Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

B. Dyskusja to pozornie także rozmowa,

dialog, ale przecież wyraźnie inny niż

konwersacja.

C. Zwróćmy więc uwagę na to, że słowa

„dyskusja” używamy na co dzień

w różnych znaczeniach.

1. Określenie problemu.

2. Odpowiedź na postawione pytanie.

3. Zasygnalizowanie rozwinięcia

omawianego wątku.

4. Przywołanie autorytetu w celu

uzasadnienia własnych poglądów.

5. Podsumowanie rozważań.

A.

B.

C.

[[:5]]

Tekst do zadań 7.–12.

Ryszard Koziołek

Szkopuł i koniektura3

Powieść historyczna jest dzieckiem „wieku historii”, czyli wieku XIX. On rodzi nie tylko

wielkich historyków […], ale także prawdziwych władców historycznej wyobraźni, jakimi byli

Walter Scott4 […] oraz Aleksander Dumas5 […]. Scott był mistrzem przedstawienia kolorytu

lokalnego, szczegółowej rekonstrukcji obrazu epoki. Dumas to fabuła przygodowa na tle

historii sekretnej (romanse, wojna, szpiedzy). […]

Za sprawą rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich historia weszła do domów setek

tysięcy Europejczyków, którzy doświadczyli zerwania z ciągłością istnienia swoich przodków.

Życie, które wiedli dotąd, stało się historią, czyli przeszło we władanie pamięci i dokumentu,

ale nie było już powtarzane przez kolejne pokolenia. W Polsce było to zwłaszcza doświadczenie

wszechogarniające za sprawą rozbiorów i utraty państwa. Wielkie wydarzenia fascynowały, ale

zarazem gwałtownie ujawniały nietrwałość świata i rodziły reakcję obronną – zwrot ku

przeszłości, i to od razu dwiema różnymi drogami, historii i powieści historycznej. Ta ostatnia

wcale nie chce tylko służyć historii, ale rzuca jej wyzwanie.

Zwrócił na to uwagę Arystoteles6, kiedy pisał w Poetyce o wyższości poezji nad historią.

Poezja jest bardziej „filozoficzna”, bo zajmuje się tym, co możliwe i ogólne, w przeciwieństwie

do historii, która zmierza do opisu tego, co rzeczywiste i jednostkowe. Proza historyczna,

odpowiednik poezji u Arystotelesa, nie różni się zatem od historii tym, że jest lepiej napisana,

tylko tym, że gdzie historii brakuje informacji, fikcja domyśla się ich lub po prostu je zmyśla.

Kluczowa różnica wynika stąd, że powieść nie mówi o przeszłości, że była, ale że „jest”. […]

Historia mówi nam, że jesteśmy jej skutkiem. To paraliżująca świadomość, aplikowana

nam boleśnie zwłaszcza przez romantyzm, a potem przez jego spadkobierców (Wyspiańskiego,

Żeromskiego) […]. Nie da się żyć, mając nieustannie takie brzemię historii na barkach. Na

szczęście zdjął je nam na chwilę Sienkiewicz. „Cud Trylogii” wynika rzecz jasna przede

wszystkim z jej nieprawdopodobnej sztuki opowiadania, ale równie istotne są inne

terapeutyczne skutki jej lektury.

Sienkiewicz nie kwestionował, że przeszłość określa kształt aktualnej rzeczywistości, ale

chytrze pytał: która z twoich przeszłości ma większe znaczenie dla twojej przyszłości?

I odpowiadał olśniewającym cyklem powieściowym o -wiecznej Polsce.

Przeniesienie akcji w wiek uwalniało ówczesnych czytelników dzieła Sienkiewicza

od nieodwracalnego determinizmu historii bieżącej, a także od odpowiedzialności za nią.

Lektura Trylogii dawała szansę na wymianę doświadczenia historycznego. Miejsce świeżej

wciąż pamięci o kresie państwa i klęsce trzech powstań zastępują obrazy klęski

przezwyciężonej, która także jest własnością czytelnika. […] Sienkiewicz umiał tak przepisać

historię, aby krzepiła jako obietnica nawrotu koniunktury. Jeśli przeszłość jest aktywna

i odwracalna, jak chcieli romantycy, to lepiej niech się odnowi w wariancie sarmackim –

pewnym siebie, suwerennym politycznie. Sienkiewicz używa literatury, aby zaaplikować

czytelnikowi upojną używkę i rozkołysać fantazje skarłowaciałe przez życie w niewoli.

Odbiorca poddany magii jego narracji odkrywał w sobie spadkobiercę triumfu lub sensownych

ofiar Wołodyjowskiego, Kmicica i Skrzetuskiego7.

Na podstawie: Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą, Wołowiec 2016.

3 Koniektura – odtworzenie i wypełnienie luk w uszkodzonym lub niepełnym tekście na podstawie analizy

zachowanych jego fragmentów.

4 Walter Scott (1771–1832) – angielsko-szkocki pisarz, twórca powieści historycznej.

5 Aleksander Dumas (1802–1870) – francuski powieściopisarz, stworzył historyczną powieść przygodową.

6 Arystoteles – starożytny filozof grecki.

7 Wołodyjowski, Kmicic, Skrzetuski – bohaterowie Trylogii Henryka Sienkiewicza.

[[:6]]