka Sienkiewicza

i jego twórczość. Podkreśla uznanie, jakim pisarz cieszył się wśród czytelników, oraz wpływ

noblisty na postrzeganie kultury polskiej na świecie. Przedstawia swój projekt „Zdziwić się

Sienkiewiczem” w przekonaniu, że potrzebne są ponowna lektura dzieł pisarza i nowe

spojrzenie na ich autora.

[[:5]]