Zadanie 13, maj 2022: język polski podstawowa

Polecenie

Zadanie 13. (0–50)

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.

Temat 1. Czym dla człowieka może być tradycja? Rozważ problem i uzasadnij swoje

zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama

Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć

co najmniej 250 wyrazów.

Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz

Zapisz zadanie

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Na koniec z trzaskiem sali drzwi na wściąż otwarto.

Wchodzi pan Wojski w czapce i z głową zadartą,

Nie wita się i miejsca za stołem nie bierze,

Bo Wojski występuje w nowym charakterze,

Marszałka dworu1; laskę ma na znak urzędu

I tą laską z kolei, jako mistrz obrzędu,

Wskazuje wszystkim miejsca i gości usadza.

Naprzód, jako najpierwsza województwa władza,

Podkomorzy-Marszałek wziął miejsce zaszczytne:

Ze słoniowym poręczem krzesło aksamitne;

Obok na prawej stronie jenerał Dąbrowski,

Na lewej siadł Kniaziewicz, Pac i Małachowski2.

Śród nich Podkomorzyna, dalej inne panie,

Oficerowie, pany, szlachta i ziemianie,

Mężczyźni i kobiety, na przemian po parze

Usiadają porządkiem, gdzie Wojski ukaże.

Pan Sędzia skłoniwszy się opuścił biesiadę;

On na dziedzińcu włościan traktował gromadę;

Zebrawszy ich za stołem na dwa staje3 długim,

Sam siadł na jednym końcu, a pleban na drugim.

Tadeusz i Zofija do stołu nie siedli;

Zajęci częstowaniem włościan, chodząc jedli.

Starożytny był zwyczaj, iż dziedzice nowi

Na pierwszej uczcie sami służyli ludowi.

Tymczasem goście, potraw czekający w sali,

Z zadziwieniem na wielki serwis poglądali,

Którego równie drogi kruszec, jak robota. […]

Na krawędziach naczynia stoją dla ozdoby

Niewielkie, z porcelany wydęte osoby

W polskich strojach; jakoby aktory na scenie,

Zdawały się przedstawiać jakoweś zdarzenie;

1 Marszałek dworu – tu: gospodarz uroczystości biesiadnej.

2 Dąbrowski, Kniaziewicz, Pac i Małachowski – nazwiska generałów obecnych na uczcie w Soplicowie.

3 Staje – dawna miara długości, w różnych czasach i regionach Polski różna (od 40 do 100 i więcej kroków).

Adam Mickiewicz (1798–1855) –

jeden z najwybitniejszych poetów

polskich, działacz polityczny,

publicysta.

[[:15]]

Gest ich sztucznie wydany, farby osobliwe,

Tylko głosu im braknie, zresztą gdyby żywe.

Cóż przedstawiają? – goście pytali ciekawi,

Zaczem Wojski podnosi laskę i tak prawi […]:

„Za mych Wielce Mościwych Panów pozwoleniem:

Te persony, których tu widzicie bez liku,

Przedstawiają polskiego historię sejmiku,

Narady, wotowania4, tryumfy i waśnie […]”.

Tu Wojski skończył opis i laską znak daje,

I wnet zaczęli wchodzić parami lokaje

Roznoszący potrawy: barszcz królewskim zwany

I rosoł staropolski sztucznie gotowany […].

Dalej inne potrawy, a któż je wypowie! […]

Wojski obchodził serwis i, pełen radości,

Tryumfujące oczy obracał na gości.

Henryk Dąbrowski udał wielkie zadziwienie

I rzekł: „Mój Panie Wojski, […]

Czy dotąd u was w Litwie są takie serwisy

I wszyscy takim starym ucztują zwyczajem?

Powiedz mi, bo ja życie strawiłem za krajem”.

Wojski rzekł, kłaniając się: „Nie, Jaśnie Wielmożny

Jenerale, nie jest to żaden kunszt bezbożny!

Jest to pamiątka tylko owych biesiad sławnych,

Które dawano w domach panów starodawnych,

Gdy Polska używała szczęścia i potęgi! […]

Pytasz, czy wszędzie w Litwie ten się zwyczaj chowa?

Niestety! Już i do nas włazi moda nowa.

Niejeden panicz krzyczy, że nie cierpi zbytków […].

Kiedym ten serwis cudny ze skarbca dobywał,

To nawet Podkomorzy, i on mnie przedrwiwał,

Mówiąc, że to machina zmudna5, staroświecka,

Że to ma pozor niby zabawki dla dziecka,

Nieprzyzwoitej dla tak znakomitych ludzi!

Sędzio! i Sędzia mówił, że to gości znudzi!

A przecież, ile wnoszę z Panów zadziwienia,

Widzę, iż ten kunszt piękny godzien był widzenia!”

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław 2019.

4 Wotowania – głosowania.

5 Zmudny (przestarzała forma wyrazu żmudny) – wymagający wiele drobiazgowego trudu.

[[:16]]

Temat 2. Kiedy relacja z drugim człowiekiem staje się źródłem szczęścia? Rozważ

problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Nocy i dni

Marii Dąbrowskiej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Maria Dąbrowska

Noce i dnie6

Tak bywało raz po raz, ale kiedy indziej brała się do tej lub owej roboty, śpiewała

i cieszyła się, że żyje. Gdyż była młoda i miała Bogumiła. O tak, mogła śmiało dziękować

losom, że wyszedłszy za mąż bez miłości, jego właśnie dostała. Bogumił był jej pociechą

i ucieczką przed koszmarami, Bogumił okazywał jej ten podziw i to uznanie, których

potrzebowała. A kiedy czasem sama się przed nim kajała7, że nie jest dosyć dobrą dla niego

gospodynią, odpowiadał, że nie dba o to wcale.

– Jak to – mówiła – nie dbasz, kiedy ja przecież widzę, w jakim jesteś dobrym humorze,

jak ci nastawiają przekąsek, napitków8. Na pewno chciałbyś, żebym ja była gospodarna.

– Owszem – odpowiadał – lubię i to. Kto by tego nie lubił. Ale lubię tak samo żyć i bez

tego. Mógłbym jeść co dzień to samo, spać na ziemi. Wódki mogę nie widzieć. Ja się do

wszystkiego w życiu przyzwyczaiłem i nie przejmuję się tymi rzeczami.

– A czym ty się przejmujesz? – pytała, przypomniawszy sobie, ile dziedzin życia wartych

zajmowania się nimi nie istnieje dla niego.

– Tobą – odpowiadał niezmiennie […].

– Nieprawda – mówiła, powstrzymując się od śmiechu i udając, że się oburza na taką

zalotność nie w porę. – Ja wiem dobrze – dodawała – co jest dla ciebie ważniejsze. Buraki.

– Ano tak – przyznawał ze śmiechem. – Ano tak. […]

W tym roku, kiedy się pobrali, w Krępie9 zaprowadzono po raz pierwszy uprawę buraków

cukrowych. Ileż rozmów z panią Barbarą miało za temat tę sprawę. Wiosną Bogumił

wtajemniczał ją we wszystkie szczegóły zasiewu, przerywania i radlenia10. Musiała nawet iść

z nim w pole zobaczyć, jak buraki wyglądają, kiedy rosną za gęsto, a ile miejsca zyskały i jak

się mogą rozkrzewić po przerwaniu. Jesienią, gdy zaczęto je kopać […] – był prawie

nieprzytomny. […] Nieraz całe dnie bez jedzenia przebywał w polu […], a wpadłszy na chwilę

do domu, jadł coś prędko, martwił się, że buraki mają za duży procent zanieczyszczenia,

i pytał:

6 W powieści Noce i dnie ukazano losy kilku pokoleń zubożałej rodziny szlacheckiej Niechciców, przede

wszystkim małżeństwa Barbary i Bogumiła oraz ich dzieci. Tłem historycznym dla wydarzeń jest okres od

powstania styczniowego w 1863 r. do wybuchu I wojny światowej w 1914 r.

7 Kajać się – przyznawać się ze skruchą do winy, żałując tego, co się zrobiło.

8 Napitek – napój, zwykle alkoholowy.

9 Krępa – majątek ziemski należący do rodziny Krępskich, w którym pracował Bogumił Niechcic.

10 Radlenie – spulchnianie ziemi za pomocą narzędzia rolniczego zwanego radłem.

Maria

Dąbrowska

(1889–1965) –

pisarka

i publicystka.

[[:17]]

– Jak myślisz, czy jakbym tak zaczął płacić od morga11, to nie lepiej by je przy kopaniu

otrząsali z ziemi? […]

Tak było, a jednak prawdę mówił, gdy mówił do swej żony: – Tobą. Tobą się tylko

przejmuję.

Bo choć ubogie, niepełne i mało rzeczy tego świata obejmujące wydawało się pani

Barbarze jego życie, to jednak żył on więcej niż jednym życiem, żył dwoma i obu im oddawał

się pełną piersią; wszystek poświęcał się miłości i wszystek poświęcał się pracy. I jeżeli

prowadzał panią Barbarę na pole i zwierzał się jej z rolniczych kłopotów i projektów, i pytał: –

Jak myślisz? – to nie dlatego, że chciał zasięgnąć jej rady, i nie, że pochwalić się pragnął

swoim działaniem, ale że wszystko było dla niego niezakończone, niedokonane, gdy ona nie

spojrzała, nie usłyszała. […]

Nie miał on czasu, by tyle z panią Barbarą przebywać, ile chciał, lecz i w najkrótszą

chwilę umiał okazać żarliwość, której inny by nie zmieścił w obszernym dniu miłości. Gdy się

spóźniał na obiad lub kolację, pani Barbara, która lubiła, żeby wszystko było na porę, nie

mogła go się doczekać i wychodziła czasem za próg, a bywało, że i dalej ku drodze, skąd

miał przybyć.

– Co tu robisz? – pytał, nadchodząc, a ona mówiła: – Czekam na ciebie. – Albo: –

Chciałam wyjrzeć na ciebie.

Zaś on nie mógł po prostu w to uwierzyć, nie posiadał się z radości i mówił: – To dopiero

ja dziś jestem szczęśliwy. – I nawet potem w domu, przy stole, raz jeszcze powtarzał

chytrze: – Czy wiesz, co mnie spotkało? Moja najmilsza wyszła po mnie na drogę. – I ona

wobec tego nie czyniła mu już wyrzutów, że się spóźnił.

Nic też dziwnego, że niewiele od niej wymagał pod względem kobiecych umiejętności.

To, że istniała na świecie, było już dla niego tak dużo.

– Bylem tylko wiedział, że jesteś – mówił często – i że ci się ze mną nie przykrzy.

Maria Dąbrowska, Noce i dnie, Wrocław 2021.

Temat 3. jest wydrukowany na następnej stronie.

11 Mórg (morga) – miara powierzchni gruntów, dziś rzadko stosowana. W Polsce jedna morga to 0,56 hektara.

[[:18]]

Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja

praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Józef Baran

Najkrótsza definicja życia

cały czas

mieć

zajęty czas

serce

pukaniem do serc

nogi

codzienną krzątaniną

wokół mrowia spraw

głowę

głowieniem się nad

byle czym

byle jak

byle nie zauważać

pochłaniających nas

ruchomych piasków

czasu

a gdy już

nie da się

nie zauważyć

byle do końca

n a d z i e i ć oczy

strużką światła

prześwitującą

przez szczelinę

w Drzwiach

Tajemnicy

Józef Baran, Najkrótsza definicja życia, [w:] tegoż, Szczęście w czapce niewidce i 99 nowych wierszy,

Poznań 2015.

Józef Baran (ur. w 1947 r.) – poeta

i eseista.

[[:19]]

na temat nr …………

Miejsce dla

egzaminatora

..............................................................................................................................

________

[[:20]]

.................................................................................................................................

________

[[:21]]

..............................................................................................................................

...............................................................................................................................

..............................................................................................................................

...............................................................................................................................

________

[[:22]]

.................................................................................................................................

________

[[:23]]

.................................................................................................................................

________

[[:24]]

...................................................................................................................................

..................................................................................................................................

...................................................................................................................................

..................................................................................................................................

________

[[:25]]

.................................................................................................................................

________

[[:26]]

...................................................................................................................................

________

Tabelę wypełnia egzaminator!

Liczba punktów

Suma

Uzasadnienie przyznania 0 punktów

rozprawka

A.

0 − 3 − 6

B.

0 − 4 − 8 − 12 − 18

interpretacja

A.

0 − 3 − 6 − 9

B.

0 − 5 − 10 − 15

C.

0 − 2 − 4

D.

0 − 3 − 6

E.

0 − 1 − 2

F.

0 − 2 − 4

G.

0 − 3 − 6

H.

0 − 2 − 4

[[:27]]

(nie podlega ocenie)

[[:28]]

Sprawdź rozwiązanieUkryj rozwiązanieKlucz CKE i punktacja

Zanim porównasz z kluczem

Jak poszło Ci z tym zadaniem?

Wybierz ocenę: zapisze wynik i od razu oznaczy zadanie jako zrobione.

Łatwe Średnie Trudne

Zapis wymaga darmowego konta. Załóż konto

Maturownik+

Sprawdź swoje rozwiązanie

Ocena według schematu punktowania CKE, zwykle w 15–30 s

Dowiedz się, ile punktów naprawdę zdobywasz. Zrób zdjęcie kartki albo wklej odpowiedź: Maturownik+ porówna ją ze schematem punktowania, policzy punkty i wytłumaczy, gdzie i dlaczego je tracisz.

Punkty według schematu
Konkretne miejsca utraty punktów
Błędy zapisane do powtórki

Załóż konto i sprawdź odpowiedź

Odpowiedź z klucza CKE

Zadanie 13. (0–50)

Temat 1. Czym dla człowieka może być tradycja? Rozważ problem i uzasadnij swoje

zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama

Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć

co najmniej 250 wyrazów.

Wskazówki do tematu nr 1.

•

Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem Pana Tadeusza, odniesieniem do

całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury.

•

Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do

całości Pana Tadeusza i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być

funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem.

•

W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie

programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.

Temat 2. Kiedy relacja z drugim człowiekiem staje się źródłem szczęścia? Rozważ

problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Nocy i dni

Marii Dąbrowskiej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna

Schemat punktowania

Maksymalnie 50 pkt. Pełne zasady oceniania są w kluczu CKE powyżej.

Umiejętności w zadaniu

liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Wskazówki do tematu nr 2.

•

Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanymi tekstami

kultury.

•

Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do

wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji,

nie mogą być prostym streszczeniem.

•

W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd

rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.

Wymagania egzaminacyjne 2022

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

zawartych w nich informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu [...];

1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu;

2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja);

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[…];

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

[[:12]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2022 r.

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka

[...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego

organizacji, przestrzegając zasad spójności

znaczeniowej i logicznej;

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera

właściwe słownictwo);

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

[[:13]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Kryteria oceny rozprawki

A

Sformułowanie

stanowiska

wobec

problemu

podanego

w poleceniu

B

Uzasadnienie

stanowiska

C

Poprawność

rzeczowa

D

Zamysł

kompozycyjny

E

Spójność

lokalna

F

Styl tekstu

G

Poprawność

językowa

H

Poprawność

zapisu

6

Stanowisko jest

adekwatne

do problemu

podanego

w poleceniu

18

Uzasadnienie

trafne,

szerokie

i pogłębione

4

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna

spójność

wypowiedzi

lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl

stosowny

6

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis

w pełni

poprawny

lub nieliczne

błędy

nierażące

12

Uzasadnienie

trafne

i szerokie

3

Stanowisko jest

częściowo

adekwatne

do problemu

podanego

w poleceniu

8

Uzasadnienie

trafne,

ale wąskie

2

Nie więcej

niż jeden

błąd

rzeczowy

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

3

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

2

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

4

Uzasadnienie

częściowe

0

Stanowisko jest

nieadekwatne

lub brak

stanowiska

0

Brak

uzasadnienia

stanowiska

0

Błędy

rzeczowe

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

[[:14]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2022 r.

Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki

A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować

stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu.

Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować

postawę ambiwalentną wobec istoty problemu).

Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub

niepełnego zrozumienia tekstu.

Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli

niezwiązane z poleceniem.

Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki.

B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki.

Uzasadnienie:

−

pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia,

−

trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu.

Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych

w poleceniu.

Uzasadnienie jest:

−

szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu,

−

wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego

w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury),

−

częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre

argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne.

Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu

lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi.

Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego

[[:15]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie

uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności,

−

częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi

pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

[[:16]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2022 r.

Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja

praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

(Józef Baran, Najkrótsza definicja życia)

Wskazówki do tematu 3.

•

Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona

w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu.

•

Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący

do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub

hasłowe odwołanie się do niego.

•

Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

zawartych w nich informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu [...];

1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu;

2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja

liryczna […]);

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[…];

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (interpretacja

utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi

regułami jego organizacji, przestrzegając zasad

spójności znaczeniowej i logicznej;

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera

właściwe słownictwo);

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

[[:17]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego

A

Koncepcja

interpretacyjna

B

Uzasadnienie

tezy

interpretacyjnej

C

Poprawność

rzeczowa

D

Zamysł

kompozycyjny

E

Spójność

lokalna

F

Styl tekstu

G

Poprawność

językowa

H

Poprawność

zapisu

9

Koncepcja

niesprzeczna

z utworem,

spójna

i obejmująca

sensy

niedosłowne

15

Uzasadnienie

trafne

i pogłębione

4

Brak błędów

rzeczowych

6 Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna

spójność

wypowiedzi

lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl

stosowny

6

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis

w pełni

poprawny

lub nieliczne

błędy

nierażące

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworem,

ale niespójna

i/lub obejmująca

w większości

znaczenia

dosłowne

10

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Nie więcej

niż jeden

błąd rzeczowy

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

3

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

2

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

3

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworem

5

Uzasadnienie

częściowo

trafne

0

Brak koncepcji

lub koncepcja

całkowicie

sprzeczna

z utworem

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

0

Błędy

rzeczowe

0

Brak zamysłu

kompozycyjneg

o

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów

[[:18]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2022 r.

Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego

A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie

(wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest

spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym.

Koncepcja może być:

−

częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście.

−

całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście.

−

spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu.

−

niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania

całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu

(niesprzeczne z interpretowanym utworem).

Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją,

a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie może być:

−

trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać

ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu.

−

częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

−

pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

−

niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być

sfunkcjonalizowane.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

[[:19]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity

są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

[[:20]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin główny 2022 r.

ĄCE BŁĘDÓW W

Z JĘ

Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów

ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów

ortograficznych rażących zaliczono:

– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz

po spółgłoskach), ch-h;

– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;

– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;

– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników

dzierżawczych);

– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;

– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;

– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.

Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń

przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń

-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi

częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.

ĄCE BŁĘDÓW W

Z JĘ

1. Rażące błędy interpunkcyjne:

a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza

b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu

wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego

c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są

połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.)

d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem

(również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam,

dokąd ci każą.)

e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy

f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie

z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np.

Auto, które oglądał, było za drogie.)

g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami

przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz,

jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed

spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te

same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami

połączonymi spójnikami

h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż

myślałam.)

i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy

postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia

[[:21]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po

skrócie, po którym jej się nie stawia

k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami

zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak

spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne

produkty.)

l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów

m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one

w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem)

n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub

wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki)

o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz

tekst odautorski w partiach dialogowych

p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach

i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą).

2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący.

O Z JĘ ÓW ZE

W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję

i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,

f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.