Zadanie 1, matura poprawkowa sierpień 2022, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadań 1–6.
Małgorzata Łukasiewicz
Krytyk jako czytelnik
Korzystając do woli z osiągnięć dyscyplin naukowych, krytyka literacka zasadniczo się od nich różni, skoro jej zadaniem jest nie tylko opis, ale i ocena. Zalecana w nauce neutralność aksjologiczna nie stosuje się do krytyki, wręcz przeciwnie – to, co w nauce uchodzi za grzech, dla krytyki jest powinnością: ma oceniać, wystawiać stopnie, ferować wyroki. Jeśli istnieją niekwestionowane, ścisłe i spójne reguły uprawiania sztuki, sprawa jest prosta. Tyle że wtedy krytyka nie jest potrzebna, w zupełności wystarczą kompetencje bramkarza, który sprawdzi, czy dzieło spełnia przyjęte kryteria, a jeżeli nie spełnia, to ląduje w koszu. Zresztą można mieć zasadne wątpliwości, czy coś, co daje się ująć w tak precyzyjny system punktacji, zasługuje w ogóle na miano sztuki, w jakimkolwiek rozumieniu. Chyba raczej nie.
Miejsce krytyki lokalizuje się zwyczajowo pomiędzy literaturą a publicznością. Krytyka śledzi rozwój literatury, opisuje nowe zjawiska, ocenia je, a tym samym wskazuje publiczności, co warto wziąć do ręki, a co omijać z daleka. W odróżnieniu od krytyki artystycznej, muzycznej, filmowej, teatralnej – krytyka literacka operuje tym samym medium co dziedzina wyznaczona jej do krytykowania. W tym kontekście podział na literaturę i publiczność, na autorów i odbiorców, na piszących i czytających, nie jest rozłączny. Bo czy w krytyku literackim nie cenimy przede wszystkim jego talentu czytelniczego i kunsztów pisarskich?
Żeby wykonywać obowiązki obserwatora, klasyfikatora, taksatora, selekcjonera, pośrednika – żeby robić to wszystko, krytyk musi być przede wszystkim czytelnikiem. Siedzi sobie taka/taki i czyta. Czytanie jako zawód – czy może być coś lepszego? Upierając się, że podstawowym warunkiem jest kompetencja czytelnicza, chciałabym jednak zwrócić uwagę na coś, co właśnie nie mieści się bez reszty w zasobach profesjonalizmu. Załóżmy, że krytyk jest do lektury przygotowany, dysponuje rozległą wiedzą, zdążył wyrobić sobie własne poglądy, zbudował jakiś system wartości, ma jakieś prywatne upodobania. Wszystko to oczywiście służy kompetencji czytelniczej. Źle jednak, jeśli to, co ma w głowie, zawodowe wyposażenie, znieczuli go na zasadniczą sprawę: że przed sobą ma książkę, indywidualne i niepowtarzalne dzieło, nieznany świat. Trzeba dopiero odkryć sekrety jego budowy, właściwości klimatu, warunki życia. Jeśli nie przystaje do tego, z czym już zdążyliśmy się oswoić, to tym lepiej: będzie okazja, żeby sobie uświadomić, jak ogromne możliwości kreacyjne tkwią w literaturze. Cóż smutniejszego niż krytyk, który do czytanej książki dobiera się mocno już wyślizganym kluczem interpretacyjnym i dostrzega w niej tylko realizację obiegowych schematów?
Bywa, że krytyk, nawet najbardziej wytrawny i profesjonalny, całkiem niespodziewanie coś pochwali lub – przeciwnie – rozerwie na strzępy. Niespodziewanie, bo jego dotychczasowe sądy i upodobania, publicznie ujawniane, kazałyby oczekiwać innej reakcji. Krytyk z prawdziwego zdarzenia gotów będzie jednak kwestionować absolutność własnych dotychczasowych opinii, a także przesłanek ideowych i systemu wartości. Były trafne i ważne, dopóki jego statek nie natknął się na wyspę, która wymaga poszerzenia i przebudowy założeń. Żelazna konsekwencja w gustach literackich niekoniecznie jest cnotą. Cóż bardziej żałosnego niż krytyk zawsze przewidywalny w swoich sądach: nawet nie warto już zasięgać jego opinii, i tak z góry wiadomo, co zgani, a co skomplementuje.
Zadanie 1.1.
Polecenie
2 punktyNa podstawie tekstu Małgorzaty Łukasiewicz sformułuj argument potwierdzający potrzebę istnienia krytyki literackiej.
Zadanie 1.2.
Podaj – zgodnie z tekstem Małgorzaty Łukasiewicz – różnicę między krytyką literacką a nauką.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
1.1. Przykładowe argumenty:
- Dzięki krytyce literackiej czytelnik wie, które książki warto przeczytać.
- Krytyka literacka pomaga czytelnikowi zrozumieć dzieło literackie.
- Krytyka literacka rejestruje na bieżąco nowe zjawiska w życiu literackim i je ocenia.
- Krytyka literacka pomaga odkrywać możliwości kreacyjne literatury.
- Krytyka literacka rozwija naszą wiedzę o literaturze.
- Krytyka literacka pomaga człowiekowi pojąć bogactwo zjawisk literackich (jest przewodnikiem po świecie literatury).
1.2. Przykładowe odpowiedzi:
- Nauka jest obiektywna, a krytyka literacka subiektywna.
- Nauka opisuje rzeczywistość, ale jej nie ocenia. Krytyka literacka zajmuje się ocenianiem dzieł literackich.
Schemat punktowania
1.1: 1 pkt – sformułowanie trafnego argumentu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
1.2: 1 pkt – poprawne podanie różnicy. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.