Zadanie 6 · notatka syntetyzująca, matura maj 2023, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Teksty do zadania
Tekst 1.
Agnieszka Krzemińska
Po co człowiekowi czasowa zmiana miejsca
Wraz z rozwojem cywilizacji pojawili się turyści. Dobrowolne podróżowanie, napędzane ciekawością, potrzebą podreperowania zdrowia czy rekreacji, istniało już w antyku, ale spopularyzowali je w XVII w. europejscy arystokraci, którzy – aby poszerzyć horyzonty – odbywali Grand Tour¹ po Europie. Coraz doskonalsze środki transportu przełożyły się na coraz niższe koszty podróży i przyczyniły się do mody na wyjazdy rekreacyjne wśród zamożnych mieszkańców brudnych miast. Dziś turystyka to zjawisko masowe, którego wpływ na jednostki, społeczeństwa i globalne procesy ekonomiczno-ekologiczne badają naukowcy.
Motywy napędzające masową turystykę są różne. Podczas gdy jedni szukają kontaktu z przyrodą, rekreacji i odpoczynku, inni cenią sobie spotkania z ludźmi i kulturami. Turystyka może być ucieczką od codzienności, sposobem na podkreślenie statusu, poszukiwaniem tożsamości, formą dowartościowania i samospełnienia. Jest też środkiem konsumpcji duchowej i materialnej. Pewne jednak jest, że dla wielu osób podróżowanie, które ma estetyczny, edukacyjny i społeczny wymiar, jest ważne w dążeniu do harmonijnego rozwoju i poczucia szczęścia.
Pokaż cały tekst
Leszek Kołakowski² sformułował najkrótszą definicję turystyki: stwierdził, że jest ona typowo ludzką formą bezinteresownej aktywności poznawczej. Najwięcej na podróżach zyskują ci, którzy chcą poznawać nowe dźwięki, języki, zapachy, smaki i widoki, bo to ożywia umysł.
Bo podróże to stan umysłu, tym bardziej że poza domem stajesz się kimś innym – prowadzisz inne życie, używasz obcego języka, poznajesz nowych ludzi i miejsca. Antropolodzy³ porównują podróż do pielgrzymki albo rytuału. Coś w tym jest, bo miejsca kultu (świątynie, grobowce, kościoły) to często odwiedzane atrakcje, w których zachwyt nad sztuką lub pięknem natury może wywoływać silne emocje. Podróżnik odbywa rodzaj rytuału przejścia⁴ z typowym dla niego zawieszeniem poza czasem, dlatego może robić rzeczy wyjątkowe: szastać pieniędzmi, jeść i pić bez umiaru lub robić co innego niż zazwyczaj, mało (lub ciągle) spać, inaczej wyglądać, nosząc bikini czy narciarski kombinezon.
Podróże pozwalają skupić się na sobie, swoich potrzebach i przyjemnościach – nowej kuchni, muzyce, zabytkach, co skutecznie obniża poziom stresu, jest sposobem na chwilowe zapewnienie sobie celu i docenienie piękna życia. Po powrocie wspomnienia z podróży pomagają utrzymać dystans i równowagę. Niestety, u kolekcjonerów wrażeń podróżniczych łatwo o snobizm i współzawodnictwo, czemu usługi turystyczne wychodzą naprzeciw: uciekają się też do inscenizowania rzeczywistości (np. w zorganizowanych dla turystów wioskach Papuasów czy Masajów). Zwiedzanie takich miejsc również może być ciekawe – przecież to od naszych potrzeb i oczekiwań zależy, jaki wybierzemy sobie program podróży.
Turystyfikacja⁵ świata umożliwia jego bezpieczne zwiedzanie i daje zarobek ludziom z branży, ale jednocześnie wymaga przelotów samolotowych, gigantycznej infrastruktury i łączy się z zadeptywaniem zabytków, parków krajobrazowych, umasowieniem rodzimych kultur. Jost Krippendorf, szwajcarski socjolog, symbolem turystyki masowej uczynił uroborosa, czyli węża zjadającego własny ogon: turysta masowy przyjeżdża do atrakcyjnego miejsca, niszczy jego kulturowe i naturalne środowisko, a tym samym – jego niepowtarzalność i atrakcyjność.
Na podstawie: Agnieszka Krzemińska, Podróż jak prozak. Po co człowiekowi czasowa zmiana miejsca, „Ja. My. Oni. Poradnik Psychologiczny «Polityki»”, t. 33, 01/2019.
¹ Grand Tour – wielka podróż.
² Leszek Kołakowski (1927–2009) – polski filozof, eseista, publicysta, prozaik.
³ Antropolog – badacz zajmujący się nauką o pochodzeniu człowieka i jego rozwoju kulturowym.
⁴ Rytuał przejścia – w różnych kulturach obrzęd towarzyszący określonej zmianie w życiu człowieka, najczęściej związanej z dorastaniem.
⁵ Turystyfikacja – zmiany w przestrzeni publicznej spowodowane obecnością i potrzebami dużej liczby turystów.
Tekst 2.
Olga Stanisławska
Sens podróżowania
Zwiedzanie jest obrzędem zawłaszczania. Kawałek po kawałku symbolicznie bierzemy w posiadanie ten świat, do którego przecież mamy prawo – czujemy to instynktownie i powtarzają nam to foldery biur podróży. Przemieszczamy się po kuli ziemskiej, jakbyśmy się przechadzali z koszykiem alejkami planetarnego supermarketu.
Świat ten zamieszkują jednak również inni i podróż jest nieuchronnie spotkaniem z drugim człowiekiem – lub też świadomym unikaniem spotkania.
Masowa turystyka otworzyła milionom z nas – mieszkańców państw na tyle zasobnych, byśmy mogli podróżować lub choćby o podróżach rozmyślać – drogę do dalekich krajów. Jednocześnie za jej przyczyną rozrasta się nowy, fascynujący świat – ersatz¹, niezwykłe uniwersum tworzone, by miło potwierdzać stereotypy przyjezdnych. Czy to nie Stendhal² zauważył, że mieszkańcy Szwajcarii cały rok ubierają się normalnie, poza latem, kiedy to wkładają skórzane spodnie, jakie spodziewają się zobaczyć angielscy kuracjusze?
Konsumujemy odmienność sprowadzoną do banału. Oto cudowny świat, świat uproszczony. Zredukowany do listy paru punktów, które możemy przyswoić podczas dwutygodniowego pobytu – plaża, piramida, wielbłąd, feluka³ na Nilu. „Bańka turystyczna” – tak socjolodzy nazywają tę szklaną kulę, zaklętą przestrzeń iluzji, magiczny plac zabaw o niewidzialnych granicach, w którym turyści izolują się od lokalnej rzeczywistości.
Są turyści, którzy z naturalną gracją przebywają w bańce stworzonej na ich potrzeby. Są też tacy, którzy za żadne skarby nie przyznają, że są turystami, pogarda dla turystów jest wszakże tak stara, jak sama turystyka.
Przebić się poza ściany „bańki turystycznej” nie zawsze jest jednak łatwo. Nie zawsze też jest to słuszne. Bańka jest przecież potrzebna nie tylko turystom, którym pozwala uniknąć zaskoczeń, konieczności zrozumienia lokalnych obyczajów, wyjścia poza strefę komfortu. Chroni też lokalną społeczność przed nadmiarem turystów. Miejscowi również bronią się przed traumą: wykształcają własny stereotyp turysty. Oczekują od przyjezdnych określonych zachowań i próbują zatrzymać ich na określonej przestrzeni. I czasem po prostu muszą od nas odpocząć.
Co jednak począć, jeśli – jak Monteskiusz⁴ – wierzymy, że kontakt z inną kulturą jest niezbędny, by wyostrzyć spojrzenie, i pozwala lepiej zrozumieć świat? Jeśli właśnie spotkanie z drugim człowiekiem jest dla nas największą radością? Jeśli chcemy dać szansę podróży, żeby nas odmieniła, jak mówił Bouvier⁵, choć – jak zauważał – nie wiemy, czy nas wtedy nie zniszczy?
Możemy szukać dziur w „bańce turystycznej”. Naszej własnej, prywatnej chwili prawdy. Nawet jeśli wiemy, że możemy się rozczarować, gdy przyjdzie nam pożegnać się z egzotyką – odkryć, że Szwajcarzy zwykle noszą dżinsy, Masajowie oszczędzają na dom z pustaków, balijskie kobiety po pracy, zamiast oddawać się tradycyjnym tańcom, oglądają amerykańskie seriale. Możemy w ogóle unikać eleganckich hoteli, rajskich plaż, słynnych świątyń, malowniczych miast.
Jednak jakkolwiek byśmy podróżowali, rowerem przez Transylwanię czy z biurem podróży na tunezyjską plażę, klucz jest jeden – inny człowiek powinien być dla nas podmiotem.
Na podstawie: Olga Stanisławska, Sens podróżowania. Przestroga, „Tygodnik Powszechny”, wydanie specjalne, nr 3–4/2020.
¹ Ersatz – zamiennik, podróbka, namiastka.
² Stendhal (1783–1842) – francuski pisarz.
³ Feluka – niewielka łódź z żaglami.
⁴ Monteskiusz (1689–1755) – francuski prawnik, myśliciel i pisarz polityczny.
⁵ Nicolas Bouvier (1929–1998) – szwajcarski pisarz, fotograf i podróżnik.
Polecenie
4 punktyNa podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: skutki masowej turystyki. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak napisać notatkę syntetyzującą
Notatka zestawia stanowiska autorów dwóch tekstów wobec tematu podanego w poleceniu. Ma 60-90 wyrazów i jest za 4 punkty.
Przeczytaj temat notatki
Polecenie podaje zagadnienie (np. dlaczego ludzie odkrywają kosmos). Wszystko, co nie dotyczy tego zagadnienia, pomiń.
Znajdź stanowisko każdego autora
Jedno lub dwa zdania na tekst: co autor twierdzi w tej sprawie. Uogólniaj własnymi słowami, bez cytatów i bez przykładów z tekstu.
Zestaw stanowiska
Napisz wprost, co autorów łączy, a co różni, albo jakie różne aspekty zagadnienia pokazują. Bez zestawienia notatka dostaje najwyżej 1 punkt za treść.
Policz wyrazy i popraw język
Mniej niż 60 albo więcej niż 90 wyrazów obniża wynik o punkt. Czwarty punkt jest za poprawność językową, ortografię i interpunkcję.
Czego unikać
- własnej opinii o temacie
- streszczania tekstów po kolei bez porównania
- cytatów i szczegółów zamiast uogólnienia
Za co są punkty
3 punkty za treść (stanowiska, zestawienie, spójność, długość) i 1 punkt za język.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Przykładowe notatki z klucza CKE
Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść
• Autorki rozważają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki. Krzemińska podkreśla, że masowa turystyka pozytywnie – duchowo i materialnie – wpływa na człowieka i otaczający go świat. Zarazem dostrzega, że może ona stać się przyczyną m.in. degradacji rodzimych kultur. Z kolei Stanisławska akcentuje negatywne skutki umasowienia turystyki, zwracając uwagę, że stać się ona może przyczyną uprzedmiotowienia turysty oraz członków lokalnych społeczności („bańka turystyczna”). Zauważa jednak przy tym, że turystyka umożliwia kontakt z inną kulturą, co może pozytywnie wpłynąć na człowieka. Obie autorki widzą zatem, że masowa turystyka jest zjawiskiem korzystnym i niekorzystnym równocześnie. [90 wyrazów]
• Obie autorki dostrzegają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki. Zauważają, że podróżowanie stało się dostępne dla większości ludzi, ale też to, że konsekwencją masowej turystyki jest m.in. zjawisko zafałszowywania rzeczywistości w odpowiedzi na wyobrażenia turystów o zwiedzanych miejscach. Stanisławska podkreśla, że tzw. „bańka turystyczna” utrudnia turyście poznanie prawdy o lokalnych społecznościach. Krzemińska z kolei stwierdza, że podróżowanie może przynieść mu wiele korzyści emocjonalnych i poznawczych, nawet jeśli oznacza zwiedzanie inscenizowanych miejsc. [71 wyrazów]
Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów
a) Stanowisko autorki 1. tekstu, np.
Masowa turystyka pozwala zaspokoić potrzeby materialne i duchowe większej liczbie ludzi, ale jednocześnie powoduje negatywne zmiany kulturowe i środowiskowe.
b) Stanowisko autorki 2. tekstu, np.
• Masowa turystyka tworzy iluzję rzeczywistości, co ma pozytywne i negatywne skutki.
• Masowa turystyka czyni świat bardziej przystępnym dla człowieka, ale utrudnia mu poznanie rzeczywistości i innych ludzi.
Uwaga dotycząca przedstawienia stanowisk obu autorek
Jeżeli zdający, przedstawiając stanowisko każdej z autorek, określi, że dana autorka dostrzega tylko pozytywne albo tylko negatywne skutki masowej turystyki, to za treść przyznaje się nie więcej niż 1 pkt.
2) Zestawienie stanowisk, np.
Z zestawienia stanowisk autorek obu tekstów musi wynikać, że obie dostrzegają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki.
Uwaga ogólna
Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorek tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdej z nich.
Schemat punktowania
Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
Treść
A. przedstawienie stanowiska każdego autora: notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, na odpowiednim poziomie uogólnienia
B. zestawienie stanowisk obu autorów: w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. spójność: notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość
D. długość notatki: 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 3 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów.
alboA. notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, ale poziom uogólnienia jest zaburzony
B. w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności
D. 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 2 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów.
alboA. notatka przedstawia stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście
B. stanowisk obu autorów nie zestawiono albo zestawiono je niepoprawnie; nie wskazano np. punktów wspólnych/rozbieżnych albo różnych aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności
D. 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A i C określone dla 1 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów.
albonotatka nie spełnia żadnego z kryteriów określonego dla 1 pkt.
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).
Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.