Zadanie 9, matura maj 2021, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Tekst do zadań 6.–12.
Bohdan Dziemidok
O komizmie
Nie ulega wątpliwości, że jednym z podmiotowych warunków doznawania przeżyć komicznych, a tym bardziej – umiejętności ich wywoływania, jest posiadanie zmysłu komizmu. Zmysł ten jest czasem niezbyt ściśle nazywany „poczuciem humoru”. Poczucie humoru posiada ten, kto śmieje się z pełnego niedorzeczności i absurdów świata i słabostek ludzkich, ale nie przeciwstawia się im w sposób zdecydowany, uważając się za cząstkę tego świata i zdając sobie sprawę, że sam także nie jest pozbawiony wad i śmiesznych słabostek. Człowiek taki potrafi znosić przyjacielskie kpiny, sam nieraz pokpiwa z innych i siebie, jest pozbawiony małostkowej dumy, która strzeże zazdrośnie swej godności i w każdym niewinnym żarcie dopatruje się śmiertelnej obrazy, i umie spojrzeć wesoło, żartobliwie na rzeczy nie zawsze wesołe, nie robiąc z nich tragedii.
Nieprzypadkowo Władysław Tatarkiewicz¹ pisał o humorze w swojej książce O szczęściu: „To nie tyle wesołość, ile h u m o r przyczynia się wybitnie do szczęścia, humor rozumiany nie tylko jako zdolność i skłonność do robienia żartów i dowcipów, lecz także jako postawa tych, co życie «biorą z humorem» w przeciwieństwie do tych, co je «biorą tragicznie». Objawia się naprawdę nie wobec cudzych przygód, lecz wobec własnych, i nie wobec wesołych i pomyślnych, lecz właśnie smutnych i niepomyślnych. Humor to zdolność nieprzejmowania się niczym, nawet niepowodzeniami, i obracania ich w żart. Kto tę zdolność posiada, ma niewątpliwie więcej od innych szans, że będzie szczęśliwy”.
Pokaż cały tekst
Rzeczywiście umiejętność spojrzenia z uśmiechem na własne słabości, niepowodzenia i przewrotność losu jest bardzo ważną stroną trudnej sztuki życia. Humorystyczna postawa wobec życia jest przezwyciężeniem skrajności pesymizmu i malkontenctwa z jednej strony i naiwnego optymizmu z drugiej. Ludzie o takiej postawie wobec życia nie mają nadmiernie wygórowanych wymagań wobec innych i świata, nie mają także skłonności do tego, by wszystko widzieć w czarnych kolorach i martwić się na zapas, zawsze przewidując najgorsze. Nie przeżywają też ogromnych rozczarowań i tragedii z powodu błahych i przezwyciężalnych niepowodzeń. Ludziom o takiej postawie wobec życia łatwiej się żyje, łatwiej też współżyć z nimi.
Wolter² powiedział kiedyś, że natura, by przynieść człowiekowi ulgę w jego ciężkim życiu, dała mu sen i nadzieję. Dała mu też śmiech – słusznie dodał Kant³.
Humorystyczna postawa wobec życia może być zatem skuteczną formą samoobrony zarówno przed atakiem z zewnątrz, jak i przed sobą samym, przed załamaniem, depresją, pesymizmem, rozpaczą i zwątpieniem we własne siły i możliwości. To paradoksalne, ale sytuacje represyjne wytwarzają także w społeczeństwie i narodzie specyficzne poczucie humoru. Tak było podczas wojny i okupacji, represji stalinowskich czy stanu wojennego. Humor ułatwia przetrwanie w trudnych czasach i sytuacjach przez ukazanie zabawnych elementów tych sytuacji. Kiedy w sytuacji zagrożenia [człowiek] potrafi się śmiać z samego siebie, broni się w ten sposób przed szyderstwami przeciwnika.
Na podstawie: Bohdan Dziemidok, O komizmie. Od Arystotelesa do dzisiaj, Gdańsk 2011.
¹ Władysław Tatarkiewicz (1886–1980) – polski filozof i historyk filozofii, estetyk i etyk, historyk sztuki. Autor pracy O szczęściu, w której wyróżnia cztery rodzaje szczęścia i dokonuje syntezy poglądów na jego temat.
² Wolter (1694–1778) – francuski filozof oświeceniowy, pisarz i publicysta.
³ Immanuel Kant (1724–1804) – niemiecki filozof.
Polecenie
3 punktyPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.
PAPKIN
rzucając się na krzesło
Umrzeć, umrzeć, wielkie Nieba!
po krótkim milczeniu
Lecz gdzież była moja głowa!
Jam go beształ, mieszał z błotem.
On traktament⁴ miał dać potem;
I ten pośpiech jego wielki,
Z jakim wziął się do butelki,
Z jakim nalał lampkę całą,
Jeszczeże mi było mało!...
Tak, połknąłem, mam truciznę.
Już się z tego nie wyśliznę,
Więc testament mój ułożę...
z płaczem nie przesadzonym
Potem kupię wieczne łoże,
Potem pogrzeb swój zapłacę...
Potem... requiescat in pace⁵.
Papkin, ocierając często z łez oczy, pisze czas jakiś.
⁴ Traktament (z łac.) – poczęstunek.
⁵ Requiescat in pace (łac.) – niech odpoczywa w pokoju; fragment z modlitwy za zmarłych.
9.1. Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi zacytowany fragment.
Autor:
Tytuł:
9.2. Czy Papkin przyjmuje humorystyczną postawę wobec życia, o której pisze Bohdan Dziemidok w tekście O komizmie? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do zacytowanego fragmentu, całego utworu, z którego pochodzi fragment, oraz tekstu Bohdana Dziemidoka.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
9.1.
Autor: Aleksander Fredro
Tytuł: „Zemsta”
9.2.
• Nie. Bohdan Dziemidok podkreśla, że humorystyczna postawa wobec życia oznacza dystans do świata i samego siebie, a Papkin takiego dystansu nie ma. Rozpacza, bo traktuje siebie śmiertelnie poważnie. Papkin nie rozumie żartów, np. wierzy, że może podobać się Klarze i że ta zgodzi się zostać jego żoną, pod warunkiem że ten wykona absurdalne zadania.
• W przedstawionej wyżej scenie Papkin rozpacza, bo traktuje siebie śmiertelnie poważnie, a według Dziemidoka człowiek obdarzony zmysłem humoru ma dystans do samego siebie. Brak dystansu powoduje, że Papkin widzi świat w czarnych barwach tzn. dostrzega wokół siebie tylko zagrożenia.
Uwaga: (9.1.) Uznaje się odpowiedzi A. Fredro, Fredro.
Uwaga: (9.1.) Pomyłka w imieniu lub nazwisku autora skutkuje przyznaniem 0 punktów.
Uwaga: (9.2.) W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Zemsty” Aleksandra Fredry należy przyznać 0 punktów.
Schemat punktowania
maksymalnie za zadanie: suma punktów za 9.1. (0–1) i 9.2. (0–2).
9.1. poprawne podanie nazwiska autora i tytułu utworu.
9.1. odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
9.2. odpowiedź poprawna z odniesieniem się do tekstu B. Dziemidoka, fragmentu Zemsty i całego dramatu.
9.2. odpowiedź poprawna z odniesieniem się do tekstu B. Dziemidoka i fragmentu Zemsty ALBO z odniesieniem się do tekstu B. Dziemidoka i całej Zemsty.
9.2. odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.