Zadanie 2, matura poprawkowa sierpień 2022, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Małgorzata Łukasiewicz: Krytyk jako czytelnik
Małgorzata Łukasiewicz
Krytyk jako czytelnik
Korzystając do woli z osiągnięć dyscyplin naukowych, krytyka literacka zasadniczo się od nich różni, skoro jej zadaniem jest nie tylko opis, ale i ocena. Zalecana w nauce neutralność aksjologiczna¹ nie stosuje się do krytyki, wręcz przeciwnie – to, co w nauce uchodzi za grzech, dla krytyki jest powinnością: ma oceniać, wystawiać stopnie, ferować² wyroki. Jeśli istnieją niekwestionowane, ścisłe i spójne reguły uprawiania sztuki, sprawa jest prosta. Tyle że wtedy krytyka nie jest potrzebna, w zupełności wystarczą kompetencje bramkarza, który sprawdzi, czy dzieło spełnia przyjęte kryteria, a jeżeli nie spełnia, to ląduje w koszu. Zresztą można mieć zasadne wątpliwości, czy coś, co daje się ująć w tak precyzyjny system punktacji, zasługuje w ogóle na miano sztuki, w jakimkolwiek rozumieniu. Chyba raczej nie.
Miejsce krytyki lokalizuje się zwyczajowo pomiędzy literaturą a publicznością. Krytyka śledzi rozwój literatury, opisuje nowe zjawiska, ocenia je, a tym samym wskazuje publiczności, co warto wziąć do ręki, a co omijać z daleka. W odróżnieniu od krytyki artystycznej, muzycznej, filmowej, teatralnej – krytyka literacka operuje tym samym medium³ co dziedzina wyznaczona jej do krytykowania. W tym kontekście podział na literaturę i publiczność, na autorów i odbiorców, na piszących i czytających, nie jest rozłączny. Bo czy w krytyku literackim nie cenimy przede wszystkim jego talentu czytelniczego i kunsztów pisarskich?
Pokaż cały tekst
Żeby wykonywać obowiązki obserwatora, klasyfikatora, taksatora⁴, selekcjonera, pośrednika – żeby robić to wszystko, krytyk musi być przede wszystkim czytelnikiem. Siedzi sobie taka/taki i czyta. Czytanie jako zawód – czy może być coś lepszego? Upierając się, że podstawowym warunkiem jest kompetencja czytelnicza, chciałabym jednak zwrócić uwagę na coś, co właśnie nie mieści się bez reszty w zasobach profesjonalizmu. Załóżmy, że krytyk jest do lektury przygotowany, dysponuje rozległą wiedzą, zdążył wyrobić sobie własne poglądy, zbudował jakiś system wartości, ma jakieś prywatne upodobania. Wszystko to oczywiście służy kompetencji czytelniczej. Źle jednak, jeśli to, co ma w głowie, zawodowe wyposażenie, znieczuli go na zasadniczą sprawę: że przed sobą ma książkę, indywidualne i niepowtarzalne dzieło, nieznany świat. Trzeba dopiero odkryć sekrety jego budowy, właściwości klimatu, warunki życia. Jeśli nie przystaje do tego, z czym już zdążyliśmy się oswoić, to tym lepiej: będzie okazja, żeby sobie uświadomić, jak ogromne możliwości kreacyjne tkwią w literaturze. Cóż smutniejszego niż krytyk, który do czytanej książki dobiera się mocno już wyślizganym kluczem interpretacyjnym i dostrzega w niej tylko realizację obiegowych schematów?
Bywa, że krytyk, nawet najbardziej wytrawny i profesjonalny, całkiem niespodziewanie coś pochwali lub – przeciwnie – rozerwie na strzępy. Niespodziewanie, bo jego dotychczasowe sądy i upodobania, publicznie ujawniane, kazałyby oczekiwać innej reakcji. Krytyk z prawdziwego zdarzenia gotów będzie jednak kwestionować absolutność własnych dotychczasowych opinii, a także przesłanek ideowych i systemu wartości. Były trafne i ważne, dopóki jego statek nie natknął się na wyspę, która wymaga poszerzenia i przebudowy założeń. Żelazna konsekwencja w gustach literackich niekoniecznie jest cnotą. Cóż bardziej żałosnego niż krytyk zawsze przewidywalny w swoich sądach: nawet nie warto już zasięgać jego opinii, i tak z góry wiadomo, co zgani, a co skomplementuje.
¹ Aksjologia – nauka o wartościach, ustala normy i kryteria wartościowania oraz hierarchię wartości.
² Ferować – wydawać, orzekać.
³ Medium – tu: to, za pośrednictwem czego są przekazywane lub wyrażane jakieś treści.
⁴ Taksator – tu: rzeczoznawca określający wartość czegoś.
Na podstawie: Małgorzata Łukasiewicz, Krytyk jako czytelnik, czytelnik jako świadek, "Polonistyka", nr 1/2013.
Polecenie
2 punktyNa podstawie tekstu Małgorzaty Łukasiewicz podaj dwie pułapki zawodowe, na jakie narażony jest krytyk literacki oraz wyjaśnij, na czym każda z nich polega.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Przykładowe odpowiedzi:
- Kierowanie się przez krytyka własnymi upodobaniami powoduje subiektywizm w ocenie dzieła literackiego.
- Wyrażanie schematycznych i oczywistych dla odbiorców poglądów na temat książek, co może spowodować, że krytyk straci na popularności, bo odbiorcy będą w stanie przewidzieć jego reakcję na nową książkę / jak oceni nową książkę.
- Odbieranie i wartościowanie literatury w sposób schematyczny / według stałego klucza interpretacyjnego, co może utrudnić odkrycie nowatorskich książek.
Schemat punktowania
trafne podanie dwóch pułapek i poprawne wyjaśnienie, na czym każda z nich polega. 1 pkt – trafne podanie jednej pułapki i poprawne wyjaśnienie, na czym ta pułapka polega. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Komentarz. Aby wyjaśnić, na czym polega pułapka zawodowa, na jaką narażony jest krytyk, zdający musi podać skutki działania krytyka, które uznaje za pułapkę.